Պետության և բիզնեսի բարդ երկխոսությունը

Արդեն մի քանի օր է՝ հագուստ եւ կոշիկ ներկրողները բողոքի ակցիաներ են կազմակերպում կառավարության շենքի դիմաց եւ պահանջում անփոփոխ թողնել մաքսային գործող դրույքաչափերը։ Հակառակ դեպքում, ըստ իրենց իսկ պնդումների, հագուստն ու կոշիկը 2-3 անգամ կթանկանան, դա ծանր հարված կլինի առանց այն էլ սոցիալական բարդ վիճակում հայտնված ժողովրդի համար, իրենցից շատերը ստիպված կլինեն փակել բիզնեսները, եւ արդյունքում կտուժեն բոլորը։

Բողոքի նմանատիպ ակցիաներն աշխարհի ցանկացած երկրի համար սովորական երեւույթ են, որովհետեւ ամեն տեղ էլ գործարարները ձգտում են հնարավորինս քիչ հարկեր վճարել, իսկ պետությունները ձգտում են մեծացնել բյուջեի մուտքերը։ Պարզապես հաջողության են հասնում այն երկրները, որտեղ պետության եւ բիզնեսի երկխոսությունը ստացվում է, եւ հաջողվում է գտնել ոսկե միջինը։ Հայաստանում, ի դեպ, այդ իմաստով վիճակն այնքան էլ վատ չէ, որովհետեւ երկխոսություն կա, եւ պետությունն ու բիզնեսն ըմբռնումով են մոտենում միմյանց նկատմամբ ունեցած պարտավորություններին։ Բայց այդ երկխոսությունը միշտ չէ, որ ստացվում է (թեեւ կոնկրետ այս դեպքում ցուցարարներն իրենք են ասում, որ քննարկումները կառուցողական են եղել):

Բանն այն է, որ որպես կանոն՝գործարարները համարում են, որ իրենք պիտի հնարավորինս քիչ հարկեր վճարեն, որովհետեւ երկրի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը ծանր է, իսկ իշխանությունները համարում են, որ վիճակը ծանր է, որովհետեւ բոլորը ձգտում են հնարավորինս քիչ հարկեր ճարել։ Ընդորում՝ երկու պնդումներում էլ ճշմարտության մեծ բաժին կա։

Ուրեմն ինչո՞ւ է այդքան դժվարությամբ գտնվում ոսկե միջինը։ Ըստ երեւույթին երկու կողմերն էլ ունեն մեղքի իրենց բաժինը։ Հագուստ եւ կոշիկ ներկրողներն, օրինակ, պնդում են, թե մաքսազերծման կարգը փոխելու դեպքում այդ ապրանքները կթանկանան 2-3 անգամ, եւ դա, հասկանալի է, լրջագույն մտահոգություններ է առաջացնում առանց բացառության բոլորի մոտ։ Մինչդեռ պարզ հաշվարկները ցույց են տալիս, որ եթե անգամ մաքսատուրքը կրկնապատկվի, հագուստն ու կոշիկը կթանկանան առավելագույնը 15-20 տոկոսով։ Իհարկե՝ դա էլ կլինի շատ լուրջ թանկացում եւ շատ ծանր բեռ ժողովրդի համար, բայց համաձայնվեք՝ 15-20 տոկոսն ու 2-3 անգամը շատ տարբեր բաներ են։ Պետական կառույցների սխալն էլ երեւի այն է, որ հանրությանը հանգամանորեն չեն ներկայացնում մաքսատուրքի փոփոխությունների նպատակներն ու իրական հետեւանքները։

Ավելի կոնկրետ՝ կարելի էր հստակ հաշվարկներ ներկայացնել, թե այդ փոփոխությունների արդյունքում ինչքան հավելյալ գումար է մտնելու բյուջե (երեւի գոնե մոտավոր հաշվարկներ կան), գնային ինչ փոփոխություններ են կանխատեսվում մանրածախ շուկայում, մոտավորապես քանի հոգի է ներգրավված այդ բիզնեսներում, որքանով կնվազի ներկրված ապրանքների սպառումը, որքան ժամանակ կպահանջվի, որպեսզի այդ պակասը լրացվի տեղական արտադրանքով, եւ այլն։ Այսինքն՝ հանրությանը պետք է մանրամասն բացատրել, թե ինչու է արվում այդ ամենը, ինչու է արվում հատկապես հիմա, ինչ իրական խնդիրներ եւ բարդություններ կան (դրանք իսկապես կան, եւ ներկրողների դժգոհություններից շատերն արդարացված են)։

Հակառակ դեպքում քաղաքական ուժերը բաց չեն թողնելու առիթը եւ այս ամենը ներկայացնելու են որպես «հարկային տեռոր», «ժողովրդի կաշին քերթելու» հերթակա նքայլ, «իրենց պարգեւավճարների համար փող հայթայթելու» միջոց, եւ այդպես շարունակ։

Իսկ ինչո՞ւ չանեն, եթե ցանկություն էլ ունեն, յոթ հոգանոց ակցիաները տասը տեսախցիկով ուղիղ եթերում լուսաբանելու հնարավորություն ունեցող լրատվամիջոցներ էլ։ Ու նաեւ՝ այնքան պրոֆեսիոնալիզմ, որ եթե հանկարծ որեւէ մեկը հիշի, որ այդ փոփոխությունները պարտադրված են Մաքսային միությանը ՀՀ անդամակցությամբ, իսկ Հայաստանն այդ միությանն անդամակցել է  2013-ին, հանկարծ այդ հատվածը չհեռարձակեն։