Ադրբեջանը սկզբում ոչ մի հաջողություն չուներ. ինչպես ստացվեց հակառակորդի հաջողությունների շղթան. BBC-ի անդրադարձը

Լեռնային Ղարաբաղում ադրբեջանական բանակի նախաձեռնած  եւ 44 օր տեւած ռազմական գործողությունն ավարտվեց հարձակվող կողմի հաղթանակով: Սա անսպասելի եղավ դիտորդների համար, որոնք սկզբնապես համոզված էին, որ քիչ թե շատ հավասարազոր են հակամարտության 2 կողմերի ուժերը եւ Ադրբեջանը ղարաբաղի խորքը ներթափանցել չի կարողանա ռազմական գործողությունների բարդ թատերաբեմում: Այս մասին է գրել ու ադրբեջանական հարձակման մանրամասները,հայկական կողմի պարտության պատճառներն ուսումնասիրել եւ ներկայացրել է BBC–ի ռուսական ծառայությունը:

Մարտերն ավարտվեցին այն բանից հետո, երբ ադրբեջանական զորքերը գրավեցին Լեռնային Ղարաբաղի ամենակարեւոր բնակավայրերից մեկը ՝ Շուշի քաղաքը: Այն տեղակայված է մայրաքաղաք Ստեփանակերտից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող լեռան վրա, այնտեղով է անցնում ճանապարհը, որը Ղարաբաղը կապում է Հայաստանի հետ:

Շուշին ամբողջ Արցախի  բանալին է, այն այն կենտրոնն է, որտեղից վերահսկվում է նաեւ Ստեփանակերտը:

Կայքը գրում է, որ սեպտեմբերի վերջին-հոկտեմբերի սկզբին ՝ Ադրբեջանի նախաձեռնած ռազմական գործողությունների ամենավաղ փուլում, այս ռազմավարական քաղաքի գրավումը եւ  իրական խաղաղությանը Հայաստանին հարկադրելը անհավանական էին թվում: 

Շատերը համոզված էին, որ այս սրացումը, ինչպես նախորդները, կավարտվի առավելագույնը նրանով, որ Ադրբեջանը կգրավի ռազմավարական նշանակություն ունեցող մի քանի բարձունքներ եւ գուցե մի քանի քառակուսի կիլոմետր տարածք, ինչպես 2016-ի հարձակման ժամանակ:

«Հակամարտությունը սկսվեց սեպտեմբերի 27-ին շփման գծի 5 շրջաններում ՝ Մուրովդաղ լեռան տարածքում, Թալիշ եւ Մարտակերտ գյուղերի հայերի կողմից վերահսկվող գոտու հյուսիսում, ինչպես նաեւ հարավում ՝ Ջաբրայիլ եւ Ֆիզուլի շրջաններում գնդակոծություններով: 

Ընդհանուր առմամբ, պատերազմը վերածվեց հիմնական մարտերի 2 ուղղությամբ ՝ Ղարաբաղի հյուսիսում եւ հարավում:

Մի քանի օր շարունակ Ադրբեջանը չկարողացավ իրադրությունը փոխել, եւ մարտերը մղվեցին շփման գծի երկայնքով գտնվող տարածքներում, բայց հոկտեմբերի  9-ից հարավում փոփոխություն եղավ, ադրբեջանական ուժերը գրավեցին Ջաբրայիլ քաղաքը: Քաղաքն ամբողջությամբ լքվել էր բնակչության կողմից եւ ավերվել, քաղաքը շարունակում է ավերակ մնալ մինչ օրս: Այն կողմերի հատման գծից 20 կմ հեռավորության վրա էր, որը հարձակվող կողմը հաղթահարեց 2 շաբաթում: Այսինքն՝ առաջին օրերին ադրբեջանական հաջողություններն այնքան էլ խոստումնալից չէին»,-գրել է հոդվածի հեղինակը:

Նշվում է, որ մի քանի օրից համառ մարտերում ընկել է Հադրութը՝ քաղաքը, որն Ադրբեջանը չէր համարում հայերի կողմից օկուպացված եւ որի նկատմամբ ի սկզբանե պահանջներ չուներ: Սա առաջին քաղաքն էր ադրբեջանական զորքի ճանապարհին, որտեղ կային խաղաղ բնակիչներ:Հենց Հադրութի անկմամբ էլ իրավիճակը սկսել է փոխվել, ադրբեջանական բանակն ավելի ինտենսիվ հարձակումներ է իրականացրել:

Ըստ հոդվածագրի, ադրբեջանական ուժերը հարձակումներ են նախաձեռնել հիմնականում հարավում ՝ հայ-իրանական սահմանի երկայնքով: Ջաբրայիլից և Հադրութից հետո Ադրբեջանը վերահսկողություն է սահմանել Ֆիզուլիի, Զանգելանի, Կուբաթլուի վրա: Այս հարձակման նպատակներն էին Լաչին քաղաքը, որով անցնում է Շուշին եւ Ստեփանակերտը Հայաստանին կապող մայրուղին, ինչպես նաեւ նշանակետում  բուն Շուշի քաղաքն էր, որի գրավումով պատերազմն ավարտվեց: 

«Քառորդ դար շարունակ, մինչ Լեռնային Ղարաբաղում հակամարտությունը գտնվում էր սառեցված փուլում, երկու կողմերից էլ տարբեր հայտարարություններ էին հնչում: 

Դժվար էր գնահատել յուրաքանչյուր կողմի ռազմական ներուժը. Բաց աղբյուրներում չկան ճշգրիտ տվյալներ ռազմական գնումների մասին: Հայկական կողմից ռազմական տեխնիկայի մի մասը տեղակայված էր Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում, այդ տեխնիկայի ծավալների մասին գրեթե ոչինչ հայտնի չէ: 

Քիչ թե շատ ճշգրիտ տվյալներ կան զենքերի մասին, որոնք Բաքուն եւ Երեւանը գնել են վերջին տարիներին, բայց այն, ինչ մնացել էր կողմերի մոտ 1990-ականներից ի վեր, պարուրված էր խորհրդավորությամբ:

Շատ ավելի կարևոր էր այն զենքը, որը կողմերը գնել են այս պատերազմից առաջ: 2000-ականներին Ադրբեջանը շատ ավելի ակտիվորեն զինվեց, ինչը բացատրվեց նավթի բարձր գներով: Դա շարունակվեց մինչև 2010-ականների կեսերը: 2014-ին Ադրբեջանը ռազմական կարիքների համար ծախսել է ՀՆԱ-ի 5,1% -ը, Հայաստանը `4,29% -ը, չնայած այն փաստին, որ Հայաստանի ՀՆԱ-ն շատ ավելի ցածր էր:

Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Հեռավոր Արեւելքի ինստիտուտի ավագ հետազոտող Վասիլի Կաշինը BBC- ին հայտնել է, որ որոշ տարիների Ադրբեջանի ռազմական բյուջեն ավելի բարձր է եղել, քան Հայաստանի ամբողջ պետական բյուջեն: 

2010-ականների երկրորդ կեսին Ադրբեջանը կրճատեց զենքի գնումները: Փորձագետները դա բացատրում էին նրանով, որ նա արդեն ուներ անհրաժեշտ ամեն ինչ: 

Սակայն պատերազմից մեկ տարի առաջ Ադրբեջանը կրկին սկսեց ակտիվորեն զենք գնել, հատկախես՝ Թուրքիայից: Reuters-ը, վկայակոչելով Թուրքիայի արտահանողների ասամբլեան, հայտնում է, որ այդ երկրից Ադրբեջան զենքի արտահանումը 1 տարում  աճել է 6 անգամ ՝ օգոստոսին կազմելով 36 միլիոն դոլար, իսկ սեպտեմբերին ՝ 77 միլիոն դոլար: 

2020-ին Բաքուն գնեց, մասնավորապես, մեծաթիվ  Bayraktar անօդաչու թռչող սարքեր, որոնք արդյունավետորեն օգտագործվում էին Ղարաբաղում այս օրերին: 

Ավելի վաղ Ադրբեջանը Ռուսաստանից գնել էր իսրայելական զինամթերք (կամիկաձե անօդաչու թռչող սարքեր) եւ բարձր ճշգրտության հրթիռային համակարգեր. ծանր կրակային համակարգեր TOS-1A «Solntsepek», BMP-3, ինքնագնաց հրետանային «Msta-S»  կայանքներ, հեռահար հակաօդային պաշտպանության S-300 համակարգերի 2 գումարտակ եւ մոտակա «Tor-M2E»-ի մի քանի համալիրներ: 

Կաշինը նշում է, որ Ադրբեջանն այս պատերազմին  պատրաստվել է մանրամասնորեն եւ դա վերաբերում է ոչ թե հակամարտության զուտ ռազմական ասպեկտներին, այլ նաեւ քաղաքական, տնտեսական, քարոզչական: 

2010-ականների կեսերից Հայաստանը նույնպես սկսել է ավելի շատ գումար ծախսել զենքի վրա: Ըստ Ստոկհոլմի խաղաղության միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի (SIPRI) ՝ Հայաստանի ռազմական ներմուծման ծավալը 2014-ից 2019 թվականներին երեքուկես անգամ ավելին է, քան 2009-ից 2014 թվականներին, չնայած այն հանգամանքին, որ 2014-2015թթ. ինստիտուտի տվյալներով ՝ երկիրը նշանակալի գնումներ չի կատարել: 

Գնվել են «Սմերչ» բազմարձակման հրթիռային համակարգեր, մեծ թվով հակատանկային զենքեր, շարժական զենիթահրթիռային համակարգեր, Tor M2KM զենիթահրթիռային համակարգեր և «Իսկանդեր-Է» հրթիռային համակարգերի բաժին: 

Ըստ BBC-ի, դժվար է առայժմ հասկանալ, թե Ադրբեջանի հաղթանակը ինչ գործոնների հետեւանք է, սակայն նրանց գործողություններում ակնհայտ է թուրքական բանակի ոճը, որը նույն մարտավարությունը կիրառել է 2018-ին սիրիական Աֆրին քաղաքում եւ Իդլիբ նահանգում, որտեղ թուրքական զինուժը իրականացրեց «Ձիթենու ճյուղ» գործողությունը: Դա  ճզմման մարտավարությունն է, որը կիրառվում է միայն այն հակառակորդի դեմ, որը չունի մի հատվածից մյուսը արագ տեղափոխելու իրականացնելու հնարավորություն եւ կա թույլ ավիացիա:

Տպել
4337 դիտում

Ինչ ունեցվածք է հայտարարագրել ԱԺ պատգամավոր Աննա Մկրտչյանը

ՀՀ կառավարությունը գումար է հատկացրել Նորակերտի՝ ԱԹՍ-ից տուժած բնակիչներին,  դպրոցին և մանկապարտեզին

Օպտիմալացման խնդիր չկա. պոլիկլինիկաների վերակազմակերպումը բերելու է պայմանների բարելավման. Գևորգ Սիմոնյան

Ընթանում է «Դիմադրություն» շարժման հանրահավաքը Ֆրանսիայի հրապարակում

Մեկնարկել է «Իմ Քայլը» հիմնադրամի՝ 44-օրյա պատերազմի մասնակիցների մասնագիտական ներուժի բացահայտման ծրագիրը

Հպարտ եմ, որ Չեխիան ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը. Չեխիայի Սենատի փոխնախագահ

Դոլարի փոխարժեքը աճել է. ՀՀ կենտրոնական բանկը հրապարակել է նոր փոխարժեքներ

Երևանում 15-ամյա աղջիկ է վրաերթի ենթարկվել

Ռուսաստանը «պերսոնա նոն գրատա» է հայտարարել 34 ֆրանսիացի դիվանագետի

ՀՀ իշխանությունից պահանջում ենք բռնության ամեն դեպքով գտնել մեղավորներին և պատասխանատվության ենթարկել. հայտարարություն

Պատահական օր այցելելու եմ պատահական բուժհաստատություն. Շիրակի մարզպետը տնօրեններին հորդորել է լինել առավել զգոն

Հակոբ Արշակյանը Յիրժի Ռուժիչկայի հետ քննարկել է Ադրբեջանում գտնվող հայ ռազմագերիների ազատ արձակման հարցը

Հայտնի են միասնական քննությունների օրերը

Կարեն Անդրեասյանը կգործուղվի Լիտվայի Հանրապետություն

Արարատ Միրզոյանը հանդիպել է Եվրոպական խորհրդարանի փոխնախագահին. քննարկվել են տարածաշրջանային անվտանգության խնդիրները

«Զվարթնոց» օդանավակայանում վտանգավոր ոչինչ չի հայտնաբերվել

Աշխատանքային խորհրդակցություն՝ «ՀՀ վարչապետի գավաթ» սիրողական հեծանվավազքի մրցաշարից առաջ

Արթուր Դավթյանը Եգիպտոսի վարչական ծառայության նախագահի հետ քննարկել է ոլորտում փոխադարձ աջակցության խնդիրները

Ստիպված եմ հիշեցնել արածս հայտարարությունը՝ ավելի շուտ սեփական ծոծրակը կտեսնեն, բայց հրաժարական չեն տեսնի. Տարոն Չախոյան

Առաջին ալիքը կրկին եթեր կհեռարձակի Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի խաղերը

Ահազանգ՝ «Զվարթնոց» օդանավակայանն ականապատված լինելու վերաբերյալ

Համացանցում տեսանյութ է տարածվում Գարիկ Գալեյանի՝ տեռոր իրականացնելու՝ ավելի վաղ արված հայտարարության մասին

Արայիկ Հարությունյանը հանդիպել է «Բաց կառավարման գործընկերություն» նախաձեռնության պատվիրակության հետ

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ տեղի է ունեցել Անվտանգության խորհրդի նիստ

Ժողովուրդը ժեխ չէ, ոչ էլ անհասկացող, կրթեք նրանց, եթե այդ ցենզը ցածր է. Արմեն Մովսիսյան

Օդի ջերմաստիճանը աստիճանաբար կբարձրանա. առաջիկա օրերի եղանակային կանխատեսումը

Թմրանյութ պահելու կասկածանքով բերման է ենթարկվել երկու օտարերկրացի. հայտնաբերվել են մեթամֆետամինով փաթեթներ (տեսանյութ)

Ռուսաստանի հարավում և կենտրոնական հատվածում թռիչքների սահմանափակումների ռեժիմը երկարացվել է մինչև մայիսի 25-ը

Լուսագյուղ-Երասխահուն ճանապարհահատվածի երթևեկությունն իրականացվում է մեկ գոտիով

Արա Խզմալյանը և Ալֆրեդ Քոչարյանն ընդունել են Անն Լույոյին. կընդլայնվի հայ-ֆրանսիական համագործակցությունը

ԱՄՆ Կոնգրեսում Հունաստանի վարչապետի՝ Թուրքիայի հասցեին արած քննադատությունն արժանացել է ծափերի

Ընդդիմության ակցիաներին Ռուստամ Բադասյանը 40-50 հազար մարդ չի տեսնում

Վաղ առավոտյան, երբ որոշում են քաղաքը պարալիզացնել, ինչո՞ւ է մի քանի հարյուր մարդ լինում, եթե 45 հազար են. Սաֆարյան

Ընդդիմության հավաքի մասնակիցը հետախուզվում է ՀՀ ոստիկանության աշխատակիցների նկատմամբ բռնություն կիրառելու համար

Դիլիջան քաղաքի «Բանդալչալի» կոչվող հանդամասում ավտոմեքենան սահել է դեպի ձորակը

Արցախի Հանրապետության 159 քաղաքացի ՀՀ պետբյուջեից խաբեությամբ ավելի քան 47 մլն դրամ է ստացել

Երևանում մահվան ելքով վրաերթի վայրից հեռացած վարորդը հայտնաբերվել է

Տպավորություն է՝ գործընթացը ղեկավարող որոշ մարդկանց համար փակուղուց դուրս գալու միակ ելքը արյուն թափելն է. Նորիկյան

Ոստիկաններին վիրավորող պատգամավորների մասին ասելիքը եթերային չէ. Արթուր Հովհաննիսյան

Կգումարվի Ազգային ժողովի արտահերթ նիստ