Չեմ հասկանում, թե ինչն է իրենց դրդում այդ քայլին գնալ, բայց դա խաղամոլություն է. Արթուր Գրիգորյան

Երգի պետական թատրոնի հիմնադիր-ղեկավար, կոմպոզիտոր, ՀՀ ժողովրդական արտիստ Արթուր Գրիգորյանն՝ ի տարբերություն բազմաթիվ հայ մտավորականների եւ մշակույթի գործիչների, գրեթե միշտ զերծ է մնում Հայաստանում տեղի ունեցող իրադարձությունների մասին խոսելուց եւ որակումներ տալուց: ՀԺ-ին տված հարցազրույցում կոմպոզիտորը խոսել է մի շարք մտահոգիչ հարցերի եւ վերջին շրջանում տեղի ունեցած մշակութային իրադարձությունների մասին:

- Պարոն Գրիգորյան, այս օրերին Հայաստանում ընթանում էր Ֆրանկոֆոնիայի 17-րդ գագաթնաժողովը, որի շրջանակներում բազմաթիվ մշակութային ծրագրեր իրականցվեցին: Որքանո՞վ է սա նպաստելու հայ-ֆրանսիական մշակութային համագործակցությանը: Եվ ի՞նչ տվեց մեզ:

- Ցանկացած լավ բան, որը կատարվում է Հայաստանում, իսկ ես գտնում եմ, որ ֆրանկոֆոնիայի շրջանակներում իրականացվածն արտակարգ էր՝ նպաստեց մեր երկրի լուսաբանմանը, տարբեր երկրներից եկան Հայաստան, մեր երկիրը հավուր պատշաճի ներկայացավ աշխարհին: Կարծում եմ՝ մենք խնդիր ունենք ճիշտ գովազդվելու, ճիշտ ներկայացվելու: Այլեւս բավական է լսենք, որ սա պատերազմող երկիր է, հետամնաց է եւ այլն: Հետամնաց չենք, լավ էլ զարգացած երկիր ենք դառնում, ես հավատում եմ դրան: Իհարկե, մեր գերխնդիրն այն է, որ պատերազմ չլինի, երբեմն ուղեղս միայն այդ ուղղությամբ է աշխատում, ամեն առավոտ արթնանալիս ասում եմ՝ երանի էլ զինվոր չկորցնենք, բայց դրա հետ մեկտեղ ապրել է պետք, զարգանալ է պետք: Միայն խնդիրների վրա կենտրոնանալով էլ չի լինի: Նմանատիպ մշակութային միջոցառումները պետք են եւ շատ լավ են: Ես վախենում եմ այն մարդկանցից, որ հարցնում ես՝ ոնց ես, ասում են՝ «լավ եմ, բայց գլուխս ցավում է», ինչ եմ ուզում ասել՝ ցանկացած գլխացավանք պետք չէ ուրիշի վզին փաթաթել:

- Տարիներ առաջ խոսելով երգարվեստի հին ու նոր սերնդի ներկայացուցիչների, ընդհանուր առմամբ՝ մեր երաժշտական առօրյայի մասին, ասել էիք, որ մեր երկրի ներկայիս երգարվեստը վարկաբեկված է: Դուք նույն կարծիքի՞ն եք մնացել:

- Շատ ավելի վատ կարծիքի եմ այսօր: Եթե առաջ խոսում էինք, որ վտանգավոր է երգել հարեւանների ելեւէջներով, որ պետք է երգել հայերեն լեզվով, ապա չգիտես ինչու, այսօր մեղեդիի, հարմոնիայի պատկերները գնացել են դեպի ռումինական, գնչուական կողմ, այժմ արդեն շարունակում են գնալ դեպի Տաջիկստան ու Աֆղանստան: Սարսափելի է, երբ տեսնում ես, թե ինչպես է 20-ից 22 տարեկան երիտասարդը՝ չգիտես որտեղից գումարներ հայթայթել եւ սկսել անորակ բաներ մատուցել: Այս ամենի կողքին է մեծանում մեր սերունդը, որը հետո ոչինչ չի հասկանալու: Փառք աստծո, որ «Երգի պետական թատրոն»-ին կից դպրոցում, որտեղ երեխաներ են սովորում, տարանջատում են լավը եւ վատը, դա ինձ փոքր-ինչ հուսադրում է: Մեր երաժիշտներից շատ է դուրս գալիս օրինակ Մարտին Միրզոյանի աշխատանքը երգարվեստում, Կարեն Սեւակը լավ գործիքավորումներ է անում:

- Ձեր թատրոնի շատ երգիչներ լքել են հայրենիքը, մասնավորապես՝ Անդրեն՝ Արցախի ձայներ նախագծից, եւս շատերը՝ Հասմիկ Կարապետյան, Արսեն Գրիգորյան վաղուց նույն ակտիվությամբ ասպարեզում չեն: Մարդկանց մոտ մշակութային ճաշա՞կն է փոխվել, նրանք այլեւս իրենց արվեստով չե՞ն կարողանում լսարան ապահովել, թե՞ պարզապես Հայաստանում երգելն այլեւս եկամտաբեր չէ:

- Տեսեք, ես դեմ չեմ, երբ մեր արտիստներից ինչ-որ մարդիկ տարբեր ձեւերով կարողանում են գումար աշխատել, բայց օրինակ Ռազմիկ Ամյանի հետ իմ կռիվը հենց դրա հետ է կապված: Ռազմիկը, լինելով չտեսնված երգիչ, այն ինչ երգում է հարսանիքներին կամ կնունքներին, որ տուն պահի, երբեմն տանում է նաեւ համերգներին, բայց այդ երգերը մեր բեմ բերել պարզապես չի կարող: Մտածում եմ, այն երգերը, որոնք ընդունված է, որ հարսանիքներին երգեն, երգեն հենց հարսանիքներում եւ չպրոպագանդեն հեռուստատեսությամբ: Հեռուստատեսությամբ երգեն այն երգերը, որոնք ավելի բարձր ճաշակ են թելադրում: Ինչ վերաբերում է Հասմիկ Կարապետյանին եւ մնացածին, ապա ասեմ, որ Կարապետյանը վերադարձել է, Երեւանում է, ուղղակի երեխայով է զբաղված, ժամանակ չի տրամադրում երգարվեստին, Արսեն Գրիգորյանն էլ գնաց ԱՄՆ, բայց էլի եկավ: Շատ խառնված է նրանց բոլորի վիճակը, ամեն մեկն իր հոգսերն ունի, մեղադրելու էլ չի, բայց միեւնույն է՝ ես մեղադրում եմ:

- Այսինքն, իրավունք վերապահում եք նրանց նկատողություն անել:

- Իհարկե, չնայած բանը դրան չի հասնում, որովհետեւ իրենք իմ խորհուրդները լսում են, բայց միշտ նույն պատճառաբանությունն են բերում՝ բա ո՞նց ապրենք: Այդ պատճառաբանությունն ինձ շատ է զայրացնում: Մենք ո՞նց էինք ապրում 80-ականներին, երբ որ կոպեկներ էինք ստանում, բայց պատասխանատվություն ունեինք սերունդների առաջ: Մեր թատրոնում չի հնչել վատ երաժշտություն ու չի էլ հնչելու: Ավելին ասեմ, այստեղ երբեք ոչ ոքի թույլ չեմ տվել ֆանագրամայով երգել:

- Արդյո՞ք ներկայիս մշակույթի նախարարը լծված է մշակույթն ավելի բարձրարժեք դարձնելու գործին: Նրա գործողություններում նկատվո՞ւմ են այդ նպատակին միտված քայլեր:

- Ես երեւի այն մարդկանցից եմ, որ տարիներ շարունակ աշխատել եմ թատրոնում եւ տարիներ շարունակ մշակույթի նախարարին չեմ էլ տեսել: Իսկ այս պարագայում ինձ ժամանակ է պետք, որպեսզի հասկանամ՝ ինչ-որ բան արվու՞մ է, թե՞ ոչ: Երիտասարդ մշակույթի նախարար ունենք: Ինձ թվում է՝ նա պրպտող է, ինչ-որ բան ուզում է անել, գուցե եւ ստացվում է: Ինքս հասկանալով, որ մշակույթի նախարարությունում խնդիրները շատ ավելի գլոբալ են, քան Երգի պետական թատրոնում, մեր մասով ոչինչ չեմ պահանջում: Դա միշտ է այդպես եղել, այսօր մեր դահլիճը լավ վիճակում չէ, վերջին վերանորոգումը եւ ձայնային լուսային սարքավորում առնելը եղել է 15 տարի առաջ: Այդ ամենն ահռելի մեծ գումարների հետ է կապված: Չեմ ուզում պահանջել:

- Օրեր առաջ հայ ժողովուրդը կորցրեց մեծն շանսոնյե Շառլ Ազնավուրին, առիթ ունեցե՞լ էիք իր հետ շփելու, մտերմություն եղե՞լ է:

- Մտերմություն չի եղել, պարզապես ծանոթ ենք եղել: Մեզ մոտ չստացվեց առանձին հանդիպումներ: Ճիշտ է մեծ կորուստ էր, բայց մի կողմից էլ ժպտում էի, որովհետեւ 94 տարեկան էր: Չէի ուզենա իրեն հիվանդանոցում տեսնել: Ինքս ինձ էլ չեմ ուզենա հիվանդանոցում տեսնել, երբ որ մարդ Ազնավուրի նման մահով է հեռանում, նա երջանիկ մարդ է:

- Վերջին շրջանում մշակույթի ոլորտի բազմաթիվ ներկայացուցիչներ քաղաքականություն մտան, որոշներն էլ այդ ճանապարհին են, ի՞նչ եք կարծում, սա իր մեջ ինչ-որ վտանգներ պարունակո՞ւմ է, թե՞ ոչ:

- Այս ամենը ես մի բառով կորակեմ՝ խաղամոլություն, ինձ համար դա խաղամոլություն է, պարզապես խաղ են խաղում: Ժամանակին ես էլ եմ հնարավորություն ունեցել մտնել քաղաքականություն: Բազմիցս առաջարկել են, բայց երբեք չեմ ուզել այդ ամենի մեջ մտնել, սկզբունքներ ունեմ, որոնք իմ ազատություններն են, ինչի՞ պիտի ազատությունս խեղդեմ որեւիցե խաղով: Ունեցել եմ պաշտոն ունենալու հնարավորություն, բայց այդ պաշտոնից ի՞նչ պիտի ավելանար ինձ՝ ծառայողական մեքենա՞, հարմար բազկաթո՞ռ, թե՞ մի 200 հազար ավելի փող: Չեմ կարող հասկանալ, թե ինչն է իրենց դրդում այդ քայլին գնալ, անուննե՞րն է էլ ավելի լավանալու, ինչ է լինելու, չգիտեմ:

- Գուցե հեղափոխությունը, վերջին իրադարձությունները նպաստեցին, որ մշակույթի ոլորտի մարդիկ ավելի անկաշկանդ դառնան իրենց ցանկություններում: Գուցե քաղաքականությունն այլեւս (ինչպես ընդունված է ասել) կեղտոտ խաղ չի թվում իրենց:

- Ես չեմ կարծում, թե որեւէ երկրում կարող է լինել մաքուր քաղաքականություն: Գուցե ինքս չեմ հասկանում, բայց մեծ իմաստով դա վիճարկելի է, ցանկացած երկրում էլ խաղի մեջ են: Ինչպես ԱՄՆ-ն ու Կորեայի հանրապետությունը իրար ինչ ասես ասեցին, ապա համբուրվեցին եւ ամեն ինչ անցավ: Մեր երկրի դեպքում չի կարելի ցանկացած պարագայում «արխային» լինել, ու ասել՝ վայ ինչ լավ է: Այդքան բեւեռուն պետք չէ լինել եւ ասել՝ այս մեկը դարձավ պատգամավոր, ես էլ փորձեմ: Չեմ մեղադրում մեր մշակույթի գործիչներին, եթե մարդիկ հիվանդանում են, ի՞նչ կարող ենք անել, մի դեպքում, եթե մարդիկ հիվանդանում են կազինոյով, այս դեպքում նրանք էլ հիվանդանում են քաղաքականության խաղերի մեջ մտնելով:

- Վտանգ կա՞, որ իրենք էլ կքննադատվեն նախկին մի քանի անձանց պես:

- Ինչպես ասում են՝ պատմությունը սիրում է կրկնվել, եթե մի օր Շուշան Պետրոսյանին էին մեղադրում, օրը կգա իրենց էլ կմեղադրեն: Բայց ախր մեղադրելու ձեւեր էլ կան չէ՞: Այստեղ էլ կա էթիկայի խնդիր, այդ մշակույթն էլ մենք չունենք: Առողջ քննադատության մշակույթ չկա ձեւավորված, եթե այսօր մեկը մի բան է ասում ոչ հարմար մյուսին, գիտեմ, թե ինչքան են հոշոտում այդ մարդուն: Դա շատ վատ է, կարելի է չհամաձայնվել, բայց ավելի կոռեկտ լինել, ոչ թե հայհոյանքներով ու սպառնալիքներով խոսել: Դա շատ է բնորոշ մեր ազգին, որը ծայրահեղություն է ինձ համար: Կան բաներ, որոնք շատ ավելի կարեւոր պետք է լինեն, այլ ոչ թե Շուշանն ինչ ասեց, կամ այն մյուսն ինչ ասեց: Այս ուղղությամբ էլ շատ գործ ունենք անելու: Ինչքան էլ մեր միջից մեկը ճանապարհներ ստեղծի, այդ ճանապարհները ճիշտ օգտագործողներ պիտի լինեն: Խցանումները (ոչ բուն իմաստով) հարաբերական եմ ասում, կարող են այն պատճառով չլինել, որ մեր փողոցները նեղ են կամ մեքենաներն են շատացել, այլ այն, որ մեքենա քշողները ճիշտ չեն քշում: Ճիշտ վարենք մեր երկիրը, ճիշտ տեղ հասցնենեք, այլ ոչ թե միշտ խցանումներով կանգնենք եւ կարմիր լույսի տակ նայենք՝ կողքի մեքենան լավն է, թե վատը: