Սերժ Սարգսյանի «բանակցային դիրքերը» մոռացվեցի՞ն

Աղմկահարույց դատավարություններն ու Սահմանադրական դատարանի շուրջ ստեղծված իրավիճակը մի տեսակ երկրորդ պլան մղեցին ղարաբաղյան կարգավորման վերաբերյալ վարչապետ Փաշինյանի կապանյան դիտարկումներն ու Արցախի նախագահի թեկնածուների արձագանքները: Կապանում Փաշինյանը ներկայացրել էր, թե ինչ «ժառանգություն» է թողել Սերժ Սարգսյանը բանակցային գործընթացում, եւ նրա կոչին հետեւելով՝ ԼՂՀ քաղաքական ուժերի ղեկավարներն ու նախագահի թեկնածուները հայտարարել էին, որ կտրականապես դեմ են կարգավորման այդ տրամաբանությանը: Այլ կերպ ասած՝ տասը տարի շարունակ Սերժ Սարգսյանը բանակցություններ էր վարում մի տարբերակի շուրջ, որը բացարձակապես անընդունելի է ԼՂՀ (եւ վստահաբար՝ նաեւ ՀՀ) քաղաքական ուժերի եւ հասարակության համար:

Սերժ Սարգսյանը, հասկանալի է, ոչինչ չպատասխանեց: Ի՞նչ պատասխաներ: Փոխարենը նրա կուսակցության խոսափողները չտեսնված պաթոսով հայտարարեցին, թե Սերժ Սարգսյանը հող հանձնող չէ, նա այդ 8 հազար քառակուսի կիլոմետրն ազատագրողն է: Այդպես է, թե ոչ՝ այլ հարց է, որովհետեւ կարելի է, իհարկե, խոսել հաղթանակներում նրա ունեցած լուրջ ներդրման մասին, կարելի է խոսել նաեւ այն մասին, թե ինչպես էր նա պատերազմի ամենածանր ամիսներին թռել Մոսկվա, ու ինչպես մի կերպ գտան-հետ բերեցին, բայց խնդիրը միայն սա չէ: Խնդիրն այն է, որ «նա հող հանձնող չէ, հող ազատագրող է» արտահայտությունն իրականում ոչ թե պատասխան է, այլ պատասխանից խուսափելու փորձ: Բա որ հող հանձնող չէ, տասը տարի շարունակ ինչի՞ շուրջ էր բանակցում՝ լավ իմանալով, որ Արցախում առանց բացառության բոլորը դեմ են որպես բանակցությունների հիմք ընդունված այդ փաստաթղթին:

Լավ, ենթադրենք՝ ձեւի համար էր բանակցում: Այսինքն հենց այնպես համաձայնվում էր ինչ-որ զիջումների՝ լավ իմանալով, որ Արցախը, միեւնույն է, չի համաձայնվելու, եւ վերջնական փաստաթուղթը չի ստորագրվելու: Այլ կերպ ասած՝ ժամանակ էր ձգում: Դա էլ է տարբերակ, բայց՝ միայն մի դեպքում. եթե այդ այդ ժամանակը հակառակորդիցդ ավելի արդյունավետ ես օգտագործում, ավելի ես ամրապնդում երկրիդ ռազմական ու տնտեսական դիրքերը եւ դրանով իսկ նվազագույնի ես հասցնում նոր պատերազմի հավանականությունը: Հարց է ծագում՝ իսկ Սերժ Սարգսյանին դա հաջողվե՞ց: Ճիշտ հակառակը՝ հենց նրա նախագահության տարիներին էր, որ Ադրբեջանը մի քանի միլիարդ դոլարի ժամանակակից սպառազինություն ձեռք բերեց, մեր նկատմամբ որոշակի առավելություն ստացավ ու սանձազերծեց ապրիլյան պատերազմը: Լավ, ենթադրենք օբյեկտիվ պատճառներ էլ կային՝ նավթի միջազգային գները շատ բարձր էին, Ադրբեջանն էլ փող շատ ուներ: Բայց նավթի գնե՞րն էին պատճառը, որ նրա նախագահության տարիներին Հայաստանից 340 հազար մարդ արտագաղթեց:

Մի խոսքով՝ եթե անգամ Սերժ Սարգսյանը ձեւական բանակցություններ էր վարում եւ իրականում ընդամենը ժամանակ էր ձգում, դա նրան չի արդարացնում, որովհետեւ ժամանակը ցույց տվեց, որ դրանից Ադրբեջանն ավելի շատ շահեց, քան մենք: Պարզ ասած, ինչպես կասեր հայտնի քաղաքական գործիչը, «դա ավելին էր, քան հանցագործությունը. դա սխալ էր»:

Իսկ ի՞նչն է փոխվել Սերժ Սարգսյանի պաշտոնանկությունից հետո: Փոխվել է «ընդամենը» երկու բան: Առաջին՝ հայկական կողմը առարկայական բանակցություններ չի սկսում, քանի դեռ հստակ չէ, թե ինչպես է ադրբեջանական կողմը պատկերացնում միջնորդների առաջ քաշած սկզբունքները: Երկրորդ՝ հայկական կողմը եռանդուն քայլեր է անում տնտեսությունն ու բանակը մոդեռնիզացնելու ուղղությամբ, այսինքն՝ անում է ամեն ինչ, որպեսզի գոնե հիմա ժամանակը մեր օգտին աշխատի: Ու որոշակի հաջողություններ կան: Ցանկալի կլիներ, իհարկե, որ ավելի շատ լինեին, բայց հիմա գոնե հասկանալի է, թե որն է նպատակը: