Իրավապահների նկատմամբ հոգեբանական տեռորը շարունակվում է

Այս օրերին առավել հաճախ քննարկվող թեման իշխանությունների կողմից իբր իրականացվող քաղաքական հետապնդումներն են. իշխանություններն իբր չեն հանդուրժում «ըմբոստներին» եւ իրավապահների միջոցով չտեսնված-չլսված ճնշումների են ենթարկում նրանց: «Ճնշումներն» էլ արտահայտվում են նրանով, որ իրավապահները (ո՞ւմ մտքով կանցներ) փորձում են ուսումնասիրել նրանց նախկին գործունեությունը եւ հնարավոր հանցանքներ բացահայտել: Թե ինչու են իրավապահները ներկան թողած՝ անցյալը «փորփրում», հասկանալի է: Նախ՝ այնպես չէ, որ ներկան անտեսված է. այս օրերին տեղի ունեցող ապօրինությունների բացահայտումների պակաս նույնպես չկա: Եվ երկրորդ՝ անցյալը նույնպես ուսումնասիրվում է, որովհետեւ մինչեւ հեղափոխությունը բազմաթիվ պաշտոնյաներ անձեռնմխելի էին, հետեւաբար իրավապահներն իրավունք չունեին «քթները խոթել» նրանց գործունեության մեջ, եւ այդ պատճառով հիմա նրանց համար «ահագին գործ է հավաքվել»:

Բայց վերադառնանք ճնշումներին: Իրավապահների բուն աշխատանքը հենց օրինականության հաստատումն է եւ հանցագործությունների բացահայտումը, հետեւաբար տարօրինակ է, որ մարդկանց մեղադրում են իրենց պարտականությունները կատարելու համար: Բայց սրանք սոսկ մեղադրանքներ չեն: Հայաստանում այսօր ահավոր հոգեբանական ճնշում է իրականացվում իրավապահ համակարգի նկատմամբ, եւ իրականացնողը հիմնականում հենց նախկին իշխանություններն են: Մեխանիզմը հետեւյալն է: Նախ՝ սոցկայքերն ու տասնյակ լրատվամիջոցները հեղեղվում են մտացածին նյութերով՝ այն մասին, թե իբր «այսինչ բարձրաստիճան ոստիկանը կամ ԱԱԾ աշխատակիցը մասնավոր զրույցում անկեղծացել է, թե համակարգում լուրջ դժգոհություն է հասունանում, որովհետեւ իրենք չեն ցանկանում կատարել իշխանությունների ապօրինի հրահանգները, բայց ուրիշ ճար չունեն», ապա նույն լրատվամիջոցներում ու սոցկայքերում բաց տեքստով սպառնալիքներ են հնչում իրավապահների հասցեին՝ իբր «կասկած չունենաք, բոլորդ ձեր այսօրվա արածների համար պատասխան եք տալու, պատասխան են տալու նաեւ ձեր ընտանիքների անդամները, իշխանափոխությունից հետո բոլորիդ հատ-հատ պատժելու ենք» եւ այլն:

Սա իսկապես լկտիության գագաթնակետն է: Նման ձեւով վարվում էին իտալական մաֆիայի անդամներն անցած դարի կեսերին, երբ սպառնում էին ֆիզիկապես ոչնչացնել ոչ միայն իրենց կատարած հանցագործությունների առանցքային վկաներին, այլեւ դատավորներին, դատախազներին եւ այլն: Բայց նույնիսկ նրանք դա անում էին ոչ հրապարակավ: Իսկ այսօրվա Հայաստանում դա արվում է բացահայտորեն՝ տեսախցիկների առջեւ, լրատվամիջոցներում ու սոցկայքերում... Պատկերացնո՞ւմ եք՝ իրավապահները նախկինում կատարված ինչ-որ հանցագործություն են բացահայտում (ասենք՝ բյուջեից շատ չէ, մի քանի միլիոն դոլար յուրացնելու գործ), իսկ այդ մարդիկ զղջալու կամ գոնե սսկվելու փոխարեն հոխորտում են, թե «ոչինչ, քիչ մնաց, հեսա հետ ենք գալու ու սաղիդ պատժենք, ընենց որ՝ եթե խելք ունեք, շատ մի փորփրեք անցյալը»:

Որքան էլ այս ամենը ներկայացվի քաղաքական փաթեթավորմամբ, ակնհայտ է, որ սա քաղաքական պայքար չէ, սա պետության իրավապահ համակարգը քայքայելու եւ կաթվածահար անելու բացահայտ փորձ է: Ընդ որում, դա արվում է բացառապես անձնական շահերից ելնելով, որովհետեւ խնդիրը ոչ թե «ոստիկանական բռնաճնշումներն» են, այլ ազատության մեջ մնալու եւ նախկինում գողացածը հանգիստ վայելելու ձգտումը:

Իսկ եթե իրավապահ համակարգում կան մարդիկ, ովքեր համարում են, որ իրենց անցյալի կապերը զուտ մարդկայնորեն իրենց թույլ չեն տալիս ակտիվորեն աշխատել նախկինում կատարված ինչ-ինչ հանցագործություններ բացահայտելու ուղղությամբ, դա էլ է հասկանալի: Բայց եթե այդ կապերն այնքան էլ «զուտ մարդկային» չեն եղել, ուրեմն իրավապահ համակարգն այդ մարդկանց տեղը չէ: Ու սրանում որեւէ քաղաքական բան չկա: