Ձևացնում են՝ իբր չեն հասկանում

Վարչապետ Փաշինյանի՝ վերջին ասուլիսում ներկայացրած հարյուր փաստերն, իհարկե, լայնորեն քննարկվեցին հանրության տարբեր շերտերում։ Երեւի սխալված չենք լինի, եթե պնդենք, որ առավել քննադատական արձագանքները վերաբերում էին արցախյան բանակցային գործընթացին (չհաշված, իհարկե, «ընձառյուծի դրվագը», թեեւ վարչապետը որպես դրական փաստ նշել էր ոչ թե Տավուշի անտառներում ընձառյուծի հայտնվելը, այլ երկրում բնապահպանական իրավիճակի ընդհանուր բարելավումը, որի դրսեւորումներից մեկն էլ ընձառյուծի հայտնվելու փաստն էր՝ ընդամենը որպես ասվածի վառ ապացույց): Իսկ արցախյան բանակցությունների վերաբերյալ հիմնական քննադատությունը հանգում էր մոտավորապես հետեւյալին՝  «Փաշինյանն ընդամենը պիտի հայտարարեր, որ Արցախը երբեք չի լինելու Ադրբեջանի կազմում, բայց այդպես էլ չհայտարարեց»: Փորձենք հասկանալ։

Իհարկե՝ Հայաստանի ղեկավարը կարող է նաեւ օրումեջ հայտարարել, որ Արցախը երբեք չի լինելու Ադրբեջանի կազմում, եւ դա կլինի շատ տեղին հայտարարություն, եթե ընկալվի որպես ոչ միայն Հայաստանի Հանրապետության, այլեւ ողջ հայ ժողովրդի (այսինքն՝ նաեւ Արցախի եւ Սփյուռքի) առաջնորդի խոսք։ Բայց փաստն այն է, որ բանակցությունների սեղանի շուրջ վարչապետ Փաշինյանը ներկայացնում է բացառապես Հայաստանի Հանրապետությունը։ Իսկ այդ բանակցություններում տասնամյակներ շարունակ ու հիմա էլ մեր դիրքորոշումը հետեւյալն է՝ Արցախի կարգավիճակը պիտի որոշի բացառապես Արցախի ժողովուրդը։ Ընդորում՝ Արցախի ժողովուրդը մի անգամ արդեն հանրաքվեով հաստատել է անկախ պետություն լինելու իր կամքը, հետագայում զենքով պաշտպանել է այդ որոշումը, բայց եթե բանակցային գործընթացը պահանջի՝ պատրաստ է ևս մեկ անգամ հանրաքվե անցկացնել։

Սա է, չէ՞, մեր դիրքորոշումը։ Այսինքն՝ ոչ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, ոչ ՀՀ որեւէ այլ քաղաքացի իրավունք չունեն որոշել Արցախի կարգավիճակը։ Բանակցությունների սեղանի շուրջ եւ ընդհանրապես՝ այս հակամարտության մեջ մենք երկու հիմնական խնդիր ունենք։ Առաջին՝ հասնել նրան, որ միջազգային հանրությունն ընդունի հանրաքվեի միջոցով անկախություն հռչակելու՝ Արցախի իրավունքը եւ ճանաչի այդ անկախությունը, եւ երկրորդ՝ Հայաստանի Հանրապետության եւ համայն հայության ողջ ներուժն (այդ թվում՝ ռազմական ու տնտեսական) օգտագործելով՝ թույլ չտալ, որ Արցախին ինչ-որ կարգավիճակ պարտադրվի՝ ժողովրդի կամքին հակառակ։ Հիմա ո՞րն է ավելի ճիշտ. հայտարարել, որ «Արցախը երբեք չի լինելու Ադրբեջանի կազմում», թե՞ «Արցախի ժողովուրդն է որոշելու իր ապագա կարգավիճակը, իսկ Հայաստանը թույլ չի տալու, որ այդ որոշումը բռնությամբ անտեսվի, եւ Արցախին այլ կարգավիճակ պարտադրվի»:

Ուշադրություն դարձրեք՝ խոսքն ընդամենը ճշգրիտ կամ ոչ այնքան ճշգրիտ ձեւակերպումների մասին է, որովհետեւ գործնականում երկուսն էլ նույն բանն են նշանակում։ Որեւէ մեկը պատկերացնո՞ւմ է, օրինակ, որ ինչ-որ պարագայում Արցախի ժողովուրդը համաձայնվի, որ ԼՂՀ-ն մնալու է Ադրբեջանի կազմում։ Հասկանալի է, չէ՞, որ դա անհնար է, անգամ ամենածանր մղձավանջում հնարավոր չէ նման բան պատկերացնել։ Հետեւաբար՝ կարիք էլ չկա, որ բանակցությունների սեղանի շուրջ Հայաստանի իշխանություններն ասեն այն, ինչը ԼՂՀ իշխանությունների ասելիքն է (ու նրանք, ի դեպ, միշտ ասում են դա): Հակառակը՝ ՀՀ իշխանությունները միշտ պիտի պնդեն, որ Արցախի կարգավիճակի հարցը պետք է քննարկել հենց Արցախի իշխանությունների հետ, եւ դրանով իսկ մոտեցնեն այն օրը, երբ Արցախն անխուսափելիորեն կվերադառնա բանակցությունների սեղանի շուրջ։

Բանակցային գործընթացի թեմաներով իշխանություններին քննադատողներն, իհարկե, շատ լավ հասկանում են այս ամենը։ Բայց քանի որ սա մեր ժողովրդի համար ամենազգայուն թեման է՝ չեն դիմանում անիմաստ աղմուկ բարձրացնելու գայթակղությանը։ Սա, ինչ խոսք, քաղաքական դիվիդենտներ շահելու ամենաազնիվ մեթոդը չէ, չնայած՝ումի՞ց ենք ազնվություն ակնկալում։