«Հակառակ կողմից» հիասթափվածներ էլ կան

«Մեծ հիասթափությունների» վերաբերյալ վարչապետ Փաշինյանի հայտնի ելույթը հանրային լայն քննարկումների առիթ դարձավ։ Ու թեեւ հիասթափվածներից շատերը տարբեր խմբերում գտան իրենք իրենց, բայց նաեւ արդարացիորեն նկատեցին, որ ցանկն ամբողջական չէ։ Վարչապետը չէր նշել, այսպես ասենք, «հակառակ կողմից» հիասթափվածներին, ովքեր, հնարավոր է, անգամ ավելի մեծաթիվ են։ Խոսքն այն մարդկանց մասին է, ովքեր հիասթափված են, որ ահա հեղափոխությունից երկու տարի է անցել, բայց նախկին հանցավոր համակարգի առանցքային դեմքերից շատ շատերն առ այսօր ազատության մեջ են ու վայելում են իրենց ահռելի հարստությունը, հարուցված քրեական գործերը շատ փոքրաթիվ են, դատական գործընթացները ձգձգվում են, տարիներ շարունակ թալանված միջոցների չնչին մասն է վերադարձվել, եւ այլն։ Մի խոսքով՝ հիասթափվածներին կարելի է պայմանականորեն բաժանել երկու մասի։ Նրանք, ովքեր հույս ունեին, որ «հեղափոխական ռոմանտիզմը» կարճ կտեւի, եւ կամաց-կամաց ամեն ինչ կվերադառնա նախկին հուն (վարչապետը հիմնականում այս խմբի մասին էր խոսում), եւ նրանք, ովքեր հակառակը՝ հույս ունեին, որ հեղափոխական իշխանություններն «ավելորդ ձեւականությունների ետեւից չեն ընկնելու», շատ արագ բոլորին բանտերն են լցնելու, ունեցվածքն էլ խլելու են ու բաժանեն ժողովրդին։

Սա, իհարկե, փոքր-ինչ պարզեցված բաժանում է, բայց տվյալ դեպքում հարցը հետեւյալն է՝ հնարավո՞ր էր արդյոք այնպես անել, որ հիասթափվածների այս երկու խմբերը չլինեին։ Ոչ, ցանկացած դեպքում առնվազն մի խումբը լինելու էր։ Հեղափոխության հաղթանակից հետո ժողովրդի գրեթե բացարձակ աջակցությունը վայելող Փաշինյանն, օրինակ, կարող էր կառավարման նախկին համակարգին ընդհանրապես ձեռք չտալ՝ մի քանի կոսմետիկ փոփոխություններ անել, բուրգը պահպանել, տեղավորվել դրա գագաթին, եւ վերջ։ Ի՞նչ էր պատահել, կոռուպցիոն սխեմաները հիմա էլ իրեն կծառայեին, բիզնես-քվոտաներն իր մտերիմների միջեւ կբաժաներ, օլիգարխները «ճամպրուկներով փողերը» հիմա էլ իր մոտ կբերեին, ինքն էլ դրանցից ծրարներով բաժին կհաներ եւ՛ նախարարներին, եւ՛ լրատվամիջոցներից շատերին, եւ՛ քաղաքական «հաճախորդներին»... Արդյունքում՝ հիասթափվածների առաջին խումբը չէր լինի, իսկ երկրորդ խմբի հիասթափությունը կարելի էր անտեսել, որովհետեւ ունես «օբշչակ», օլիգարխների եւ կրիմինալի աջակցություն, ընտրակեղծիքների ինստիտուտ, ձեռնասուն լրատվամիջոցներ եւ այլն։ Բայց հեղափոխական իշխանություններն այդ ճանապարհով չգնացին։

Կարելի էր գնալ նաեւ հակառակ ճանապարհով՝ հեղափոխության ալիքի տակ առանց ձեւականությունների կամ «պարզեցված կարգով» խլել հազարավոր մարդկանց՝ գոնե ժողովրդի մեծամասնության աչքում ապօրինի ունեցվածքը, սառեցնել բանկային հաշիվները, դուրս բերել գումարները ու մի մասը բառիս բուն իմաստով բաժանել ժողովրդին, խլված դղյակներից մի քանիսում մանկապարտեզներ բացել, եւ այսպես շարունակ։ Այդ դեպքում հիասթափվածների երկրորդ խումբը չէր լինի, բայց ծանրագույն հարված կհասցվեր պետականության հիմքերին, ու երկիրն ահավոր ցնցումների մեջ կհայտնվեր։ Բարեբախտաբար՝ իշխանությունները չգնացին նաեւ այդ ճանապարհով։ Ընտրվեց ըստ էության միակ ճիշտ տարբերակը՝ կառավարման նախկին համակարգում արմատավորված կոռուպցիոն բուրգը քանդել, բայց՝ այնպես, որ երկիրը ցնցումներից խուսափի, իսկ նախկինում կատարված հանցագործությունները բացահայտել օրենքի խստագույն պահպանմամբ (ինչը, հասկանալի է, բարդացնում եւ ձգձգում է գործընթացը)։

Դրականն այն է, որ հեղափոխությունից հետո երկրում «իրավական բեսպրեդել» չեղավ, կառավարման համակարգի ճգնաժամ չեղավ, ու տնտեսական կայունությունն էլ պահպանվեց (անգամ դրամի փոխարժեքը չտատանվեց)։ Իսկ բացասականը հիասթափվածների տարբեր խմբերի առկայությունն է։ Թե որն է պետության համար ավելի կարեւոր՝ թող հասարակությունն ինքը դատի։