Կառավարությունը հարկային արտոնություն տվեց մսաղացին. ոչ մի առարկություն չհնչեց

Անցյալ շաբաթ կառավարության նիստում հարկային արտոնություն տրամադրվեց «Հիդրո կորպորացիա» ՓԲԸ-ին: Այս ընկերությունը, որը Սեւան թափվող ամենամեծ գետերից մեկի` Արգիճի վրա փոքր ՀԷԿ է կառուցել, ազատվել է այսպես կոչված «ներդրումային ծրագրի շրջանակում ներմուծվող տեխնոլոգիական սարքավորումները, դրանց բաղկացուցիչ ու համալրող մասերը, հումքը եւ նյութերը ներմուծման մաքսատուրքից»:

Խոսքը Թուրքիայից ներկրվելիք մոտ 850 միլիոն դրամ արժողությամբ պլաստիկե խողովակների ներմուծումը մաքսատուրքից ազատելու մասին է: Խնդիրն այստեղ ոչ այնքան մաքսատուրքի չստացումից բյուջեի կրած վնասն է, որքան այս ընկերության նկատմամբ իշխանությունների հատուկ ու ընդգծված հոգածությունը:  «Հիդրո կորպորացիան» այս ՀԷԿ-ը կառուցել է ընդամենը 3 տարի առաջ, սակայն այդքան կարճ ժամանակահատվածում հասցրել է հարուստ «կենսագրություն» ձեռք բերել: Նախ նշենք, որ այս ընկերության պատկանելության հարցում համառորեն շոշափվում է Սերժ Սարգսյանի եղբոր` Սաշիկ Սարգսյանի անունը: Եվ եթե հաշվի առնենք, որ «Հիդրո կորպորացիան» արդեն մի քանի անգամ ստացել է հարկային արտոնություններ, ապա այդ համառ լուրերը շատ ավելի հավաստի կթվան:

Հիմա նայենք, թե պաշտոնական ինչ հիմնավորում է ներկայացվել «Հիդրո կորպորացիային» նման արտոնություն տալու համար: «Արտոնության առկայությունը լուրջ խթան կհանդիսանա նոր ներդրումային ծրագրերի իրականացման եւ որպես հետեւանք նոր աշխատատեղերի ստեղծման, ներդրումների ներգրավման, տեղական արտադրության եւ արտահանման խթանման համար»,- նշված է հիմնավորումների մեջ: Գեղեցիկ է հնչում: Բայց այս նախադասությունը տրոհենք մի քանի մասի:

«Նոր ներդրումային ծրագրերի իրականացում»: Խոսքը փոքր ՀԷԿ-ի մասին է, որը գործարկվելուց հետո ընդամեն էլէներգիա է արտադրելու, տարիներ շարունակ առանց նոր ներդրումների սեփականատիրոջը բերելով կայուն եկամուտներ:

«Արտահանման խթանում»: Կարո՞ղ է արդյոք արտահանվել կոնկրետ այս ՓՀԷԿ-ում արտադրվող էլէներգիան: Ո՛չ: ՓՀԷԿ-ներից մատակարարվող էլէներգիայի սակագինը զգալիորեն բարձր է, քան Հայաստանից արտահանվող էլէներգիայի գինը: Ուստի այստեղ արտադրված էլէներգիան միայն ներքին սպառման համար է: 

«Նոր աշխատատեղերի ստեղծում»: Արտոնություն տալու մասին կառավարության որոշման հիմնավորումներով կա կոնկրետ ցուցանիշ: Ըստ այդմ, ստեղծվելու է 25 աշխատատեղ: Վատ չի, իհարկե: Բայց միջին աշխատավարձը լինելու է 90 հազար դրամ: Եթե 90 հազար դրամ միջին աշխատավարձով 25 աշխատատեղ ստեղծելով բոլոր ընկերություններին տան այսպիսի արտոնություններ, մեր պետական բյուջեն կիսով չափ դատարկ կմնա: Ու եւս մի հանգամանք` 90 հազար դրամ միջին աշխատավարձով 25 աշխատատեղ ստեղծող այս ընկերութունը, ըստ ներկայացված պաշտոնական տեղեկանքի, մոտ 9 միլիոն դոլարի ներդրում է կատարել:

9 միլիոն դոլարով կարելի է այնպիսի բիզնես հիմնել, որը իրոք ապրանքներ կարտահանի, մի 50 աշխատատեղ կստեղծի, միջին աշխատավարձն էլ մի երկու անգամ բարձր կլինի: Ու, ընդ որում, առանց հարկային արտոնություններ ստանալու: Այլ կերպ ասած, այս ընկերությանը հարկային արտոնություններ տրամադրելու տնտեսական հիմքերը, մեղմ ասած, «կաղում են»: Ու եթե հաշվի առնենք, որ Հայաստանում գործում են հարյուրավոր փոքր ՀԷԿ-էր, որոնք չեն ստացել նմանատիպ արտոնություններ, ամեն ինչ պարզ կդառնա:

«Հիդրո կորպորացիային» հարկային արտոնություն տրամադրելու մասին կառավարության որոշման հիմնավորումներում ակնարկ անգամ չկա այն մասին, որ նախկինում այս տնտեսվարողն արդեն երկու անգամ արտոնություն է ստացել` հետաձգվել է ներմուծվող ապրանքներից գանձվելիք ավելացված արժեքի հարկի վճարման վերջնաժամկետը: Հիմնավորումներից բացակայում են նաեւ այս ՓՀԷԿ-ի «կենսագրության» որոշ մութ կետեր: Իսկ այդպիսիք առկա են:

2013 թվականին երկու անգամ այս ՓՀԷԿ-ը խոշոր վթարների է ենթարկվել: Այդ տարի հուլիս, ապա նաեւ սեպտեմբեր ամիսներին գեներատորները սնող հսկա խողովակները բառացիորեն պայթել են: Կան բոլոր հիմքերը՝ կասկածելու, որ այս վթարները պայմանավորված են տեխնիկական սխալով: «Էկոլուր» պարբերականի մեր գործընկերները վթարներից հետո պարզել են, որ ՓՀԷԿ-ի դրվածքային հզորությունը, ըստ նախագծի, պետք է լիներ 8 ՄՎտ, սակայն հետո այն բարձրացվել է մինչեւ 11 ՄՎտ-ի: Իսկ դա նշանակում է, որ պայթած խողովակներով ավելի շատ է ջուր բաց թողնվել, քան նախատեսված է, եւ խողովակները չեն դիմացել այդ ճնշմանը: Իսկ մեծ ճնշում տալու հիմնական նպատակը ավելի շատ էլէներգիա ստանալն է, ու հետեւաբար՝ ավելի շատ եկամուտ: Ու այդ շեղումների հետեւանքները վերացնելու համար կառավարությունն այս ընկերությանը, պարբերաբար, հարկային արտոնություններ է տրամադրում:

Եվս մի հանգամանք: Խողովակների պայթյունը հանգեցրել է նրան, որ դրանցից դուրս հորդած ջրերը լվացել-տարել են մերձակա գյուղերի բնակիչներին պատկանող հողամասերում աճած բերքը: Եվ գյուղացիներն իրենց հողամասերում մեծ քանակությամբ ձկներ են հայտնաբերել` հիմնականում ծիածանափայլ իշխան: Իսկ դա նշանակում է, որ գետի ջուրը խողովակով անցնելիս իր հետ մեծ քանակությամբ վերացող տեսակի ձուկ է տեղափոխում: Խողովակով անցնող ձկները, բնականաբար, հայտնվում են գեներատորների տուրբինների թեւերի մեջ: Իսկ դա բառացիորեն մսաղաց է` նույնիսկ մեկ ձուկ տուրբինի թեւերից փրկվել չի կարող: 

Կառավարության երեկվա նիստում այս հանգամանքների մասին նույնիսկ ակնարկներ չհնչեցին: Հարցի քննարկումը տեւեց մի քանի վայրկյան եւ ընդունվեց առանց որեւէ առարկության: