Կամավորը երբեք չի փոխարինում պարտադիրին. Արամ Կայֆաջյան

Հայաստանի կառավարությունը հունիսի 11-ի արտահերթ նիստում քննարկեց «Կուտակային կենսաթոշակների մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու մասին օրենքի նախագիծը, որով 2018թ. հուլիսի 1-ից ուժի մեջ է մտնում պարտադիր կուտակային բաղադրիչը:

Նախագծով առաջարկվում է կուտակային պարտադիր համակարգին մասնակցող եւ հուլիսի 1-ից դրան միացող քաղաքացիների եկամտի 10 տոկոսի կուտակումը ձեւավորել 2.5 եւ 7.5 տոկոս համամասնությամբ. այսինքն` 2.5 տոկոսը կվճարի քաղաքացին, 7.5 տոկոսը` պետությունը: Ներկա կարգավորմամբ կենսաթոշակային համակարգի մասնակիցը կուտակում է իր եկամտի 10 տոկոսը՝ 5 տոկոսը վճարում է անձը, 5 տոկոսը՝ անձի օգտին պետությունը:

Սակայն, այս փոփոխությանը կրկին դեմ էին քաղաքացիները: «Դեմ եմ» շարժման մի քանի տասնյակ անդամներ հավաքվել էին կառավարության դիմաց եւ նշում էին, որ առաջարկվող փոփոխություններն անհասկանալի են: Նրանք պահանջում են հանրային քննարկում:

Պարտադիր կուտակային բաղադրիչի դրական եւ բացասական կողմերի մասին զրուցեցինք «Արմենբրոկ» ներդրումային ընկերության գլխավոր տնօրեն, տնտեսագետ Արամ Կայֆաջյանի հետ:

- Պարոն Կայֆաջյան, պարտադիր կուտակային բաղադրիչի ներդրումը դրակա՞ն եք համարում:

- Շատ դրական եմ համարում, քանի որ ներդրումը տեղի է ունեցել վաղուց, հիմա մենք քննարկում ենք շարունակության ապահովումը: Դրական գնահատում եմ տարբեր պատճառներով՝ հիմնական պատճառն այն է, որ սա ավելի արդյունավետ մեթոդ է, միջին զարգացող հասարակություն ունեցող երկրում:

- Արդյո՞ք նոր կառավարությունը հնարավորություն ուներ խուսափելու այս համակարգից:

- Այո, կարող էր ընդհանրապես գնալ այն ուղղությամբ, որպեսզի ժամանակավոր կասեցվեր պարտադիր բաղադրիչը, այնուհետեւ գնար ընդհանրապես օրենքի փոփոխությանը եւ չեղարկմանը: Պետք է ընտրել այնպիսի համակարգ, որն ունի ավելի շատ դրական կողմեր, քան բացասական: Սա բավականին լավ մշակված համակարգ է, գտնվում է կենտրոնական բանկի հսկողության տակ, որը նույնպես դրական երեւույթ է, քանի որ այնտեղ կա պրոֆեսիոնալ մոտեցում այս հարցի ուղղությամբ:

Ունենք երկու կասկած չհարուցող միջազգային մակարդակի կառավարիչներ: Տարիների փորձը ցույց է տվել, որ նրանք վատ չեն կառավարում այդ միջոցները եւ ավելացնում են, այլ ոչ թե պակասեցնում: Ունենք մոտեցում, նախկինում պետության կողմից ավելացվում էր 5 տոկոս քաղաքացու 5 տոկոսին, իսկ հիմա ավելի համարձակ մոտեցում է՝ քաղաքացու 2.5  տոկոսին գումարած պետության ավելացրած 7.5 տոկոսը: Կարծում եմ, որ սա ուղղակի ժամանակավոր լուծում է, մինչեւ արդեն ժամանակ կլինի նոր կառավարության համար ընդհանուր վերադիտարկել:

- Հասարակության շրջանում դժգոհություններ կան այս առիթով, արդյո՞ք ավելի ճիշտ չէր լինի, որպեսզի կուտակային բաղադրիչը պարտադիր չլիներ:

- Դա չգործող համակարգ է, եթե մենք պետք է այդ աստիճան մեծ խթաններ տանք: Մեզ ամենամոտ պետությունը, այս համակարգի բովանդակությամբ Էստոնիան է: Եթե մենք նայենք իրենց վիճակագրությունը, իրենց մոտ միջին եւ ապահով խավը ավելի շատ է քանակով: Առաջին հայացքից նայելով, պետք է մտածենք, որ իրենց մոտ էլ կամավոր ցանկացողների թիվը պետք է ավելի մեծ տոկոս ունենար, բայց եթե չեմ սխալվում, կամավոր ցանկացողների թիվը իրենց մոտ 1 տոկոսից պակաս է: Որովհետեւ դա մարդու բնույթն է, մարդը երբեք այս պահին չի մտածում վաղվա օրվա մասին: Դա ապացուցված եւ բոլոր երկրներում հիմնավորված է: Էստոնիայում մարդկանց համար խթաններ կան, որպեսզի բացի պարտադիրից կամավորի քանակը նույնպես շատացնեն, բայց մարդու բնույթն այնպիսին է, որ իրենք չեն անում դա:

Մարդ է, կարող է ասել՝ եկեք այսօր չանենք, թող մնա հունվարի 1-ից, կամ միգուցե այսօր չանենք, մնա վաղը: Արդյունքում ստացվում է, որ մենք ունենում ենք անապահով թոշակառու: Այսինքն՝ մեր հիմնական նպատակն այն է, որ մարդը թոշակի անցնելուց հետո էլ՝ ապագայում ունենա ապահով կյանք: Պետք է ֆիքսենք, որ կամավորը երբեք չի փոխարինում պարտադիրին, դա փաստ է, դա բոլոր տեղերում, որտեղ դիտարկել եմ, ապացուցված է: Եթե մենք ասում ենք՝ այնքան շատ խթան պետք է տանք, որ մարդը կամավոր գնա եւ համաձայնվի այդ վճարումն անել, նշանակում է, որ օրինակ մեր 1 դրամին պետությունը պետք է տա 10 դրամ, այդ դեպքում բոլորը կգնան, բայց արդյո՞ք դա այն խթանն է, որ մեզ պետք է: Կարծում եմ՝ ավելի լավ է պարտադիրն աշխատի:

- Ի՞նչ ռիսկային տարրեր է պարունակում պարտադիր կուտակային բաղադրիչը:

- Սա ներդրում է: Ցանկացած միջոցների կառավարում պարունակում է ռիսկեր, այդ ռիսկերը բազմաթիվ են՝ սկսած երկրաշարժներից եւ ջրհեղեղներից, վերջացրած պատերազմական իրավիճակներով եւ դրամի արժեզրկմամբ: Մարդն ասում է՝ ես ուզում եմ դոլարով լինի, որովհետեւ դոլարը ավելի ամուր է, իսկ ո՞վ գիտի, որ դոլարն ամուր է լինելու, կամ թե ԱՄՆ-ի տնտեսությունը ինչ վիճակում կլինի 20 տարի հետո: Այսինքն՝ երկարաժամկետ ռիսկեր այսպես թե այնպես կան ցանկացած խնայողության հետ կապված:

Հիմա մենք կարող ենք ունենալ այլ ռիսկեր, օրինակ, ոչ պարտաճանաչ կառավարիչներ: Բայց պետությունը ընտրել է այնպիսի կառավարիչներ, որ որեւէ հարց չի առաջացնում: Մի ընկերությունն աշխարհում 9-րդն է չափերով: 

- Քաղաքացին ի՞նչ օգուտ կտեսնի այս բաղադրիչի ներդրման պարագայում:

- Բազմաթիվ օգուտներ կտեսնի, համեմատած նախորդ սերունդների համերաշխության համակարգի հետ, շատ առավելություններ կան: Մեզ մոտ կա մի խնդիր, մարդիկ տեղյակ չեն համակարգից: Համակարգը շատ բարդ է, ես ինքս էլ, որ զբաղվում եմ այդ հարցով, էլի մոռանում եմ որոշ դետալներ: Դրա համար պետք է այդ հարցով զբաղվող մարդիկ անընդհատ այս օրերին պատմեն, դա է հիմնական խնդիրը: 

Որոշ մարդիկ ինձ ասում են՝ այդքան վճարել են, բա որ մարդը մահանա ի՞նչ կլինի. դրա լուծումները կան: Կան որոշ թերություններ, պետք է ընդհանուր քննարկվի եւ շտկումներ մտցվի: Այս համակարգը մեծ թերություններ չունի, գուցե կան փոքր շտկումների կարիքներ: Համակարգի առավելությունները շատ են:

- Օրինակ, 20 տարի հետո, եթե երկրում մեծ փոփոխություններ լինեն, արդյո՞ք խնդիր չի առաջանա, որպեսզի մարդը կարողանա իր վճարած գումարը ստանալ թոշակի տեսքով:

- Շատ բարդ հարց է, ամեն ինչ հնարավոր է: Որ քաղաքական ուժը նման որոշում կայացնի, դա իր համար մահապատիժ կլինի: Նույնիսկ, եթե պատկերացնենք, որ կառավարությունը հիմա ասում է՝ ոչ, այդ համակարգն ինձ դուր չի գալիս, ապա ինքը կարող է դադարեցնել այդ համակարգը, բայց այդ միջոցները պետք է վերադարձվի այն մարդկանց, ովքեր վճարել են կամ էլ իրենց ժառանգներին: Ես չեմ տեսնում դեպք, որ ես կկորցնեմ այդ միջոցները, միգուցե գա մի կառավարություն, որն ասի՝ դադարեցնում ենք դա եւ ավելի արդյունավետ համակարգ ենք ներդնում: