Թուրքիայում կհեռացվեն իշխանություններին դուր չեկած հրապարակումները սոցցանցերում. սկանդալային օրենքն ընդունվել է

Թուրքիայի խորհրդարանն ընդունել է օրինագիծ, որով խիստ վերահսկողության տակ են առնվելու սոցիալական ցանցերը:

Euronews-ի փոխանցմամբ, փաստաթուղթը պահանջում է հայտնի արտասահմանյան ցանցերից՝ ինչպիսիք են Facebook-ն ու Twitter-ը, բացել Թուրքիայի տարածքում գրասենյակներ՝ պետական ծառայություններից բողոքներ ընդունելու համար: Թուրքիան որպես պարտադիր պայման է սահմանել, որ այդ գրասենյակների ղեկավարները լինեն ազգությամբ թուրքեր: Այդ գրասենյակները պատասխանատվություն են կրելու հակակառավարական հրապարակումների համար: Բացի այդ, Թուրքիայի տարածքում ստեղծվելու է սոցիալական ցանցերից օգտվողների անձնական տվյալների պահպանության համակարգ: Հակառակ դեպքում, սոցիալական ցանցերին սպառնում են հսկայական տուգանքներով, գովազդի արգելքներով եւ տարածման սահմանափակումներով՝ ընդուպ մինչեւ ամբողջական արգելափակում:

Այս նորամուծությունները խորհրդարանին է ներկայացրել Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի ղեկավարած Արդարություն եւ զարգացում կուսակցությունը: Օրինագծի կողմնակիցները բացատրում են նման պահանջների ներդրումը անհրաժեշտություն կիբերհանցագործությունների դեմ պայքարում եւ նշում, որ այդպիսով ցանկանում են պաշտպանել օգտատերերին բուլլինգից ու ֆեյքերից: Օրինագծին դեմ հանդես եկողները այն անվանում են իշխանության  եւս մեկ գործիք:

Այսպիսով, Թուրքիայի իշխանությունները հնարավորություն կունենան կառավարել սոցիալական ցանցերն այնպես, ինչպես կամենան: Այս օրենքը թույլ կտա պաշտոնատար անձանց պահանջել հեռացնել սոցիալական ցանցերի ցանկացած գրառում: Օրինագիծը խորհրդարանում ընդունվեց դրա արձակուրդի մեկնելուց ընդամենը 1 օր առաջ՝ վերջին աշխատանքային օրը: Սա նշանակում է, որ  իշխանությունների վերահսկողությունից դուրս մնացած միակ տիրույթը, որտեղ քաղաքացիները կարողանում էին մտքեր ու կարծիքներ փոխանակել, այսուհետ լինելու է պետության խիստ հսկողության տակ, ցանկացած ավելորդ խոսք կամ արտահայտություն կարող է հանգեցնել պատասխանատվության:

BBC-ի տեղեկացմամբ, oրինագիծը սահմանում է, որ սոցիալական ցանցերի հրապարակումները հեռացնելու մասին հարցումներին ընթացք եւ լուծում տալու համար ցանցի ադմինիստրացիան 48 ժամ կունենա: Եթե հարցումը մշակելուց հետո սոցցանցի պատասխանատուները գտնեն, որ հրապարակումը հեռացման ենթակա չէ, իսկ Թուրքիայի իշխանությունները գտնեն, որ հեռացման ենթակա է, սոցցանցը ղեկավարող ընկերությունը կարող է տուգանվել մինչեւ 4,4 միլիոն դոլարի չափով: Մի քանի անգամ կրկնվելու դեպքում կարող է սոցցանցի կիրառումը երկրի տարածքում առհասարակ կասեցվել:

Օրենքը վերաբերում է բոլոր սոցիալական ցանցերին, որոնցից օտվում է Թուրքիայի տարածքում ապրող առնվազն 1 միլիոն քաղաքացի: Միջինում, թուրքերը սոցցանցերում են անցկացնում օրական մոտ 3 ժամ: Ամենից շատ Թուրքիայում օգտվում են ինստագրամից (38 միլիոն մարդ), ֆեյսբուքից (37 միլիոն մարդ) եւ թվիթերից (11,8 միլիոն մարդ):

Այս օրինագիծն իշխանությունները փորձում էին խորհրդարան մտցնել դեռ ապրիլին՝ տնտեսական փոփոխությունների փաթեթի հետ միաժամանակ՝ կորոնավիրուսի ամենապիկ շրջանում, սակայն այդ ժամանակ այն հետ էր ուղարկվել: Այժմ խորհրդարանն օրինագիծն ընդունել է հապշտապ՝ նախքան երկամսյա արձակուրդ մեկնելը: Այս տարբերակը գրեթե նույնն է, ինչ ներկայացվել էր ապրիլին, բայց այժմ՝ որոշակի վերաձեւակերպումներով, որոնց թվում են սոցցանցերը կառավարող ընկերությունների նկատմամբ տուգանքների սահմանումն ու հրապարակման ամբողջական հեռացման պահանջը:

«Կարծիքի ազատ արտահայտման ասոցիացիա»-ի ղեկավար, փորձագետ Յաման Աքդենիզը թվիթերի իր էջում գրել է, որ այս օրինագծի նպատակն է ազատվել իշխանությունների անցյալն ու ներկան հիշեցնող մտքերից, նրանց՝ կոռուպցիայի մեջ թաթախված լինելու պնդումներից, տարատեսակ խախտումների մասին բարձրաձայնումներից:

Հատկանշական է, որ առանց այս օրենքի ներդրման էլ 2019 թվականի տարեվերջին Թուրքիան արգելափակել էր իր տարածքից ավելի քան 400 հազար կայքի հասանելիությունը:

Առհասարակ, վերջին տարիներին Թուրքիայի լրատվական մեդիայի մեծ մասն անցել է պետության վերահսկողությանը:  Օբյեկտիվ տեղեկատվություն ստանալու համար քաղաքացիները սկսել են որոնումները սոցիալական հարթակներում: Այս հանգամանքն այնքան էլ Էրդողանի սրտով չէր եւ հենց նրա նախաձեռնությամբ իշխող կուսակցությունը նման օրինագիծ էր ներկայացրել, թեպետ մինչ այդ էլ Էրդողանին կամ Թուրքիայի նախարարներին սոցիալական ցանցերում վիրավորելու համար բազմաթիվ քրեական գործեր կան հարուցված:

Հունիսի սկզբին  իշխող կուսակցության հետ հանդիպման տեսակոնֆերանսի ժամանակ Էրդողանը հայտարարել էր, որ իրենք դեմ են Youtube-ին, Twitter-ին ու Netflix-ին, ցանկանում են վերացնել այդ «կեղտը, որ տարածում է զրպարտություն ու ատելություն»:

Human Rights Watch միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունը կարծում է, որ Թուրքիայի այս օրինագիծն ազատ խոսքը ճնշելու եւս մեկ փորձ է եւ ավելի է իջեցնելու ազատ խոսքի բնագավառում երկրի ունեցած առանց այն էլ ցածր վարկանիշը:

ՄԱԿ-ում մարդկանց իրավունքների հարցերով մշտական ներկայացուցիչ Լիզ Թրոսսելն էլ կարծիք է հայտնել, որ Թուրքիայի ընդունած օրենքը միտում ունի ճնշելու մարդկանց ազատ կամարտահայտման իրավունքը: Սա այն պայմաններում, երբ առանց այս օրենքի ընդունման էլ, այս տարվա մայիսի դրությամբ Թուրքիայում ավելի քան 500 մարդ է կալանավորվել՝ իշխանություններին ոչ հաճո մեկնաբանություններ թողնելու համար: