Տնտեսական վիճակի կանխատեսումներ. անկումն ավելի մեծ կլինի

2020 թ. տնտեսական տարվա անկումային կանխատեսումներն էլ ավելի են մեծացել, դրան զուգահեռ նվազել են նաեւ 2021 թ. սպասվող աճի տեմպերը։ 

ՀՀ ֆինանսների նախարար Ատոմ Ջանջուղազյանը երեկ ԱԺ ֆինանսավարկային եւ բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովի նիստում՝ 2021 թ. պետբյուջեի նախագծի քննարկմանը ներկայացրեց, թե ինչ փոփոխության է ենթարկվել նախագիծը երկրում ռազմական գործողություններ սկսվելուց հետո։ Նրա խոսքով՝ արդեն 2020-ի համար սպասվում է մոտ 7.9 տոկոս տնտեսական անկում։ Նախարարն ասաց, որ 2021-ին նախատեսվում էր 4.8 տոկոս տնտեսական աճ, բայց հաշվի առնելով նաեւ համավարակի երկրորդ ալիքի բացասական ազդեցությունը, արտաքին պահանջարկի փոփոխությունը՝ գնահատում են, որ հաջորդ տարվա համար իրատեսական կարելի է համարել 3.2 տոկոս տնտեսական աճի սցենարը։ Եկող տարի ծառայությունները կաճեն 4.1 տոկոսով, արդյունաբերությունը՝ 5.2, շինարարության ճյուղը՝ 4.9, իսկ գյուղատնտեսությունը՝ 3.9 տոկոսով:

Նիստից հետո ՀԺ-ի հարցերին է պատասխանել «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր, տնտեսագետ Արտակ Մանուկյանը։

- Պարոն Մանուկյա՛ն, ֆինանսների նախարարությունը ճշգրտում է մտցրել եւ 2020-ի համար 7.9 տոկոս տնտեսական անկում է կանխատեսում, ինչո՞վ է պայմանավորված ակնկալվող անկման տեմպի այսչափ մեծացումը։

- Արդեն մոտ 7 տոկոս անկման չափով կանխատեսում կար, իսկ վերջին ճշգրտման ժամանակ 7.2 տոկոս էր գնահատականը։ Ելնելով որոշ տվյալների ուսումնասիրությունից, այո՛, արդեն 7.9 տոկոս տնտեսական անկման մասին ենք խոսում։ Ի թիվս այլոց, ասեմ՝ սա նաեւ պայմանավորված է նրանով, որ ՀՀ տնտեսությունը շուրջ 45 օր ըստ էության իր տնտեսական պոտենցիալի շրջանակներում կարողացավ պայքար մղել։ Այդ համատեքստում չմոռանանք, որ ռազմական ծախսերը չունեն ՀՆԱ-ի մեծացման հնարավորություն եւ մեծ հաշվով շատ քիչ են ազդում ընդհանուր տնտեսական ակտիվության վրա, բայց պարտադրված պատերազմի պատճառով մենք պետք է այդ ծախսերը իրականացնենք։ Այս ամենին գումարած նաեւ կորոնավիրուսով պայմանավորված հավելյալ դժվարությունները պատճառ են հանդիսացել, որ ֆինանսների նախարարության կանխատեսումները արդեն 7.9 տոկոսի շրջանակներում լինեն։

- 2021-ին ակնկալվող տնտեսական աճի կանխատեսումը եւս նվազել է՝ դառնալով 3.2 տոկոս, ինչո՞ւ սցենարն ավելի վատատեսական դարձավ։

- Նախնական նախագծով ակնկալվում էր 4.8 տոկոս աճ։ Այն անորոշությունները, որոնք այս պահին առկա են 2021-ի համար՝ կարող են հիմք հանդիսանալ դեպի ավելի ներքեւ միտված գնահատականների։ Բայց, այնուհանդերձ, հավասարակշռված սցենարի պարագայում ակնկալվում է, որ մոտավորապես 3.2 տոկոս տնտեսական աճ կունենանք 2021 թվականին։ Կարծում եմ, որ ռիսկերի գնահատման տեսանկյունից դա լավատեսական սցենար է։

- Ձեր տնտեսագիտական մոտեցումները որքանո՞վ են համապատասխանում ֆինանսների նախարարության վերանայած մոտեցումների հետ։

- Այս պահին մենք խոսում ենք ընդհանրական գաղափարների մասին, բայց այդ ընդհանրական գաղափարների կենսագործման առումով որոշակիությունը դեռեւս բավարար չափով հստակեցված չէ։ Իսկ բյուջետային գործընթացը ենթադրում է նաեւ կոնկրետ չափելի ծրագրերի ու դրանից ստացվելիք արդյունքների ներկայացում։ Կարծում եմ, որ եթե այս բյուջեն ընդունվի, ապա ամեն հաջորդ փոփոխության նախագիծը էլ ավելի կչեզոքացնի այն ռիսկերը, որոնք ներկա դրությամբ ծառացած են մեր տնտեսության առջեւ։

- Ռազմական գործողությունները ՀՀ տնտեսության վրա կոնկրետ ի՞նչ ազդեցություն թողեցին եւ հիմնականում ո՞ր ոլորտի վրա։

- Դրա ազդեցությունը ընդհանուր գնահատվում էր 1-1.5 տոկոսի շրջանակներում, ինչի մասին նաեւ Կենտրոնական բանկը որոշակի նախնական գնահատականներ էր հնչեցրել։ Ինչպես տեսնում եք մենք հասարակության առջեւ ստանձնած բոլոր պարտավորությունները իրականացրինք, որեւէ կենսաթոշակառու իր կենսաթոշակը ստանալու հետ կապված խնդիրներ չունեցավ, նպաստառուն նպաստների վճարման հետ կապված խնդիրներ չունեցավ։ Բայց պետական կառավարման համակարգի փոփոխությունների արդյունքում որոշակի ծախսային ուղղություններ շտկվեցին ու վերաբաշխումների միջոցով հնարավորություն ընձեռվեց դրանք ռազմական կարիքների վրա ուղղել։ Կհիշեք նաեւ, որ բյուջեի նախագծով 40 մլրդ դրամ ավելացում եղավ։ Մեծ հաշվով սրանք մեծացնում են ծախսային բազան, բայց եկամուտ չեն գեներացնում։ Եթե կապիտալ ծախսերի դեպքում դու ակնկալում ես, որ եկամուտներ կգեներացնես, ապա այս դեպքում առավելագույնը շատ փոքր չափով են նպաստում տնտեսական կյանքի աշխուժացմանը եւ ՀՆԱ-ի պոտենցիալի մեծացմանը։

- Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն իր ուղերձում հայտնեց Իրանի հետ երկաթուղային հաղորդակցության եւ հետագայում տնտեսական զարգացման գործում դրա նշանակության կարեւորության մասին։ Կասե՞ք, թե տնտեսական առումով դա ինչ հնարավորություններ է բացում։

- Երբ այս հայտարարություններն արդեն ինչ-որ կոնկրետություն կստանան, այդ ժամանակ հնարավոր կլինի հնարավորություններն ամբողջական գնահատել։ Բայց ես ուզում եմ ասել, որ ընդհանրապես տրանսպորտային կապերի առումով փոփոխությունները չափազանց կարեւոր են գլոբալ համատեքստում։ Բայց սա միայն կոնկրետության դեպքում հնարավոր կլինի գնահատել։ Ակնհայտ է, որ փոխադարձ առեւտուրը սովորաբար  փոխշահավետ է, բայց թե ինչպես դու դա կյանքի կկոչես, հարց է, որը այս պահին  բավարար չափով հստակեցված կամ պարզաբանված չէ, որ մենք կարողանանք գնահատականների մասին խոսել։

- Այս փուլում Հայաստանը ի՞նչ քայլեր պետք է իրականացնի, որ տնտեսությունը հնարավոր լինի շատ արագ ոտքի կանգնեցնել։

- Նախ, կարծում եմ, որ շատ արագ պետք է իրականացնենք սոցիալական ինտեգրման քաղաքականությունը եւ կարողանանք որոշակի թիրախային ծրագրերի միջոցով Արցախից Հայաստան տեղափոխված ընտանիքներին կամ քաղաքացիներին՝ որոնք այս պահին հնարավորություններ չունեն, աջակցել։ Քանի որ եռակողմ պայմանագրով ունենք նախատեսված 5 տարվա դրույթ, պետք է դրանից բխող ռիսկերը եւ մեր տնտեսության մոդեռնիզացումը էլ ավելի արագ տեմպով իրականացնենք։

Առաջին հերթին՝ հրատապ խնդիր է առկա «կրակը» հանգցնելը։ Կրակ ասելով՝ նկատի ունեմ սոցիալական որոշակի լարվածությունը, ճնշումը։ Երկրորդ՝ մեր տնտեսության մեջ տեխնոլոգիական բաղադրիչին էլ ավելի մեծ տեղ պետք է հատկացնել։ Ամեն ինչ պետք է անել, որ առաջիկա 5 տարում շատ ավելի մեծ դիմադրողականություն ունեցող եւ տեխնոլոգիապես զինված տնտեսություն ունենանք։