Ալիեւի «դասերը» հույներին. ինչից են իրականում վախենում Թուրքիան ու Ադրբեջանը

Սեպտեմբերի 2-ին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւն ընդունեց Հունաստանի նորանշանակ դեսպան Նիկոլաոս Պիպերիգոսի հավատարմագրերը: Ալիեւի ընդունելությունը ընդգծված բացասական էր: Նա հստակ հասկացնել տվեց, որ դիվանագետին այս երկրում իր առաքելության շրջանակներում հեշտ չի լինելու: Իր խոսքի մեջ Ալիեւը նշեց, որ կցանկանար գոնե մեկ դրական հարց գտնել երկկողմ հարաբերություններում, սակայն, «ցավոք, չի կարողանում»: Այդքանով Ալիեւը չսահմանափակվեց եւ խնդիրների մասին խոսեց ավելի առարկայական:

Ալիեւը կենտրոնացավ երկու խնդրի վրա՝ նախ խոսելով Միջերկրական ծովի արեւելքում Աթենքի եւ Անկարայի միջեւ ծագած խնդիրների մասին: Նա հատուկ շեշտադրում կատարեց Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի գործընկերային, բարեկամական եւ եղբայրական հարաբերությունների վրա՝ հավելելով, որ «առանց տատանվելու աջակցում են եւ բոլոր դեպքերում աջակցելու են Թուրքիային»: Ալիեւի այս հաճոյախոսություններին գրեթե անմիջապես արձագանքեց Թուրքիայի արտգործնախարար Մեվլութ Չավուշողլուն՝ շնորհակալություն հայտնելով «աջակցության համար» եւ նշելով, որ «երբեք չեն կասկածել հարազատ Ադրբեջանի սատարմանը»:

Մյուս հարցը, որը «խիստ մտահոգել է» Ալիեւին, վերաբերվում է Հայաստանի, Հունաստանի եւ Կիպրոսի միջեւ եռակողմ ռազմական համագործակցությունը.

«Երկրորդ խնդրահարույց հարցը, որի մասին ես կցանկանայի հիշատակել, Հայաստանի, Հունաստանի եւ Կիպրոսի միջեւ ծավալված ռազմական համագործակցությունն է։ Ինչպես գիտեք, Հայաստանը այն երկիրն է, որ օկուպացրել է մեր տարածքները։ Հայաստանը չի կատարում ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բանաձեւերը եւ ագրեսիվ պահվածք է ցուցաբերում։ Մի խոսքով, Հայաստանը Ադրբեջանի թշնամին է», - ասել է Ալիեւը:

Այստեղ բացահայտ է, որ Ալիեւը օգտվում է առիթից. դեսպանի կողմից ճիշտ չէր լինի հիշեցնել Ադրբեջանի «եղբայրական Թուրքիայի» կողմից Կիպրոսի ռազմակալումը 1974թ. եւ նրանց կողմից ՄԱԿ-ի համապատասխան բանաձեւերի «հմուտ» շրջանցումը: Բացի այդ՝ իրական ռազմական համագործակցությունը ՆԱՏՕ-ի անդամ Հունաստանի եւ ՀԱՊԿ անդամ Հայաստանի միջեւ թեեւ շատ հավակնոտ, սակայն գործնականում քիչ հավանական ծրագիր է: Ալիեւի մտավախությունը բխում է «եղբայրական Թուրքիայի» համար առկա սպառնալիքներից առ այն, որ հայ-հունական մերձեցման հետեւանքով մեծանում են հենց «հակաթուրքական» կոալիցիայի քաղաքական հնարավորությունները։

Հայաստան-Հունաստան-Կիպրոս եռակողմ համագործակցությունը նոր ինտենսիվությամբ սկսեց զարգանալ նախորդ տարվա հունիսից, երբ Նիկոսիայում կայացավ առաջին եռակողմ հանդիպումը՝ արտաքին գործերի նախարարների մակարդակով: Դրանից հետո եղավ հանդիպում սեպտեմբերին, իսկ այս տարվա փետրվարին Ժնեւում ՀՀ եւ Հունաստանի արտգործնախարարները հայտարարեցին, որ ապրիլին Երեւանում կկայանա եռակողմ հանդիպում արդեն երկրների ղեկավարների մակարդակով, ինչին, սակայն, խանգարեց համավարակով պայմանավորված իրավիճակը: Այդուհանդերձ, Հայաստանի եւ հունական երկու պետությունների սերտ համագործակցությունը բավական հեռանկարային է թվում:

Թուրքիան եւ Ադրբեջանը մտահոգվելու տեղ իրոք ունեն: Բացի Հայաստանի հետ եռակողմ ձեւաչափից, Հունաստանն ու Կիպրոսը քառակողմ ձեւաչափով համագործակցում են Ֆրանսիայի եւ Իսրայելի, իսկ հնգակողմ ձեւաչափով՝ Եգիպտոսի, ԱՄԷ-ի եւ Ֆրանսիայի հետ ընդդեմ Միջերկրական ծովում եւ Լիբիայում Թուրքիայի գործողությունների: Այսինքն Հունաստանն ու Կիպրոսը հակված են լայն ճակատ ձեւավորել ԵՄ-ի եւ, որքան էլ պարադոքսալ հնչի՝ առանձին դեպքերում նաեւ ՆԱՏՕ-ի համար գլխացավանք հանդիսացող Թուրքիայի դեմ:

Առաջին հայացքից, սակայն, այդ կոալիցիաներն անկայուն են, իսկ դրանց ուղղվածությունը՝ «ընդդեմ Թուրքիայի գործողությունների»՝ փխրուն: Առավել եւս, որ դրանց մասնակցում են ԵՄ եւ ՆԱՏՕ-ի անդամներ, ինչպես նաեւ ԱՄՆ-ի դաշնակից Իսրայելը: Այլ կերպ ասած՝ դրանց կազմն ինքնին դրդում է Ռուսաստանին գրավել Թուրքիայի եւ, որպես հետեւանք, Ադրբեջանի կողմը: Սակայն այստեղ արդեն կարող է լուրջ դեր խաղալ Հայաստանի գործոնը, որը անկախ երկու երկրներում ներքաղաքական զարգացումներից, տարածաշրջանում Ռուսաստանի միակ դաշնակիցն է: Բացի դրանից՝ վստահաբար կարելի է պնդել, որ Թուրքիայի եւ Ռուսաստանի հետաքրքրությունները այս պահին՝ առնվազն Սիրիայում եւ Լիբիայում հակասում են միմյանց: Իսկ եթե հաշվի առնվեն նաեւ Ռուսաստանի էներգետիկ հետաքրքրությունները Լիբանանում, Սիրիայում, Եգիպտոսում եւ տարածաշրջանի այլ երկրներում, ապա ստացվում է, որ սա այն եզակի դեպքերից է, երբ երկարաժամկետ նախագիծը կարող է խաղատախտակի միեւնույն կողմ բերել Ռուսաստանին, ԱՄՆ-ին եւ եվրոպական խոշոր խաղացողներից առնվազն Ֆրանսիային: