Եթե չվախենային, որ «խիյարը թարս կբուսնի», վաղուց կսկսեին. անմեղսունակության կանխավարկած

Արցախյան կարգավորման շուրջ իբր ընթացող «գաղտնի բանակցությունների» թեման հանգիստ չի տալիս քաղաքական ու մերձքաղաքական շրջանակների «մտահոգներին»: Հայտնի անեկդոտի խանդոտ կնոջ նման, որ ամուսնու շորերի վրա կնոջ մազ չգտնելով՝ աղմուկ է բարձրացնում, թե «էս արդեն քաչալ սիրուհի ես պահո՞ւմ», սրանք Փաշինյան-Ալիեւ հանդիպումների կոնկրետ արդյունքների բացակայությունը ներկայացնում են որպես գաղտնի համաձայնությունների անհերքելի ապացույց ու անգամ մանրամասներ հայտնում՝ իբր կողմերը բանակցում են «տարածքներ խաղաղության դիմաց» սկզբունքի շրջանակներում:

Նոր իշխանությունների ընդդիմախոսներին հասկանալ կարելի է: Արցախյան խնդիրը մեր հասարակության համար ամենազգայուն թեման է, և այդ հարցում իշխանություններին ինչ-որ «մութ գործարքների» մեջ մեղադրելը, նրանց պատկերացմամբ, նորերին վարկաբեկելու եւ ռեւանշի հասնելու ամենակարճ ու ամենաարդյունավետ ճանապարհն է: Եվ շատերը կուլ են տալիս քարոզչական այս խայծը՝ առանց խորանալու բուն «մեղադրանքի» էության մեջ ու չընկալելով դրա անհեթեթությունը:

Բանն այն է, որ «տարածքներ խաղաղության դիմաց» սկզբունքը հայկական կողմի համար ի սկզբանե անտրամաբանական է՝ անկախ նրանից, թե ով է իշխանության: Ներկայացնենք ընդամենը երկու փաստարկ: Առաջին: Խաղաղությունը շնորհ չէ, որն Ադրբեջանը տալու է մեզ, ու դրա դիմաց մենք պիտի վճարենք Ադրբեջանին (օրինակ՝ տարածքներով): Այո, խաղաղությունը մեզ պետք է, բայց պետք է նաեւ Ադրբեջանին՝ նույնքան ու գուցե նույնիսկ ավելի: Հետեւաբար՝ դեռ հարց է, թե ով ում պիտի վճարի խաղաղության դիմաց: Նույն հաջողությամբ մենք էլ կարող ենք հայտարարել, որ պատրաստ ենք բանակցել «խաղաղություն ԼՂՀ անկախության կարգավիճակի դիմաց» սկզբունքի շրջանակներում: Ի վերջո քսանհինգ տարի շարունակվող հարաբերական խաղաղությունը ոչ թե Ադրբեջանի խաղաղասիրության արդյունքն է, այլ պատերազմում մեր տարած հաղթանակի եւ հակառակորդի՝ ռեւանշի հասնելու հետագա փորձերի ձախողումների: Այնպես չէ, որ նրանք մեզ լավություն են արել նոր լայնամասշտաբ պատերազմ չսկսելով: Եթե չվախենային, որ «խիյարը թարս կբուսնի», վաղուց կսկսեին (թքած ունենալով «միջազգային հանրության կոշտ արձագանքների» վրա):

Երկրորդ: «Տարածքներ խաղաղության դիմաց» սկզբունքն անհեթեթ է հենց նրանով, որ քանի դեռ Արցախի ապագա կարգավիճակի հարցում հստակություն չկա (այսինքն՝ Ադրբեջանը չի ճանաչել Արցախի ինքնորոշման իրավունքը՝ ընդհուպ մինչեւ լիակատար անկախություն), ցանկացած տարածքային զիջում մեզ կմոտեցնի ոչ թե խնդրի վերջնական կարգավորմանը, այլ նոր պատերազմի: Հարց է ծագում՝ արժե՞ արդյոք զիջումներ անել հանուն ինչ-որ բանի, եթե ակնհայտ է, որ արդյունքում ճիշտ հակառակն ես ստանալու: Սա «խաղաղասիրության» կամ «ռազմատենչության» հարց չէ, սա «հայրենասիրության» կամ «դավաճանության» հարց չէ, սա «ռուսամետության» կամ «արեւմտամետության» հարց չէ, սա ընդամենը պարզ տրամաբանության հարց է: Ինչո՞ւ պիտի Հայաստանի որևէ իշխանություն մտնի մի գործընթացի մեջ, որը պարզապես դեմ է առողջ բանականությանը:

Հիմա՝ հայ եւ ադրբեջանցի ժողովուրդներին խաղաղության նախապատրաստելու առաջարկի եւ դրա շուրջ Հայաստանում արհեստականորեն բարձրացված աղմուկի մասին: Հասկանալի է, որ իրականում ե՛ւ մենք, ե՛ւ ադրբեջանցիները ցանկանում ենք խաղաղություն: Պարզապես նրանք պատրաստ են խաղաղության միայն այն դեպքում, եթե ազատագրված բոլոր տարածքները վերադարձվեն, Արցախն էլ մնա Ադրբեջանի կազմում, իսկ մենք պատրաստ ենք խաղաղության, եթե Ադրբեջանը ճանաչի Արցախի լիակատար անկախությունը՝ ԼՂՀ Սահմանադրությամբ ամրագրված տարածքներով: Այսինքն՝ իրականում խոսքը ոչ թե երկու ժողովուրդներին խաղաղության, այլ փոխզիջումների նախապատրաստելու մասին է: Ադրբեջանի իշխանություններն ակնհայտորեն մտադիր չեն իրենց ժողովրդին «խաղաղության նախապատրաստել» ու բացառում են Ղարաբաղին լիակատար անկախություն «տալու» անգամ տեսական հնարավորությունը, այսինքն՝ Ադրբեջանում բացարձակապես անտարբեր են միջազգային հանրության «հորդորների» նկատմամբ: Ուրեմն ինչո՞ւ է Հայաստանում այսպիսի իրարանցում առաջացել, ինչո՞ւ է ընդդիմությունն աղմուկ բարձրացրել, թող Ադրբեջանի՛ ընդդիմությունն աղմուկ բարձրացնի: Թող այնտե՛ղ իրենց նախագահին հարցնեն, թե «այդ ի՞նչ ես պատրաստվում զիջել հայերին, որ նրանք համաձայն են խաղաղության»:

Թե՞ մեր ընդդիմությանն ավելի ձեռնտու է սեփական իշխանություններին «պարտվողականության» մեջ մեղադրելը՝ այն հույսով, որ հնարավոր է՝ այդ ճանապարհով վերադառնան իշխանության ու շարունակեն ապրիլյան պատերազմով ավարտված իրենց «հաղթողական» քաղաքականությունը:

Արմեն Բաղդասարյան