Ով կարող է լինել 4-րդ միջնորդը. հրադադարի խախտումը հարված էր 3 նախագահների հեղինակությանը, և պատասխան անպայման լինելու է

Հայաստանի ու Ադրբեջանի արտգործնախարարները համաձայնել են հոկտեմբերի 29-ին դեմ առ դեմ հանդիպում ունենալ Ժնեւում:

Այս մասին երեկ տարածված հայտարարությունում տեղեկացրին ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները՝ ընդգծելով, որ Մնացականյանն ու Բայրամովը մտադիր են քննարկել, համաձայնեցնել եւ դեռեւս հաստատվելիք ժամանակացույցի համաձայն՝ սկսել իրագործել բոլոր անհրաժեշտ քայլերը, որպեսզի Հայաստանի եւ Ադրբեջանի ղեկավարների կողմից ընդունված հիմնարար սկզբունքներին համապատասխան՝ հասնեն Ղարաբաղյան հակամարտության խաղաղ կարգավորմանը:

Հանդիպման համաձայնություն տված Ադրբեջանի նախագահը, սակայն, երեկ, ըստ էության, հայտարարեց, որ չի հասկանում ժնեւյան հանդիպման իմաստը: Տեսաուղերձով դիմելով իր ժողովրդին՝ Ալիեւն ասաց.

«ԱՄՆ-ում բանակցությունների ընթացքում որոշվեց, որ մի քանի օր անց Ադրբեջանի եւ Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարները կհանդիպեն Ժնեւում (ղարաբաղյան կարգավորման հարցը քննարկելու համար): Ես դեմ չեմ, թող հանդիպեն: Բայց մենք ուզում ենք, որ բանակցությունները բովանդակալից լինեն, իմաստ ունենան, արագացնեն հակամարտության լուծումը»,- ասաց նա:

Ադրբեջանի նախագահը խոսեց նաեւ հակամարտության խաղաղ լուծման մասին՝ դարձյալ ներկայացնելով իր պահանջները.

«Ես առաջարկել եմ՝ եթե ցանկանում եք, որ հակամարտությունը խաղաղ ճանապարհով կարգավորվի, ապա մենք կդադարեցնեք մարտական գործողությունները։ Բայց մեզ պետք է անհապաղ ասվի, որ Հայաստանը դուրս է գալիս մեր հողերից։ Մեզ պետք է գրաֆիկ ներկայացվի, քանի օրից են նրանք դուրս գալու այս շրջանից, քանի օրից՝ մյուս շրջանից։ Հայաստանը այդ գրաֆիկը մեզ չի ներկայացրել։ Այդ դեպքում, եթե հրադադարը շարունակվի, իսկ հարցը սառեցված մնա, ապա դա մեզ ձեռնտու չէ»,- նշեց նա։

Ալիեւն անդրադարձավ նաեւ թուրքական կործանիչների թեմային՝ սպառնալով դրանք կիրառել, եթե դրսից ագրեսիա լինի իրենց դեմ: «Նրանք եկել են զորավարժություններին մասնակցելու նպատակով եւ մնացել այստեղ, երբ սկսվեց պատերազմը։ Մեր թուրք եղբայրները դրանք թողել են՝ բարոյապես մեզ աջակցելու համար»,- հավելեց Ալիեւը:

Ալիեւի այս հայտարարությունները հետաքրքրական են, եթե հաշվի առնենք, որ դրանից ընդամենը ժամեր առաջ հաղորդագրությամբ էր հանդես եկել ԱՄՆ Պետքարտուղարությունը եւ նշել, որ «Միացյալ Նահանգները ինտենսիվ բանակցություններ է վարել երկու երկրների արտգործնախարարների եւ Մինսկի խմբի համանախագահողների հետ՝ Հայաստանին ու Ադրբեջանին ավելի մոտեցնելու Ղարաբաղյան խնդրի խաղաղ կարգավորմանը:

Իսկ հաղորդագրությունից ժամեր առաջ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել էր, որ Միացյալ Նահանգները կարող է հեշտությամբ հասնել Ղարաբաղյան խնդրի խաղաղ կարգավորմանը: Ելույթ ունենալով Նյու Հեմփշիրում շուրջ մեկ շաբաթ հետո սպասվող նախագահական ընտրությունների նախընտրական հավաքում՝ Սպիտակ տան ղեկավարը նշել էր՝ հիմա Վաշինգտոնն ակտիվ ջանքեր է գործադրում եւ բանակցում Երեւանի ու Բաքվի հետ: «Այստեղ ներկա է Հայաստանը, նայեք հայերին: Նրանք հիասքանչ մարդիկ են, նրանք կատաղի կռվողներ են, եւ գիտե՞ք՝ ինչ, մենք մի բան կանենք՝ նրանց օգնելու համար… Այն խնդիրները, որ նրանք ունեն, մահերը, մարտերը, այդ ամբողջը կկարգավորվի: Ես կարծում եմ, որ հեշտ կկարգավորվի: Վերադարձեք եւ ասեք ձեր ժողովրդին, որ հարցը կլուծվի: Եթե գիտես՝ ինչ ես անում, ապա ամեն ինչ հեշտ է, ինչպես Կոսովոյի դեպքում՝ Սերբիայում: Մենք դա արել ենք Կոսովոյի հետ. դուք կարո՞ղ եք ինձ հավատալ»:

Թե որքանով էր տեղին Կոսովոյի հետ զուգահեռը, արդյոք այն նախընտրական հնարք էր, թե Արցախի անկախությունը ճանաչելու խոստում-ակնարկ, փորձել ենք պարզել քաղաքագետ Սուրեն Սարգսյանից:

- Պարոն Սարգսյան, հրադադարի 3-րդ անգամ խախտումը ի՞նչ է նշանակում ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահ երկրների հեղինակության համար:

- Սա, ըստ էության, հարված է ոչ միայն Մինսկի խմբին՝ որպես ձեւաչափի, այլ նաեւ միջնորդ պետությունների ղեկավարների անձնական հեղինակությանը: Այս մարդիկ դրեցին իրենց անձնական հեղինակությունը, որ խնդիրը կարգավորվի, ձեռք բերեցին պայմանավորվածություններ, միմյանց ձեռք սեղմեցին, ստորագրություն դրեցին հայտարարության տակ, հայտարարությունը հրապարակեցին: Եվ հանկարծ այնպես ստացվեց, որ Ադրբեջանը 3 դեպքում էլ խախտեց պայմանավորվածությունը, եւ հրադադարը տապալեց:

- Որեւէ կերպ կարձագանքե՞ն այդ պետությունները, թե՞ կձգտեն հասնել 4-րդ պայմանավորվածությանը:

- Ես դժվարանում եմ ասել, թե երբ կլինի արձագանքը, կամ ինչպիսին կլինի այն, բայց վստահ եմ, որ այն, ինչը, որ անում են ադրբեջանցիները, դուր չի գալու ո՛չ ամերիկացիներին, ո՛չ ֆրանսիացիներին, ո՛չ էլ՝ ռուսներին, եւ ինչ-որ պատասխան քայլեր լինելու են: Դրանք անխուսափելի են: Ինչ վերաբերում է նոր պայմանավորվածությանը, անկեղծ ասած՝ ես դժվարանում եմ ասել՝ կլինի՞ 4-րդ պայմանավորվածություն, թե՞ ոչ, որովհետեւ ո՞վ պիտի լինի 4-րդ միջնորդը: Եթե աշխարհի գերտերությունները՝ Ռուսաստանը, ԱՄՆ-ն, Ֆրանսիան (Ֆրանսիան էլ մեծ հաշվով ներկայացնում է Եվրոպական միությունը), դա փորձեցին եւ չկարողացան, չեմ պատկերացնում, թե ով կարող է լինել միջնորդ, որպեսզի Ադրբեջանն ու Թուրքիան հարգեն իրենց իսկ ստորագրած պայմանավորվածությունը:

- ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը երեկ Արցախի հարցին անդրադառնալիս հիշատակեց Կոսովոյի անունը: Որքանո՞վ է տեղին Կոսովոյի հետ զուգահեռը:

- Ես կարծում եմ՝ Կոսովոյի զուգահեռը մեր հասարակության շրջանում մի փոքր այլ կերպ ընկալվեց: Բնականանաբար, մենք միշտ ասել ենք, որ Կոսովոն կարող է նախադեպ լինել Ղարաբաղի խնդրի կարգավորման համար, Կոսովոն կարող է լինել ե՛ւ քաղաքական, ե՛ւ իրավական առումով նախադեպ, կարող է լինել նաեւ «Անջատում՝ հանուն փրկության» կոնցեպտի կիրառելիության համար նախադեպ: Բայց իմ կարծիքով Թրամփն ամենեւին էլ այս կոնտեքստում չհիշատակեց Կոսովոյի անունը: Եթե հետեւել եք Թրամփի վերջին ամիսների գործունեությանը, ապա հիշեցնեմ, որ Սերբիայի եւ Կոսովոյի ղեկավարները գտնվում էին Վաշինգտոնում, եւ հենց Միացյալ Նահանգների միջնորդությամբ նրանք համաձանություն ստորագրեցին առեւտրային հարաբերություններ հաստատելու վերաբերյալ: Այսինքն՝ ես կարծում եմ, որ Թրամփը, խոսելով Կոսովոյի մասին, ոչ թե նկատի ուներ Կոսովոյի անկախացման իրավական հիմնավորումները, այլ ընդամենը այդ դեպքը, թե ինչպես կարողացավ հարաբերություններ կարգավորել Սերբիայի եւ Կոսովոյի միջեւ: Դրա համար ես միանշանակորեն չեմ կարող ասել, որ խոսելով Կոսովոյի մասին՝ Թրամփը ի նկատի էր առնում Կոսովոն որպես միջազգային իրավունքի մի քանի սկզբուքներով նախատեսված օրինակ Լեռնային Ղարաբաղի համար:

- Իսկ ի՞նչ նկատի ուներ Թրամփը՝ ասելով, որ հեշտությամբ կարող է հասնել խնդրի կարգավորմանը:

- Ես կարծում եմ, որ նա խոսում էր ոչ թե գլոբալ առումով խաղաղ կարգավորման մասին, այլ ընդամենը հրադադարի հաստատման մասին, որովհետեւ հենց այդ պահին Վաշինգտոնում Հայաստանի ու Ադրբեջանի արտգործնախարարները պետքարտուղարի եւ Թրամփի խորհրդականի հետ քննարկում էին հենց հրադադարի ռեժիմը: Ըստ իս՝ նա նկատի էր առնում հենց հրադադարի ռեժիմը: Բայց պետք է նկատի ունենանք, որ այն ամենը, ինչ մենք հիմա լսում ենք ԱՄՆ-ից, ասվում է նախընտրական փուլում: ԱՄՆ-ում առաջիկայում ոչ միայն նախագահական ընտրություններ են, այլեւ Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատի եւ Սենատի 1/3-ի ընտրություններ: Դրա համար այս ամենին պետք է նայել հենց այս դիտանկյունից:

- Այսինքն՝ ինչպես ցեղասպանության ճանաչման հարցն է հիշվում նախընտրական շրջանում, այնպես էլ Արցախի ճանաչման վերաբերյալ ակնա՞րկն է արվում այդ համատեքստում:

- Նույնիսկ եթե դա Արցախի ճանաչման ակնարկ է, ապա սա, իհարկե, կարող է ունենալ նախընտրական բաղադրիչ: Պետք է հաշվի առնենք, որ, Միացյալ Նահանգների ընտրական համակարգով պայմանավորված, միգուցե Թրամփին հայկական ձայները պետք չեն, բայց դրանք պետք են Թրամփի կուսակցությանը՝ Հանրապետականներին: Այդ ձայները պետք են նաեւ Դեմոկրատներին, եւ այս առումով բավական ուժեղ պայքար է գնում Միացյալ Նահանգներում նոյեմբերի 3-ին ընդառաջ:

- Պարոն Սարգսյան, ի՞նչ է մնում մեզ անել: Դուք էլ ընդգծեցիք, որ 3 գերտերություններ չկարողացան հասնել հրադադարի:

- Ես, իհարկե, ամբողջական պատկերացվում չունեմ, թե ինչ է կատարվում Լեռնային Ղարաբաղում, տեղեկություններս առաջնագծում տիրող իրավիճակի մասին շատ սակավ են, բայց պետք է հաշվի առնենք, որ այն գիծը, որ կքաշեն մեր զինված ուժերը, վաղը այդ նույն գծի շուրջ բանակցելու են մեր դիվանագետները: Դրա համար կարեւոր է այն, թե ռազմի դաշտում ինչ կֆիքսվի: Ռազմի դաշտում է որոշվելու ապագա բանակցությունների տրամաբանությունը: