Չգնահատված լինելուց՝ մինչև ծաղրի առարկա դառնալը. ինչով է պայմանավորված Հայաստանի դպրոցներում մանկավարժների պակասը

Հայաստանում ուսուցիչների պակասի հետ կապված խնդիրն արդեն մի քանի տարի է՝ արդիական է: Մեր երկրում մարդիկ կարծես այդքան էլ հետաքրքրված չեն այս մասնագիտությամբ, ինչի համար էլ դպրոցներում մանկավարժների թափուր հաստիքները մշտապես ակտուալ են:

Պատճառները տարբեր են: Դրանցից մեկն այն է, որ ինչ-որ առարկայի մրցույթի համար մանկավարժը չի կարողանում հավաքել համապատասխան միավորները: Դրանից զատ, ուսուցչի մասնագիտության հանդեպ հետաքրքրվածությունը քիչ է, քանի որ քիչ է նաև ուսուցչին տրվող աշխատավարձը: Որպես մասնագետ՝ կա գնահատված լինելու խնդիր:

Այս պահին Երևանի 18 դպրոցներում մրցույթ է հայտարարված տարբեր առարկաների առկա թափուր հաստիքների համար։

Կրթության փորձագետ, մանկավարժ Արսեն Վարդանյանը, «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում անդրադառնալով խնդրին, մի քանի պատճառներ է թվարկում:

«Մեր մանկավարժները չեն ձգտում գնալ այդ ուղղությամբ, որովհետև ցածր վարձատրությունից բացի, նաև անընդհատ տարատեսակ փոփոխություններ են լինում, որոնք ուսուցչական համայնքին սթրեսի մեջ են պահում: Ուսուցչի համար այդ պայմանները ցանկալի չեն, ու մարդիկ խուսափում են աշխատելուց: Ճիշտ է, ԿԳՄՍ նախարարությունն է այդ փոփոխություններն անում, ու դրանք բնական են՝ պետք է լինեն, բայց մյուս կողմից մի խնդիր էլ կա. մարդը, որն ստանում է ցածր աշխատավարձ ու տեսնում, որ իր մասնագիտական ոլորտում անընդհատ փոփոխություններ են արվում, և ավելորդ լարվածությունից ու աշխատանքից բացի, ոչինչ չեն տալիս իրեն, նրա մեջ այլևս ցանկություն չի առաջանում իր մասնագիտությունով աշխատելու»,- ասում է Վարդանյանը:

Ըստ նրա՝ այդ փոփոխություններին ուսուցիչները ժամանակ չեն ունենում պատրաստվելու, քանի որ դասերից հետո շատ մանկավարժներ երկրորդ աշխատանքն ունեն կամ մասնավոր պարապմունքներ են իրականացնում: Այդ ամենը ժամանակ չի տալիս ուսուցչին՝ պատրաստվելու այս կամ այն վերապատրաստումներին:

Նրա խոսքով՝ Հայաստանում ուսուցչի դերը բարձր չէ, իսկ նրա գործը՝ չգնահատված․ «Ուսուցչի աշխատանքը գրավիչ աշխատանք չէ, ու կանխակալ վերաբերմունք կա հասարակության կողմից այդ մասնագիտության նկատմամբ։ Ուսուցիչն ասոցացվում է «աղքատ, չքավոր մարդու հետ, որը հարգանքի արժանի չի լինում»։ Ինձ համար անընդունելի է այն հանգամանքը, որ որևէ ծնող որևէ երկրում պետք է ուսուցչին խորհուրդ տա։ Ուսուցչին պետք է հարգանքով մոտենալ, նա պետք է այդ ծնողին կրթողը լինի։ Հեռուստատեսությամբ հումորային հաղորդումներում ծաղրվում է ուսուցչի կերպարը։ Մանկավարժը ներկայացվում է կաշառակեր, խաբող, տգետ կերպարներում։ Մի հաղորդման մեջ 45 րոպե ուսուցչին ծաղրում են, մարդիկ էլ՝ ծիծաղում դրա վրա»,- գանգատվում է մանկավարժը։

Նրա կարծիքով՝ այն առաջադրանքները, որոնք դրվում են կամավոր ատեստավորման ժամանակ, անհաղթահարելի են, դրա պատճառով էլ տպավորություն է ստեղծվում, թե դպրոցում աշխատում են ուսուցիչներ, որոնք արժանի են նրան, ինչպես վարձատրվում են։

Դիտարկմանը՝ մի՞թե այդ գործընթացը, որն ստուգում է ուսուցչի գիտելիքը, խթանիչ միջոց չէ մանկավարժի համար, Վարդանյանը նկատում է․ «Մենք դպրոցներում շատ լավ ուսուցիչներ ունենք, ես չեմ ասում, որ ուսուցիչները տգետ են։ Իմ գաղափարն այն է, որ եթե ուզում ենք լավ դպրոց ու լավ մանկավարժ ունենալ, պետք է դնենք շատ լավ պայմաններ։ Եթե ուսուցիչն ստանում է նվազագույնը 200 հազար դրամ, ապա ես ընտրում եմ ամենալավ մասնագետներին, այդ դեպքում անցկացնում մրցույթ, ու այն ուսուցիչը, որը ոչ մի առումով կապ չունի մանկավարժի անվան հետ, չի մասնակցի այդ մրցույթներին։ Հնարավոր չէ անորակ բանից որակյալ բան ստանալ, այդ դեպքում միայն դպրոցը կգնա առողջ մաքրման»,- շեշտում է Արսեն Վարդանյանը։

Կրթության, գիտության, մշակույթի, սպորտի նախարարության կրթության վարչության պետ Արսեն Բաղդասարյանն էլ մեզ հետ զրույցում ասում է՝ ուսուցիչների հաստիքի բացակայության հարցի լուծումն օրհասական է դարձել։ Ուսուցչի պակաս կա ոչ միայն Երևանում, այլ նաև մարզերում։ Նախարարությունը փնտրում է ուղիներ՝ հարցը լուծելու համար։

«Մենք պետք է հասկանանք՝ այն մասնագիտությունները, որոնք ունեն մասնագետի պակաս, ինչո՞ւ երիտասարդներին չեն հետաքրքրում: Ուսուցչի մասնագիտության նկատմամբ գրավչություն ապահովելու համար նախարարությունը կոնկրետ քայլեր է իրականացնում, որոնցից է ուսուցչի մրցույթին արված փոփոխությունները, ըստ որի՝ դրան կարող են մասնակցել նաև այն մասնագիտությունների տեր անձինք, օրինակ՝ ֆիզիկա, քիմիա, որոնք տիրապետում են այդ առարկային, սակայն չունեն մանկավարժի մասնագիտության որակավորում։ Նրանք կարող են դիմել որևէ կազմակերպություն կամ բուհ, որոնք նախարարության կողմից սահմանված չափանիշներով կստանան 30 կրեդիտ ու կկարողանան հայտարարված մրցույթներին մասնակցել»,- նշում է Բաղդասարյանը։  

Ուսուցիչներին իրենց մասնագիտության մեջ ոգևորելու համար նախարարությունը նաև քայլեր է ձեռնարկում նրանց աշխատավարձը բարձրացնելու համար․ «Տարբեր մեխանիզմներով աշխատավարձի բարձրացմանն ուղղված աշխատանքներ են ընթանում։ Արդեն ընդունվել է հանրակրթության մասին օրենքը, որով ուսուցիչները կարող են անցնել կամավոր ատեստավորում։ Անցած տարի մենք կամավոր ատեստավորում իրականացրինք, որին մասնակցեց 996 ուսուցիչ, նրանցից 47 տոկոսն արդեն ստանում է հավելավճարներ»,- ընդգծում է Բաղդասարյանը:

Նախատեսվում է նաև, որ 2023 թվականից կամավոր ատեստավորման մասնակցած ուսուցիչների դրույքաչափը բարձրանալու է, և դրան գումարվելու է կամավոր ատեստավորումից ստացած հավելավճարը։ Այսինքն, եթե ուսուցչի մեկ դրույքի արժեքը 108 հազար 800 դրամ է, ապա կդառնա 200 հազար դրամ, և դրա վրա կկիրառվի հավելավճար։

ԿԳՄՍ կրթության վարչության պետի խոսքով՝ այս բոլոր փոփոխությունները միտված են միայն ուսուցիչներին և ապագա ուսուցիչներին մանկավարժի մասնագիտության նկատմամբ գրավչություն ու հետաքրքրություն ապահովելու համար։ Դպրոցում պետք է լինի միայն գիտելիքներով զինված մանկավարժ։ Իսկ այն դպրոցներում, որտեղ տվյալ առարկայի ուսուցիչ չկա, և կամ ոչ ոք չի դիմում, կամ էլ չեն կարողանում հավաքել համապատասխան մասնագիտական չափորոշիչները, կա այլընտրանք․ «Մենթոր դպրոցներ կան, որոնց միջոցով առցանց եղանակով իրականացվում է այդ առարկայի դասավանդումը։ Երեխաներն առցանց միանում են ու դասապրոցես իրականացնում, հետևաբար հետ չեն մնում տվյալ առարկայից»,- պարզաբանում է զրուցակիցը:

Այժմ Հայաստանում կա քիմիա, ինֆորմատիկա, ֆիզիկա, բնագիտական առարկաների ուսուցիչների պակաս, և դրա համար նախարարությունն սկսել է կոնկրետ քայլեր ձեռնարկել՝ տվյալ մասնագիտությունների նկատմամբ հետաքրքրվածությունն ու գրավչությունը բարձրացնելու համար։

Մերի Խաչատրյան