Վարչապետի ելույթը լավատեսության հիմքեր չի տալիս. ոչինչ չեն փոխելո՞ւ

Երեկ պաշտոնապես սկսվեց 2018 թվականի պետական բյուջեի նախագծի քննարկումը ԱԺ-ում: Նախագիծը երեկ ներկայացվեց ԱԺ մշտական հանձնաժողովների նիստում, որի ժամանակ կարճ ելույթով հանդես եկավ ՀՀ վարչապետ Կարեն Կարապետյանը:

Նա չներկայացրեց բյուջեի հիմնական ցուցանիշները, այլ խոսեց բյուջեի, եթե այսպես ասենք՝ գաղափարախոսության մասին: «Ընթացիկ զարգացումները չնայած հուսադրող են, սակայն տնտեսական աճի հիմքերը դեռեւս բավարար ամուր չեն՝ երկարաժամկետ բարձր տնտեսական աճին հավակնելու համար: 2017 թ. հաստատվեց բյուջետային մի շրջանակ, որը բնորոշում է տնտեսական իրավիճակի կայունացումը: Ինչ վերաբերում է 2018 թ. բյուջետային շրջանակին, ապա վերջինով ծրագրել ենք այնպիսի հարկաբյուջետային քաղաքականություն, որը կկանխորոշի հետագա տնտեսական զարգացումների մեկնարկը»,- երեկ իր ելույթում հայտարարել է վարչապետը:

Այլ կերպ ասած, այնպես չէ, որ վիճակը լավ է, մի քիչ կայունացել է, ու հաջորդ տարվա բյուջեն այնպիսին է, որ հիմք ստեղծի հետագայում տնտեսական զարգացման մեկնարկ ապահովելու համար: Չափազանց զգույշ, ամենեւին ոչ լավատեսական, չոգեւորող, առանց որեւէ դրական մեսիջի ելույթ:

Շատերը կանվանեն դա իրատեսական գնահատական, սակայն գոնե բյուջեի նախագծի ընդհանուր գաղափարախոսությունը ներկայացնելիս թերեւս արժեր, որ գործող վարչապետը լավատեսական մեսիջներ հաղորդեր, իսկ իրատեսությունը արձանագրված  լիներ կոնկրետ բյուջետային ցուցանիշների՝ թվերի մեջ:

Այս տեսանկյունից լավատեսության բացակայությունը պետք է առնվազն տարօրինակ գնահատել: Մանավանդ, որ այս ելույթը ունենում է Կարեն Կարապետյանը, որը, մեղմ ասած, աչքի չի ընկնում հոռետեսությամբ: Եվ ուրեմն, մեր տնտեսությանը հաջորդ տարի ոչ մի լավ բան չի սպասվում ու դրանում ակամայից մեզ համոզում է հենց Կարեն Կարապետյանը:  «Վերջին մի քանի տարիներին Հայաստանի տնտեսությունը բնութագրվում է արտաքին աշխարհից ներթափանցող բացասական ցնցումներով, որի արդյունքում գրանցվել է տնտեսական աճի ցածր մակարդակ՝ աստիճանաբար նվազեցնելով տնտեսական աճի ներուժը»,- ասում է վարչապետը:

Առաջին հայացքից անվիճելի պնդում է, բայց այնքան էլ այդպես չէ: Ասելով տնտեսական աճ, նկատի ունենք տվյալ տարվա ցուցանիշը նախորդող տարվա ցուցանիշի համեմատ: Իսկ ասելով՝ «Արտաքին աշխարհից ներթափանցող բացասական ցնցումներ», առաջին հերթին նկատի ունենք պղնձի միջազգային գները ու Հայաստան ուղարկվող մասնավոր փոխանցումների՝ տրանսֆերտների հոսքը: Եվ ուրեմն, 2016 թվականին պղնձի միջազգային գինը եղել է միջինը 4800 դոլար, այս տարի՝ մոտ 6 հազար: Աճը մոտ 25 տոկոս է: Սա ամենեւին էլ «բացասական ցնցում չէ», հակառակը, սա դրական է, ու հաշվի առնելով, որ աճը 25 տոկոս է, կարելի է ասել՝  դրական ցնցում է:

Մասնավոր տրանսֆերտների ծավալը, որը այս տարվա առաջին 8 ամիսներին կազմել է 470 միլիոն դոլար, անցած տարվա նույն ցուցանիշից ավելի է մոտ 10 տոկոսով: Այլ կերպ ասած, մեր տնտեսության վրա ամենաուժեղ ազդեցությունն ունեցող արտաքին «ներթափանցումներն էլ» եղել են դրական, խիստ դրական: Ու այդ պայմաններում կառավարությունը ոչ միայն 2017 թվականի համար է կանխատեսում ընդամենը 4.2 տոկոս տնտեսական աճ, այլ նաեւ հետագա տարիներին ակնկալում է ընդամենը 5 տոկոս տարեկան միջին աճ: «Առաջարկվող հարկաբյուջետային քաղաքականությունը հիմքեր կստեղծի՝ ապագայում ապահովելու միջինում 5 տոկոսանոց տնտեսական աճ, ինչն էլ հնարավորություն կտա ավելի արդյունավետ լուծել մեր առջեւ ծառացած խնդիրները թե՛ կայուն երկարաժամկետ զարգացման առումով, եւ թե՛ սոցիալական բնույթի: Նշված ցուցանիշին հասնելը բոլորիցս մեծ ջանքեր եւ ծավալուն աշխատանք կպահանջի»,- երեկ ասել է Կարեն Կարապետյանը:

Այսինքն, նույնիսկ 5 տոկոս միջին տարեկան աճը, որը զարգացող տնտեսությունների պարագայում ամենեւին էլ չի համարվում ինչ- որ արտառոց բան,  «մեծ ջանքեր ու ծավալուն աշխատանք է պահանջելու»: Եթե մեր տնտեսության վրա արտաքինից եկող ամենահզոր ազդեցությունները եղել են խիստ դրական, ու ըստ ամենայնի՝ հաջորդ տարի էլ են դրական լինելու, ինչու է կառավարությունը այսքան զգուշավոր: Ակնհայտ է, որ կառավարությունը հիմնական խնդիրները տեսնում է «ներսում»: Այսինքն, տնտեսության ավելի արագ ու պատերազմող երկրի համար անհրաժեշտ աճը դանդաղում է ներքին խոչընդոտների պատճառով: Բայց որոնք են դրանք՝ ո՛չ Կարեն Կարապետյանը, ո՛չ էլ նրա կառավարության անդամները չեն ասում: Գիտեն հաստատ, բայց հրապարակավ այդ մասին չեն ասում: Չեն խոսում  ոչ մոնոպոլիաների, ոչ հովանավորչության, ոչ իշխանության ու բիզնեսի սերտաճման, ոչ կոռուպցիայի մասին: Այսինքն խոսում են, բայց՝ ընդհանուր ձեւակերպումներով, հեռավոր ակնարկներով...:

Եվ այս պայմաններում, երբ տնտեսության զարգացման ներքին արգելակների վերացումը չի դիտարկվում որպես տնտեսական աճի հիմնական ռեսուրս, տարեկան խեղճուկրակ 5 տոկոս աճը պետք է գնահատել որպես շատ մեծ հաջողություն: Ու եթե վարչապետն ու կառավարությունը ոչ մի լավատեսություն չունեն, նշանակում է համակերպվել են այդ արգելակների հետ ու ոչինչ փոխել չեն ուզում կամ չեն կարող: Մի խոսքով, վիճակը լավ չի, իրոք լավ չի: