«Գործ չտվողներին» տոն տվողները

Այնպես է ստացվել, որ Հայաստանի ե՛ւ ներքաղաքական, ե՛ւ ներհասարակական գործընթացներում գրեթե ամեն ինչ պտտվում է փողի շուրջ: Իրենք իրենց որպես հիմնական ընդդիմություն ներկայացնող նախկիններն, օրինակ, իշխանությունների դեմ կատաղի պայքար են մղում ոչ այնքան իրենց քաղաքական կարգավիճակը վերադարձնելու, որքան կուտակած միլիոնները պաշտպանելու նպատակով, ու ամենայն հավանականությամբ՝ եթե նրանք վստահ լինեին, որ «ազնիվ քրտինքով թալանածը» մնալու է իրենց, ու իրենք էլ ազատության մեջ են մնալու, քաղաքական գործընթացներին չէին խառնվի ու «հանգիստ կնստեին տեղները»: Էլ չենք խոսում այն մասին, որ եթե չլիներ փողը՝ նախկիններն այսքան հզոր քարոզչական աջակցություն չէին ունենա ու վաղուց քաղաքական դաշտից ջնջված կլինեին:

Իշխանությունների դեմ վարպետորեն հրահրվող բողոքի ակցիաների հիմքում նույնպես փողի թեման է: Ուշադիր լսեք ելույթները. «բա խի՞ չեք թալանած միլիարդները բերում, բաժանում ժողովրդին», «թոշակները մի քանի հազար դրամով եք բարձրացնում, ձեր աշխատավարձերը՝ մի քանի անգամ», «էդ տոնածառի փողով քանի՞ հոգու տուն կտայիք», եւ այսպես շարունակ: Պարզ ասած՝ դժգոհությունների հիմնական պատճառն այն է, որ մարդկանց սոցիալական վիճակը բավարար տեմպերով չի բարելավվում (թեեւ նախկինում դրա կեսի կեսն էլ չէր արվում):

Աշխարհի գրեթե բոլոր երկրներում էլ սոցիալ-տնտեսական խնդիրներն, իհարկե, առաջնային են, բայց Հայաստանում մեկ այլ հետաքրքիր երեւույթ է նկատվում: Հասարակությունը պետությունից (բյուջեից) արժանապատիվ կյանքով ապրելու հնարավորություն է ակնկալում, բայց բավականին իներտ վերաբերմունք ունի բյուջեի ձեւավորման նկատմամբ: Ավելին՝ հաճախ «ըմբռնումով է մոտենում» հարկեր թաքցնելու այնպիսի տարածված ձեւին, ինչպիսին ՀԴՄ կտրոններ չտրամադրելն է, իսկ այդ մասին իրազեկողներին համարում է «գործ տվողներ»: «Գործ տալը», հասկանում եք, դեմ է մեր ազգային նկարագրին ու մարդկային չէ, որովհետեւ փաստորեն «գործ տալով»` վատություն ես անում դիմացինին:

Դեռ մի կողմ թողնենք այն հանգամանքը, որ ՀԴՄ կտրոններ չտրամադրողները, որպես կանոն, շարքային աշխատակիցներն են ու կտրոն չտրամադրելուց ոչ մի օգուտ չունեն, դրանից շահում են միայն սեփականատերերը: Հարցին նայենք զուտ մարդկային տեսանկյունից: Ինչպե՞ս կվարվեն նորմալ մարդիկ, եթե, օրինակ, փողոցում օրը ցերեկով իրենց աչքի առաջ մի քանի խուլիգաններ խլեն թոշակառու տատիկի դրամապանակը, կամ մի քանի հաստավիզներ խլեն իննամյա երեխայի՝ դպրոցի բուֆետի համար բռան մեջ պինդ սեղմած 300 դրամը: Բնականաբար՝ կմիջամտեն ու թույլ չեն տա, պետք եղավ՝ մի երկու չափալախ էլ կտան, իսկ եթե չկարողանան՝ ոստիկան կկանչեն: Ու որեւէ մեկը նրանց «գործ տվող» չի համարի: Բայց չէ՞ որ ՀԴՄ կտրոններ չտվողներն էլ նույն բանն են անում՝ հարկերն են թաքցնում, իսկ այդ հարկերը պիտի դառնան թոշակ, երեխայի նպաստ եւ այլն: Ուրեմն ինչո՞ւ է հանցագործության այս տեսակը կանխելը համարվում «գործ տալ»: Այդպես է համարվում, որովհետեւ տասնամյակներ շարունակ մեզանում հենց այդ կրիմինալ ենթամշակույթն է քարոզվել, ընդ որում՝ քարոզվել է իշխանությունների անմիջական աջակցությամբ: Որովհետեւ պետությունից թաքցված այդ հանցավոր գումարներից իրենք էլ են բաժին ստացել ու «օբշչակ» ձեւավորել (բյուջետային միջոցներով դա բավականին բարդ կլիներ), այդ գումարներով քաղաքական «հաճախորդներ» ու լրատվամիջոցներ են ֆինանսավորել, ընտրություններ են կեղծել, եւ այլն:

Հիմա ստեղծվել է մի իրավիճակ, երբ իշխանություններն այս հարցում արմատապես փոխվել են, բայց հանրային գիտակցության փոփոխության տեմպերը բավարար չեն: Ու արդյունքում՝ որոշակի ճեղքվածք է առաջանում: Բայց սա, վստահաբար, լուծելի խնդիր է: Ընդ որում՝ սա այն եզակի դեպքերից է, երբ ոչ թե իշխանությունները պիտի մոտենան ժողովրդին, այլ ժողովուրդը պիտի մոտենա իշխանություններին: Այդ դեպքում իսկապես կունենանք ոչ թե նոր իշխանություններ, այլ նոր Հայաստան: