30-40 հազար դրամ թոշակ ստացողը ավելի շատ կարիք ունի կենսաթոշակի բարձրացման, քան 80-100 հազար ստացողը. Առաքելյան

ՀՀ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի փոխնախարար Սմբատ Սաիյանը լրագրողների հետ զրույցում հայտնել էր, որ 2020 թվականին նախատեսվում է բարձրացնել թե՛ նվազագույն կենսաթոշակի չափը, թե՛ քայլեր ձեռնարկել, որ բարձրանա միջին կենսաթոշակի չափը: Սաիյանի խոսքով՝ 10 տոկոսով կենսաթոշակ բարձրացնելու համար անհրաժեշտ է լինելու շուրջ 30 մլրդ դրամ:

«Հաջորդ տարի հնարավոր է՝ այլ մեխանիզմներով բարձրացում լինի, որը դեռեւս քննարկման փուլում է»,- այս մասին «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում ասաց ՀՀ վարչապետի հասարակական հիմունքներով խորհրդական, տնտեսագետ Մեսրոպ Առաքելյանը:

- Պարոն Առաքելյան, այս պահին 30 մլրդ դրամով կենսթոշակային բյուջեն ավելացնելու հնարավորություն ունե՞նք, թե դա հետագա եկամուտներից կանխատեսվող լրացուցիչ գումար է:

- Հաջորդ տարվա բյուջետային գործընթացը այն տեսքով, որ արդեն հասկանանք, թե ինչ բաշխումներ է ունենալու, դեռեւս չի հասել այդ փուլին: Իհարկե, կառավարության ե՛ւ ծրագրում ե՛ւ նաեւ առաջնային խնդիրներից մեկում նշված է կենսաթոշակների բարձրացումը, սակայն այս պահին որեւէ վերջնական որոշում կենսաթոշակների բարձրացման չափի վերաբերյալ դեռեւս չկա, քանի որ դա պետք է նաեւ նախատեսված լինի բյուջեում: Դեռեւս սկզբնական փուլում են հաջորդ տարվա բյուջեի կազմման աշխատանքները: Սակայն այո, սոցիալական ծախսերը՝ առավել եւս հաշվի առնելով աղքատության մակարդակը, կառավարության գերակայություններից մեկն է եւ նախորդ տարի, հիշում եք՝ կառավարությունը իրականացրեց մի փոքր այլ ձեւաչափով կենսաթոշակների բարձրացում, որը այս տարի հունվարից մտավ ուժի մեջ: Այն ժամանակ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարությունը նախաձեռնել էր նվազագույն կենսաթոշակի ինստիտուտի ներդրում, որը մինչեւ այժմ չկար: Այսինքն, գործող կենսաթոշակային համակարգի շրջանակներում՝ անկախ կենսաթոշակի չափից, սահմանվեց նվազագույն՝ աղքատության ստորին շեմի չափով վերցված 25 հազար 500 դրամ նվազագույն կենսաթոշակ: Այսինքն, դա հնարավորություն տվեց գոնե ավելի խոցելի խմբերի համար կենսաթոշակի որոշակի բարձրացում: Հաջորդ տարի հնարավոր է՝ այլ մեխանիզմներով բարձրացում լինի, որը դեռեւս քննարկման փուլում է:

Ինչ վերաբերվում է հարցին՝ բյուջեն ունի այդ հնարավորությունը, թե՝ չէ, չեմ ցանկանա առանձին գնահատական տալ կոնկրետ այդ 30 մլրդի վերաբերյալ: Տեսեք՝ նոր կառավարության բյուջետային քաղաքականության հիմքում, որը բազմիցս վարչապետը հայտարարել է, դրված է՝ ոչ թե մենք ունենք այսքան գումար, բաշխենք այս, այս, այս ուղղություններով, ինչպես նախկինում տեղի է ունեցել, այլ մենք գալիս ենք ծրագրերի եւ նպատակների կարեւորությունից: Ի վերջո ցանկացած բյուջետային ծախսի նպատակը քաղաքացիների կյանքի բարեկեցության ու անվտանգության ապահովումն է, այդ տեսանկյունից գալով՝ ծրագրերի կարեւորությունը հաշվի առնելով՝ որեւիցե խնդիր չեմ տեսնում, որ քննարկվեն նման մակարդակի փոփոխություններ, քանի որ արդեն այս տարի մենք ականատես եղանք, արդեն կանխատեսվում է բյուջետային մուտքերի աճ: Վստահ եմ, որ տնտեսության հավելյալ աճի դեպքում հաջորդ տարի մեր բյուջետային մուտքերը ավելին կլինեն, քան այս տարի, հետեւաբար, այո՝ նման փոփոխությունները, որոնք կբերեն կենսաթոշակի բարձրացման, կառավարության առաջնահերթություններից է:

- Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ այս տարի 62 մլրդ դրամով կգերակատարվի բյուջեի եկամտային մասը: Դուք էլ էիք ներկա քննարկմանը, որտեղ որոշվում էր, թե որ ուղղությամբ պետք է գումարը օգտագործել: Հաջորդ տարվա համար նմանատիպ հաշվարկ կամ կանխատեսում կա՞, թե որքան կարող է գերակատարվել բյուջեի եկամտային մասը:

- Այս պահին դեռ չկան հաջորդ տարվա կանխատեսումները: Սակայն 2 կարեւոր մաս կա՝ համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) աճին համարժեք, բնական է, տեղի է ունենում բյուջետային եկամուտների աճ, սակայն մենք նաեւ կարեւորում ենք հարկեր-ՀՆԱ արդյունքի հարաբերակցության աճ: Ի՞նչ է դա նշանակում, դա նշանակում է, որ տնտեսության մեջ հարկերի կշիռը պետք է բարձրանա՝ տնտեսության զարգացման աճին եւ ստվերային տնտեսության կրճատմանը զուգահեռ: Ակնհայտ է, որ արդեն 2019 թվականին բյուջետային մուտքերն ավելի մեծ տեմպերով են աճում, քան նախատեսված են: Կարծում ենք՝ այդ տենդենցը կպահպանվի նաեւ հետագայում:

- Եթե չֆիքսենք կոնկրետ 10 տոկոսի չափով կենսաթոշակների բարձրացման հնարավոր շեմ, հնարավո՞ր է, որ այդ բարձրացումը լինի ավելի փոքր, օրինակ, 5 տոկոսի չափով:

- Օրինակ, նախորդ տարի այն մոդելը, որը ներդրվեց աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարության կողմից՝ նվազագույն կենսաթոշակի բարձրացման, դա կիրառվեց կենսաթոշակառուների մի խմբի վրա: Այսինքն, 25 հազար 500 դրամից ցածր կենսաթոշակ ստացողների կենսաթոշակը բարձրացավ՝ ոմանց համար 5 տոկոս, 10 տոկոս, ոմանց համար՝ ընդհուպ մինչեւ 60 տոկոս: Հետեւաբար, այս պահին դեռեւս չկա որոշում, թե մենք որ ուղղությամբ ենք գնում: Այսինքն՝ համատարած բոլորի կենսաթոշակները բարձրացնում ենք նույն տոկոսո՞վ, թե կրկին գնում ենք նվազագույն կենսաթոշակի բարձրացման:

Մինչեւ այս նվազագույն կենսաթոշակի ներդրումը մենք ունեինք մոտավորապես 13 անգամ տարբերություն առավելագույն եւ նվազագույն կենսաթոշակի միջեւ, ընդ որում՝ նաեւ 3 անգամ մեր մոտ նվազագույն կենսաթոշակը միջին կենսաթոշակից ցածր է: Այսինքն, մենք ունենք բեւեռացում:

Հաշվի առնելով, որ հնարավոր չէ միանգամից 1 տարվա ընթացքում բարձրացում բոլորի համար, հաշվի առնելով նաեւ մեր այսօրվա կենսաթոշակային համակարգում կենսաթոշակների բեւեռացումը, ես կարծում եմ, որ եթե արդար լինենք, այս պահին պայմանականորեն՝ 30-40 հազար դրամ թոշակ ստացողը ավելի շատ կարիք ունի կենսաթոշակի բարձրացման, քան ամենայն հարգանքով, բայց 80 կամ 100 հազար դրամ կենսաթոշակ ստացողը: Այսինքն, մենք 30 հազար դրամ կենսաթոշակ ստացողի կենսաթոշակը դարձնենք 33 հազար դրամ եւ 80 հազար դրամ կենսաթոշակ ստացողին կենսաթոշակը դարձնենք 88 հազար այն չափանիշով, որ բոլորինը բարձրացնում ենք 10 տոկոսով, անձամբ իմ կարծիքով՝ հաշվի առնելով այս բեւեռացումը՝ լավագույն լուծումը չէ: Քանի դեռ մենք ունենք կենսաթոշակառուների մի զգալի խումբ, որոնք աղքատության շեմից ներքեւ են գտնվում, որոնք մեր սպառողական զամբյուղից ցածր կենսաթոշակ են ստանում, ես կարծում եմ, որ այդ սպառողական զամբյուղից ցածր կենսաթոշակ ստացողների կենսաթոշակի բարձրացումը շատ ավելի կարեւոր է, քան համատարած բարձրացումը: Համատարած բարձրացումը պետք է քննարկել այն պարագայում, երբ մենք կունենանք նման բեւեռացման էական նվազում եւ կարելի է պայմանական ասել՝ Հայաստանում, ենթադրենք ունենք միջինում 100 հազար դրամ կենսաթոշակ, այդ պարագայում՝ այո, դա կսկսենք աստիճանաբար բարձրացնել բոլորի համար:

- Եթե պետբյուջեի եկամտային մասում եկող տարի ավելանա օրինակ 60 մլրդ դրամ կամ ավելի, ո՞րն է ավելի ձեռնտու՝ այն ուղղել աշխատավարձերի կամ կենսաթոշակների բարձրացմա՞նը, թե ինչ-որ արժեթղթեր գնելուն, որը նաեւ պետբյուջե լրացուցիչ եկամուտներ կբերի:

- Ընդհանրապես, բյուջետային ծախսերն ու ծրագրերը նպատակահարմար չէ առանձնացնել: Այս պահին կարեւորում եմ նաեւ կապիտալ ծախսերի անհրաժեշտությունը բյուջեում, որը, ցավոք, դեռեւս բավարար մակարդակի վրա չէ եւ այս տարվա առաջին 4 ամսվա մասով էլ մենք ունենք ոչ ցանկալի պատկեր: Ինչո՞ւ, որովհետեւ կապիտալ ծախսերը բերում են տնտեսության զարգացման, հավելյալ արժեք են ստեղծում, իսկ ոչ կապիտալ ծախսերը գնում են ուղղակի սպառման: Այս տեսանկյունից բյուջեում կապիտալ ծախսերի աճը շատ ավելի կարեւոր է եւ շատ ավելի արդյունավետ է: Միեւնույն ժամանակ մենք չպետք է մոռանանք պետության սոցիալական պատասխանատվությունը, որ կենսաթոշակների եւ աշխատավարձերի հատվածում ունենք նաեւ սոցիալական խնդիրներ առաջացնող իրավիճակ: Ես կարծում եմ, որ պետությունը այսօր գնում է այդ քաղաքականությամբ՝ բոլոր ոլորտներում բյուջետային ծախսերի հնարավորության սահմաններում իրականացնելով բարձրացում: Ոչ միայն կենսաթոշակների, մենք նաեւ ունենք զինծառայողների աշխատավարձերի բարձրացում, սեպտեմբերին նախատեսվում է նաեւ ուսուցիչների աշխատավարձի բարձրացում: Այսինքն՝ հիմք ընդունելով նաեւ կառավարության առաջնահերթությունները, մենք պետք է համապարփակ բոլոր ոլորտներում որոշակի ծախսերի ավելացում իրականացնենք: