Ընտրությունների շրջանում «Ֆեյսբուքում» եւ «Ինստագրամում» կիրականացվի հայերեն բովանդակության փաստերի ստուգում

Առաջիկա երկու ամիսներին (հունիս, հուլիս) «Ֆեյսբուքը» կիրականացնի հրապարակված հայերեն բովանդակության փաստերի ստուգում: Փաստերի ստուգման միջազգային ցանցը (IFCN) Վրացական «FactCheck Georgia»-ի եւ հայաստանյան «Մեդիա նախաձեռնությունների կենտրոն» (MIC) ՀԿ-ի հետ պայքարելու է «Ֆեյսբուքում» եւ «Ինստագրամում» հրապարակված ապատեղեկատվության դեմ:

Մեդիափորձագետ Սամվել Մարտիրոսյանի խոսքով՝ նման նախաձեռնություն ֆեյսբուքն անում է արդեն տարիներ շարունակ: «Անում է մի յուրահատուկ ձեւով, այսինքն իրենք իրենցով չեն անում: Փաստերի ստուգման միջազգային ցանցում ներգրավված են բազմաթիվ երկրների կազմակերպություններ: Ինստիտուտի կողմից ստուգվում է, եթե տվյալ կազմակերպությունը կողմնակալ չէ, որեւէ քաղաքական պատվեր չի կատարում եւ ունի մասնագիտական ներուժ՝ կեղծիքը ստուգելու մեթոդաբանություն եւ այլն՝ ստեղծում է համագործակցություն: Մեզ մոտ հիմա «Մեդիա նախաձեռնությունների կենտրոնն» է իրականացնելու»,-ասաց Մարտիրոսյանը:

Ըստ մեդիափորձագետի՝ աշխարհում կան փաստերի ստուգման գործում մասնագիտացած կազմակերպություններ, որոնք ձգտում են բոլոր երկրներին ներգրավել իրենց ցանցի մեջ: «Այդ կազմակերպությունները փոքր երկրներով են սկսում հետաքրքրվել հիմնականում ընտրություններից առաջ: Համարում են, որ նախընտրական փուլում ամենաշատն է ապատեղեկատվության տարածումը»,- ասաց Մարտիրոսյանը՝ հավելելով՝ նախընտրական փուլն է դրդապատճառ եղել մեզնով հետաքրքրվելու, իսկ Վրաստանի հետ նրանք ավելի վաղ են սկսել աշխատել:

Նկատենք՝ վրացական «FactCheck Georgia»-ը IFCN միջազգային հարթակում հավաստագրված է որպես անկողմնակալ մարմին:

Մեդիանախաձեռնությունների կենտրոնի «Մեդիա.ամ» կայքի խմբագիր Գեղամ Վարդանյանն էլ «Հայկական ժամանակի» հետ զրույցում անդրադառնալով Հայաստանի՝ հարեւան «FactCheck Georgia»-ի միջոցով աշխատելուն մանրամասնեց՝ որպեսզի փաստերի ստուգման գործում համագործակցես «ֆեյսբուքի» հետ, պիտի Փաստերի ստուգման միջազգային ցանցի (IFCN) անդամ լինես: «Հայաստանից այդ ցանցի անդամ կազմակերպություն չկա: Այսինքն դեռ չկա կազմակերպություն, որ անընդհատ պրոցեսում լինի ու անդամագրված լինի այդ ցանցին: Այդ իսկ պատճառով «ֆեյսբուքը» հայաստանի հետ աշխատում է հարեւան վրացական «FactCheck Georgia»-ի միջոցով»,-ասաց նա:

Վարդանյանի փոխանցմամբ՝ երրորդ կողմի փաստերի ստուգողները, տվյալ դեպքում՝ «FactCheck Georgia»-ն ու Մեդիա նախաձեռնությունների կենտրոնը գրելու են հոդված, որով մանրամասն ներկայացնելու են, որ տվյալ գրությունը կամ հոդվածը սխալ տեղեկատվություն է պարունակում: «Ֆեյսբուքն» ըստ գրված հոդվածի բովանդակության է առաջնորդվելու: Այն ունի գնահատման տարբեր աստիճաններ, կարող է լինել՝ ամբողջությամբ սխալ լուր, մասամբ սխալ, փոփոխված կոնտենտ եւ այլն: Ըստ այդ գնահատականների էլ ֆեյսբուքը կարող է տարբեր քայլեր իրականացնել, օրինակ՝ զգուշացնել, որ տվյալ լուրի նկարը հին է, ըստ այդմ նյութի, կամ որեւէ գրության հրապարակումը թույլ տա, բայց նկարը՝ ո՛չ:

Ըստ Վարդանյանի՝ «Ֆեյսբուքի»՝ այսպես կոչված խոչընդոտումները պարտադիր ուղեկցվում են բացատրող տեքստով: Բացատրում է խնդիրը, հղում անելով այն հոդվածին, որը գրվել է:

«ֆեյսբուքի գործողությունները լինելու են մեր կատարած աշխատանքի հիման վրա: Նպատակն է՝ հնարավորինս օգնել մարդկանց տարանջատել լուրերը ու օգնել, որ չխաբվեն: Մենք արդեն մի քանի տարի է՝ զբաղվում ենք փաստերի ստուգմամբ, ունենք փաստերը ստուգող թիմ: Ֆեյսբուքում անում ենք մոնիթորինգ՝ մուտք ունենք, սակայն միայն դրանով չենք սահմանափակվելու, ինքներս հնարավորինս ստուգելու ենք տարածվող նյութերի, տարատեսակ գրությունների իսկությունը»,- մանրամասնեց Վարդանյանը:

Վերջինս նաեւ շեշտեց՝ ամեն ինչը չէ, որ հնարավոր է ստուգել: Եթե կարդանք երրորդ կողմի փաստերի ստուգման կանոնները, ապա կտեսնենք, որ օրինակ՝ քաղաքական գործիչներն ու քաղաքական թեկնածուները ենթակա չեն ստուգման. «Իհարկե՝ իրենց էլ կարելի է իրենց ստուգել, բայց ըստ «ֆեյսբուքի» կանոնների, դա իրենց բովանդակության վրա չի ազդում: «Ֆեյսբուքը» համարում է, որ քաղաքական գործիչների խոսքը սոցիալական ցանցերում չպետք է սահմանափակվի: Թերեւս հիմնվում է այն բանի վրա, որ քաղաքական գործիչներն ավելի ուշադիր են իրենց հանրային խոսքի նկատմամբ»:

Հարցին, նախընտրական այս շրջանում առաջնորդվելու են օրինակ օգտատերերի բողոքների հիման վրա ստացած տեղեկություններո՞վ, Գեղամ Վարդանյանը պատասխանեց. «Մենք շատ կուզնայինք: Անչափ գնահատում ենք հետադարձ կապը, եւ շատ կուզենայինք, որ այս աշխատանքի ընթացքում լինեին դեպքեր, որ մարդիկ իրենք բարձրաձայնեն խնդիրը, մեզ ուղարկեն օրինակ այն ինչը գուցե մեր աչքից վրիպել է»: