Հումորի վերածելը պաշտպանական բնազդ է. հոգեբանը՝ երկրաշարժի հետևանքով մարդկանց մոտ առաջացած վախերի ու տագնապի մասին

Փետրվարի 13-ին տեղի ունեցած երկրաշարժը, որի ցնցումները հատկապես ուժգին էին զգացվել Գյումրիում (6-7 բալ՝ ըստ ՀՀ արտակարգ իրավիճակների նախարարության), հանրության շրջանում մտահոգություն էր առաջացրել. որոշ մարդկանց մոտ տագնապի նշաններ էին ի հայտ եկել՝ վերապրելով Սպիտակի ավերիչ երկրաշարժը, որոշները սոցիալական հարթակներում երկրաշարժի վերաբերյալ հումորային գրառումներ ու մեմեր էին տարածում:

Չնայած բավականին ուժգին ցնցումներին, բարեբախտաբար, այն լուրջ ավերածություններ և մարդկային կորուստներ չառաջացրեց։

Մասնագետների խոսքով՝ 44-օրյա պատերազմից հետո մարդիկ արդեն իսկ գտնվում են տագնապային զգացողությունների մեջ, իսկ երկրաշարժի առաջացրած վախն ու անհանգստությունն էլ ավելի են սրում դրանք:

ԵՊԲՀ հոգեբանության ամբիոնի վարիչ, «Ինթրա» հոգեկան առողջության կենտրոնի տնօրեն Խաչիկ Գասպարյանը «Հայկական Ժամանակ»-ի հետ զրույցում նշեց՝ երեկվա երկրաշարժը շատերի մոտ զավեշտի առիթ դարձավ, քանի որ լուրջ հետևանքներ չառաջացրեց: Իսկ հումոր անելը շատերի դեպքում պաշտպանական բնազդ է կրում:

«Շատ անգամ ուրախ ձայնով ասում են՝ զգացիր՝ այս ինչ բանը շարժվեց, ծիծաղում են առաջացած ցնցումների վրա, որովհետև լուրջ հետևանքներ չի ունենում: Երկրորդ խմբի մարդիկ, որոնք ունեն ընտանեկան պատմություն՝ կապված երկրաշարժի հետ, կամ տեսել են Սպիտակի ավերիչ երկրաշարժը, կրկին նրանց մեջ արթնանում են այդ վախն ու տագնապը: Դա էր պատճառը, որ Գյումրիում և Վանաձորում մարդիկ դուրս էին եկել փողոց և երկար ժամանակ տուն չէին գտնում»,- նկատում է Գասպարյանը:

Ըստ նրա՝ երկրաշարժի ժամանակ խուճապի ու վախի չմատնվելու գլխավոր կանոնն այն է, որ մարդիկ լինեն տեղեկացված ու պատրաստված: Ավելորդ վախից ու տագնապից խուսափելու միջոց է, երբ մարդը գիտի, թե նման դեպքերում ինչպես արագ արձագանքի, արթնացնի ընտանիքի անդամներին, երեխաներին ու ինչպես պաշտպանվի:

«Քաղաքացիներին պետք է տալ ապահովության որոշակի երաշխիք, որպեսզի նրանք կարողանան իրենց մոտ առաջ եկած վախն ու անհանգստությունը հաղթահարել: Նման պարագաներում մարդիկ ենթագիտակցորեն մտածում են՝ բնությունն էլ է մեզ դեմ դուրս գալիս: Եթե մեր սեփական հողն է մեր վախի պատճառը դառնում, ի՞նչ ենք անելու: Այս պարագայում ասես հարազատ մայրը դավաճանի իր երեխային»,- օրինակ է բերում հոգեբանը:

Երկրաշարժի ժամանակ պաշտպանվելու կանոնները պետք է դպրոցներում հատուկ դասաժամերի տեսքով սովորեցնեն երեխաներին, ասում է նա, քանի որ նման դեպքերում խոցելի խմբի մեջ մտնում են նաև երեխաները: Նրանց դեպքում կարևոր է, թե ծնողներն ինչպես են վերաբերվում այս հարցին: Եթե ծնողն ինքնավստահ է և գիտի ինչ է անելու, երեխան կզգա այդ վստահությունն ու իրեն ապահով կզգա. «Այս պարագայում հոր և մոր ռեակցիան որոշակի դեր կարող է խաղալ: Ընտանիքի հայրը երեխայի համար աշխարհի ամենաուժեղն է, բայց եթե տեսնում է, որ հայրը խուճապի է մատնվել, կարող է կորցնել այդ վստահությունը: Երեխան չպետք է տեսնի ծնողի խուճապը»,- շեշտում է մասնագետն ու ծնողներին հիշեցնում՝ երկրաշարժի ժամանակ երեխան ամբողջովին նրանց վրա է հենված:

Ըստ հոգեբանի՝ հասարակությունը պետք է պատրաստ լինի նման դեպքերի, քանի որ Հայաստանը գտնվում է սեյսմակայուն ակտիվ գոտում:

Երկրաշարժի հետևանքով առաջացած վախն ու անհանգստությունը բացասական ազդեցություն են ունենում նաև հղիների վրա: Խաչիկ Գասպարյանն ասում է՝ հղիների մոտ տագնապային պատկերը բարձր է լինում, քանի որ նրանք իրենց կարգավիճակով արդեն իսկ սենտիմենտալ հոգեվիճակում են: Նման պարագաներում խոցելի խմբեր են նաև հոգեկան խնդիրներ ունեցող մարդիկ, հաշմանդամները, հիվանդանոցներում գտնվողները, տարեցները, որոնք մահվան տագնապի զգացումների մեջ են:

Հոգեբանն ասում է՝ երկրաշարժի վախից առաջացած սթրեսի հետևանքով մարդիկ որոշ ժամանակ կարող են ունենալ հուզական և վարքային խնդիրներ։ Կարող է այն ազդել քնի, ախորժակի ու վարքի վրա, սակայն դա կարելի է արագ հաղթահարել, իսկ տևական ժամանակ շարունակվելու դեպքում հորդորում է դիմել մասնագետի։ Եթե մեր հասարակությունն ի վերջո ավելի տեղեկացված ու պատրաստված լինի նման դեպքերում, ապա կունենանք ինքնավստահ հասարակություն, որի արդյունքում էլ կորուստներն ավելի քիչ կլինեն:

Մերի Խաչատրյան