Բրայզայի սենսացիոն ակնարկները եւ ինչու են Ադրբեջանի զորավարժությունները խուճապ առաջացրել

Երեկ Tert.am կայքում հարցազրույց էր հրապարակվել ԵԱՀԿ ՄԽ ամերիկացի նախկին համանախագահ Մեթյու Բրայզայի հետ, որը հետագայում հեռացվեց կայքից: Պարզվում է, որ երբեմն շատ օգտակար է  լրատվամիջոցների` մեկը մյուսի նյութը արտատպելու սովորությունը, որովհետեւ միայն դրա շնորհիվ մեր ձեռքի տակ է Բրայզայի ջնջված հարցազրույցի կտորներից մեկը, որտեղ պատասխանելով լրագրողի հարցին, թե ինչու չեն կատարվում Վիեննայի եւ Սանկտ Պետերբուրգի պայմանավորվածությունները, նախկին համանախագահն ասում է.

«Իմ փորձով կարող եմ ասել, որ որպես ամերիկացի համանախագահ, ինչպես նաեւ որպես Սպիտակ տունը ներկայացնող ԱՄՆ պաշտոնյա եւ Հարավային Կովկասում պետդեպարտամենտի պատասխանատու, միշտ էլ դժվար է եղել (եթե ոչ անհնար), որոշել, թե որ կողմն է, մասնավորապես, եղել հրադադարի ռեժիմի խախտում նախաձեռնողը կամ արդյոք որեւէ երկիր կարո՞ղ է հրահրել հրադադարի ռեժիմի խախտում, ինչպես 2008-ին դա արեց Ռուսաստանը Վրաստանի տարածք համարվող Հարավային Օսեթիայում։

Ի հակադրություն Հարավային Օսեթիայի, որի մասին ասացի, նախագահ Պուտինի կողմից Սանկտ Պետերբուրգում արված առաջարկությունը շատ կառուցողական էր: Այդ առաջարկի հիմնաքարն այն է, որ Հայաստանը պետք է Ադրբեջանին վերադարձնի Ղարաբաղի շուրջ գտնվող երկու, այլ ոչ թե բոլոր յոթ շրջանները, ինչի դիմաց Ադրբեջանը պետք է վերաբացի ՀՀ-ի հետ հաղորդակցության ուղիները:

Ես ենթադրում եմ (չնայած, որ հիմնված չէ որեւէ կոնկրետ պաշտոնական տեղեկատվության վրա), որ այս առաջարկությունը կարող էր նաև տեսականորեն ներառել Հայաստանի եւ Թուրքիայի միջեւ հաղորդակցության ուղիների վերաբացումը, թեպետ այս լրացուցիչ քայլը, հավանաբար, կլինի հետագա բանակցությունների թեմա:

Նախագահ Պուտինի կողմից Սանկտ Պետերբուրգում արված առաջարկը բավականին գրավիչ էր երկու կողմերի՝ Հայաստանի եւ Ադրբեջանի համար. այն առաջարկում էր ուղի՝ Մինսկի խմբի կողմից տարվող բանակցությունների երկարատեւ փակուղուց դուրս գալու: Իսկապես, Բաքվում իմ քննարկումների ժամանակ ես նկատել եմ, որ Ադրբեջանի բարձրաստիճան ղեկավարներն իրական հույսեր են կապում այս առաջարկի հետ:

Ես հավատում եմ, որ նախագահ Սարգսյանը եւս իր աջակցությունն է հայտնել այդ առնչությամբ: Եվ հենց սրանով են, հավանաբար, պայմանավորված հուլիսյան իրադարձությունները, երբ փոխզիջման այս տարբերակին ընդդիմացող մի շարք անձինք կազմակերպեցին ոստիկանության գնդի գրավումը: Ադրբեջանում նույնպես կան ծայրահեղականներ, որոնք դեմ են նման փոխզիջմանը: Այդ իսկ պատճառով հարկ է նկատել, որ նախագահ Սարգսյանն ու նախագահ Ալիեւը բավական համարձակ գտնվեցին՝ սատարելով նախագահ Պուտինի առաջարկը»:

ԱՄՆ նախկին համանախագահի խոսքը սենսացիոն է: Եթե վերաձեւակերպենք նրա ասածները, կստացվի հետեւյալը. մինչեւ հիմա հստակ չէ՝ ապրիլյան պատերազմը որ կողմն է սկսել, եւ ՌԴ-ն որքանով է հրահրել այն: Բայց ՌԴ-ի մատը հաստատ խառն է, ինչպես Հարավային Օսեթիայի դեպքում, այն տարբերությամբ, որ այս պատերազմից հետո Վլադիմիր Պուտինը կառուցողական առաջարկներ է արել:

«Պետությունների ղեկավարները փաստեցին մի շարք հարցերի կապակցությամբ փոխըմբռնման հասնելու հանգամանքը, որոնց լուծումը հնարավորություն կընձեռի պայմաններ ստեղծել առաջընթաց արձանագրելու ԼՂ հիմնախնդրի կարգավորման հարցում»,- հիշեցնենք, սա հատված է Սանկտ Պետերբուրգի Սարգսյան-Պուտին-Ալիեւ հանդիպման հայտարարությունից: Այս ընթացքում բազմաթիվ ենթադրություններ եղան, թե ինչի մասին է խոսքը:

Բրայզան հստակ ասաց. խոսքը երկու շրջան վերադարձնելու դիմաց Ադրբեջանի եւ հնարավոր է՝ նաեւ Թուրքիայի կողմից Հայաստանի հաղորդակցության ուղիների բացման մասին է: Ահա թե ինչի հետ է կապվում Սերգեյ Լավրովի լավատեսությունը ԼՂ հարցում Թուրքիայի հնարավոր ներգրավվածության վերաբերյալ: Ղարաբաղի կարգավիճակի հարց չի քննարկվում, հակառակ դեպքում Բրայզան բաց չէր թողնի դա:  Ինչպես նախկինում նշել ենք, կարգավիճակի հարցը, ըստ Պուտինի կառուցողական առաջարկի, անորոշ ժամանակով մնում է առկախված:

Նախկին համանախագահն ասում է նաեւ՝ Իլհամ Ալիեւն այս ամենին համաձայն է: Սա նրա համար հստակ է, որովհետեւ անձամբ է նկատել դա: Ինչ վերաբերում է Սերժ Սարգսյանին, ապա Բրայզան դիվանագիտական ամբողջ ճարտասանությամբ, հուլիսի 17-ի ՊՊԾ գնդի գրավումն ու այս առաջարկին Սերժ Սարգսյանի պատասխանը կապել է իրար:

Առաջին տպավորությամբ նա կարծես թե ասում է` Սերժ Սարգսյանն իր համաձայնությունը տվեց, ու դրա համար ընդդիմացողները կազմակերպեցին ՊՊԾ գրավումը: Սակայն իրականում նա այլ բան է ակնարկում անմիջապես խոսելով այն մասին, որ Ադրբեջանում նույնպես կան ծայրահեղականներ:

Ինչպես հայտնի է, Ադրբեջանում Սանկտ Պետերբուրգի հանդիպումից հետո շենքեր չեն գրավել: Հայաստանում էլ կարող էին չգրավել, եթե համապատասխան անվտանգության մարմինները աշխատեին այնպես, ինչպես իրենք են կարողանում աշխատել: 

Արդեն գրել ենք, թե ինչ ազդեցություն ունեցավ ՊՊԾ գնդի գրավումը ղարաբաղյան բանակցությունների վրա ««Սասնա ծռերը» փակեցին հողերի հանձնման թեման» հոդվածում: 

Ահա այն ամենն, ինչ ասել է Մեթյու Բրայզան: Եվ, իհարկե, զարմանալի չէ, որ հարցազրույցը հեռացվել է սկզբնաղբյուր կայքից:  Բրայզայի խոսքերի մեջ թաքնված է նաեւ այն խուճապի բացատրությունը, որ ՀՀ վերնախավն ունի այսօր մեկնարկող ադրբեջանական լայնածավալ  մեկշաբաթյա զորավարժություններից: Երեկ ԱԳ փոխնախարար Շավարշ Քոչարյանը, իսկ մեկ օր առաջ էլ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանը դժգոհում էին, որ Ադրբեջանը խախտել է պայմանավորվածությունները եւ լայնամաշտաբ զորավարժությունից 45 օր առաջ չի  տեղեկացրել դրա մասին:

Մամեդյարովն էլ կարող է ասել, որ Հայաստանը խախտելով պայմանավորվածությունները տապալում է Վլադիմիր Պուտինի առաջարկը, մերժում է նախագահների մակարդակով նոր հանդիպումը, եւ այսքանից հետո ինչու պետք է իրենք ինչ-որ պայմանավորվածություն պահեն: Ադրբեջանը թերեւս կաշկանդված չէ նաեւ ապրիլյան պատերազմից հետո վերահաստատած հանձնառությամբ, որ պետք է խստորեն պահպանվի 1994-95 թվականների զինադադարի համաձայնագիրը, ինչը իհարկե, չափազանց վտանգավոր է: