Աշխարհում 1,9 տրիլիոն դոլար ծախսվում է զենքի վրա. SIPRI-ի զեկույցը

Ստոկհոլմի խաղաղության հետազոտությունների միջազգային ինստիտուտը (SIPRI) հրապարակել է 2019 թ. «Ռազմական ծախսերի համաշխարհային միտումները» զեկույցը: Դրա համաձայն՝ ռազմական ծախսերի առաջին հնգյակը 2019 թ. կազմել են ԱՄՆ-ը, Չինաստանը, Հնդկաստանը (71,1 մլրդ), Ռուսաստանը (65,1 մլրդ) եւ Սաուդյան Արաբիան (61,9 մլրդ): Նրանց բաժին է հասնում համաշխարհային ռազմական ծախսերի 62 տոկոսը:

Թեեւ վերջին 10 տարիների ընթացքում ԱՄՆ-ի ռազմական բյուջեն կրճատվել է 15 տոկոսով, այն շարունակում է մնալ խոշորագույնն աշխարհում՝ 732 միլիարդ դոլար: Դա համաշխարհային ռազմական ծախսերի 38 տոկոսն է: ԱՄՆ-ի ռազմական ծախսերը (732 միլիարդ դոլար) գերազանցում են երկրորդից տասնմեկերորդ տեղերում հանգրվանած երկրների համատեղ ծախսերին: 2018 թ. համեմատ աճը կազմել է 5,3 տոկոս կամ՝ մեկ Գերմանիայի ռազմական բյուջե: SIPRI-ի զեկույցի հեղինակներից Պիտեր Վեզեմանը նշել է, որ ծախսերի աճը, ըստ էության, «հիմնված է այն զգացողության վրա, որ գերտերությունների միջեւ մրցակցությունը վերսկսվել է»:

Չինաստանի ծախսերն աճում են արդեն 25-րդ տարին անընդմեջ եւ կազմում են 261 միլիարդ դոլար կամ համաշխարհային ռազմական ծախսերի 14 տոկոսը: Դա ավելի շատ է, քան արեւմտաեվրոպական երկրների ծախսերը միասին վերցրած: Երրորդ տեղում Ասիայի մեկ այլ ներկայացուցիչ է՝ Հնդկաստանը: Սա առաջին դեպքն է, երբ Ասիան երկու ներկայացուցիչ է ունենում «լավագույն եռյակում»: Աճը կազմել է 6,8 տոկոս՝ կազմելով 71 միլիարդ դոլար:

Հայաստանի ռազմավարական դաշնակից Ռուսաստանի ծախսերն աճել են 4,5 տոկոսով եւ կազմել են 65 միլիարդ դոլար: Դրա շնորհիվ ՌԴ-ն հանգրվանել է չորրորդ հորիզոնականում եւ մեկամյա դադարից հետո վերադարձել «լավագույն հնգյակ»: Եզրափակում է հնգյակը Սաուդյան Արաբիան, որը, չնայած նախորդ տարվա ընթացքում Եմենում ռազմական գործողություններին եւ Իրանի հետ հարաբերություններում լարվածությանը, կտրուկ (16 տոկոսով) կրճատել է իր ռազմական ծախսերը՝ հասցնելով դրանք 62 միլիարդի:

Համաշխարհային ռազմական ծախսերն ընդհանուր առմամբ աճել են 3,6 տոկոսով՝ հասնելով 1 տրիլիոն 917 միլիարդ դոլարի: Ընդ որում, ծախսերի ավելի քան 80 տոկոսը՝ 1,5 տրրիլիոն դոլարը, բաժին է հասնում առաջին 15 երկրներին:

Նախորդ տարվա համեմատ տոկոսային ամենամեծ հարաբերական աճը գրանցած երկրների ցուցակում Հայաստանն այլեւս չկա. նախորդ տարի մենք եզրափակում էինք առաջին եռյակը, քանի որ 2017 թ. ծախսերի համեմատ ապահովել էինք 33 տոկոսանոց աճ: Այս տարի ամենամեծ աճը գրանցողների թվում են Բուլղարիան (127 տոկոսով՝ 2,1 միլիարդ), Ուգանդան, (52 տոկոսով՝ 646 միլիոն) Սլովակիան (48 տոկոսով՝ 1,86 միլիարդ) Սերբիան (43 տոկոսով՝ 1,1 միլիարդ):

Հայաստանն ընդգրկվել է այն 10 երկրների շարքում, որոնց ռազմական ծախսերը հավասար կամ գերազանցում են ՀՆԱ-ի 4 տոկոսը: Հայաստանի ռազմական ծախսերը կազմում են ՀՆԱ-ի 4,9 տոկոսը: Հատկանշական է, որ դիտարկված 149 երկրներից միայն տասի ծախսերն են գերազանցում ՀՆԱ-ի 4 տոկոսը, 13-ինը տատանվում է 3-3,9 տոկոսի սահմաններում, 24-ինը՝ 2.0-ից 2.9-ը, 65-ինը՝ 1.0-ից 1.9-ը, եւ միայն 34 երկրի ռազմական ծախսերը չեն գերազանցում ՀՆԱ-ի մեկ տոկոսը: Եւս երեք երկիր՝ Կոստա-Ռիկան, Իսլանդիան եւ Պանաման չունեն ռազմական ծախսեր:

Ինչ վերաբերում է Հայաստանի հետ նույն շարքում ընգրկված երկրներին, ապա հարկ է նշել, որ դրանց մեծ մասը Մերձավոր Արեւելքից է: Մերձավոր Արեւելքի վերաբերյալ տվյալները հակասական են: Մի կողմից ՀՆԱ-ի նկատմամբ ռազմական ծախսերի ամենաբարձր տոկոսով 10 երկրներից 6-ը ներկայացնում են Մերձավոր Արեւելքը (Օման՝ ՀՆԱ-ի 8.8 տոկոս, Սաուդյան Արաբիա՝ 8 տոկոս, Քուվեյթ՝ 5.6 տոկոս, Իսրայել՝ 5.3 տոկոս, Հորդանան՝ 4.7 տոկոս, Լիբանան՝ 4,2 տոկոս): Մյուս կողմից Մերձավոր Արեւելքի ռազմական ծախսերն ընդհանուր առմամբ նվազել են 7,5 տոկոսով: Օրինաչափ է, թերեւս, որ Մերձավոր Արեւելքը շարունակում է մնալ մոլորակի ամենապայթյունավտանգ տարածաշրջանը: Նախ տասնյակում հանգրվանած մնացած 4 երկրները եւս շատ հեռու չեն Մերձավոր Արեւելքից. Ալժիր՝ 6 տոկոս, Հայաստան՝ 4,9 տոկոս, Ադրբեջան եւ Պակիստան՝ 4-ական տոկոս: Բացի այդ, Մերձավոր Արեւելքի 15 երկրներից 4-ի վերաբերյալ (Քաթար, Սիրիա, ԱՄԷ եւ Եմեն) SIPRI-ն տեղեկատվություն չի տրամադրում 2015 թ. ի վեր:

SIPRI-ի զեկույցում տեղ գտած տեղեկատվությունը վերցվում է բաց աղբյուրներից եւ պաշտոնական լրահոսից, ուստի իրական ծախսերը զգալիորեն գերազանցում են SIPRI-ի նշած 1,9 տրիլիոն դոլարը, սակայն անգամ այս պարագայում Երկրի յուրաքանչյուր բնակչին բաժին է հասնում սպառազինության վրա ծախսված 246 դոլար, ինչը, անգամ հաշվի առնելով մոլորակի բնակչության աճը, ավելի մեծ ցուցանիշ է, քան նախորդ տարի: Այլ կերպ ասած՝ մոլորակի ռազմական ծախսերն աճում են ավելի արագ, քան դրա բնակչությունը: