Նովրուզին զբոսաշրջիկների թիվը գուցե մեծ չլինի, բայց դա միայն կորոնավիրուսով չէ պայմանավորված․ իրանագետ

Հայաստան-Իրան սահմանը երկու շաբաթով փակելու որոշումը տնտեսական առումով խնդիր չի առաջացնի։ «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում այս տեսակետը հայտնեց իրանագետ Արմեն Իսրայելյանը՝ հավելելով, որ այս որոշումն ամենեւին ուշացած չէ ու կայացվել է՝ հաշվի առնելով ինչպես առողջապահության հետ կապված խնդիրները, այնպես էլ տնտեսության ոլորտի․

«Երեկ վարչապետը հայտարարեց, որ բեռնափոխադրումներն անխափան իրականացվելու են՝ ինչպես ցամաքային, այնպես էլ օդային։ Այս առումով՝ չեմ կարծում, որ բեռնափոխադրումների հետ կապված որեւէ խոչընդոտ լինի»։

Ինչ վերաբերում է տնտեսական հարաբերությունների վրա ազդեցությանը, ապա դա, ըստ իրանագետի, եթե լինի, կապված է լինելու ոչ թե Հայաստանի գործողություններով, այլ ընդհանուր իրավիճակով․ «Դա, անշուշտ, ազդելու է առաջին հերթին Իրանի տնտեսության վրա, ապա նաեւ կարող է որոշակի բացասական ազդեցություն ունենալ ոչ միայն Հայաստանի, այլեւ սահմանակից մյուս պետությունների տնտեսության վրա»։

Անդրադառնալով քննարկումներին, թե սահմանը փակելու որոշումն ուշացած էր, մեր զրուցակիցը նկատեց՝ պետք է նշել, որ այն ժամանակ, երբ Հայաստանը հայտարարեց սահմանը ժամանակավորապես փակելու մասին, այդ ժամանակ Իրանի ոչ մի սահմանակից երկիր դեռեւս չէր դիմել այդ քայլին․

«Ե՛ւ ՀՀ-ն, ե՛ւ Թուրքիան, ե՛ւ Վրաստանը, ե՛ւ Աֆղանստանը գրեթե միաժամանակ հայտարարեցին, երեւի մի ժամվա տարբերությամբ, բացառությամբ Իրաքի, որը երեք օր առաջ էր հայտարարել, որ փակում է սահմանը։ Բայց Իրաքն էլ հետագայում պարզաբանեց, որ միայն մեկ անցակետն է փակվել։ Որոշումը ճիշտ էր, եւ այն կայացնողները շատ ռիսկեր են հաշվի առել, որոնք գուցե հանրությունն ինչ-ինչ պատճառներով չգիտի, շատ գործոններ են հաշվի առնվել»։

Այս տարվա մարտի 20-ին նշվելու է իրանական Ամանորը՝ Նովրուզը։ Իրանագետից հետաքրքրվեցինք՝ կորոնվիրուսի հետ կապված իրավիճակով պայմանավորված՝ հնարավո՞ր է Հայաստան եկող զբոսաշրջիկների թիվը նվազի, եւ դա ի՞նչ ազդեցություն կարող է ունենալ տնտեսության վրա։ Իսրայելյանը կարծիք հայտնեց, որ, այսպես, թե այնպես, եթե նույնիսկ վիրուսի այս իրավիճակը չլիներ, սահմանը փակելու հարց չառաջանար, երկու գործոն կար, որոնցով պայմանավորված՝ զբոսաշրջիկների թիվը քիչ էր լինելու․

«Նախ, Իրանում տնտեսական ճգնաժամ է, քաղաքացիները լուրջ խնդիրներ ունեն, եւ պետք է նշել, որ նախորդ տարի եւս առանձնապես տուրիստների հոսքն այդքան էլ մեծ չէր ոչ միայն Հայաստան, այլ նաեւ մյուս երկրներ։ Հայաստանն, իհարկե, առաջին շարքերում է եղել իրանցի զբոսաշրջիկների համար, բայց պետք է նշել նաեւ, որ Իրանի կառավարությունը վերջերս որոշում կայացրեց, ըստ որի քաղաքացիներն ամեն անգամ երկրից դուրս գալիս մաքսային տուրք պետք է վճարեն։ Այսինքն՝ առաջին անգամ չորս հոգանոց ընտանիքը շուրջ 150-200 դոլար պետք է վճարի, եւ այն դեպքում, երբ այս լարված իրավիճակում պատժամիջոցների պատճառով արտարժույթի խնդիր կա։ Իրանի փոխարժեքն արժեզրկվեց դոլարի նկատմամբ, Իրանի քաղաքացիները դոլար գնելու եւ երկրից դուրս գալու մեծ դժվարություն ունեն։ Այս երկու գործոնով պայմանավորված՝ առանց այն էլ քիչ էր լինելու զբոսաշրջիկների թիվը։ Դա են հուշում նաեւ տնտեսական ցուցանիշները։ Կորոնավիրուսի հետ կապված իրավիճակից էլ ենթադրելի է, որ քիչ այցելություններ կլինեն»,- ասաց մեր զրուցակիցը՝ հավելելով, որ Իրանի առողջապահության նախարարությունն էլ հորդորում է ձեռնպահ մնալ երկրից դուրս գալուց։

Թեեւ իրանագետը թվերով կանխատեսում չարեց, թե զբոսաշրջիկների թվի պակասն ինչ ազդեցություն կարող է ունենալ մեր պետբյուջեի վրա, այդուհանդերձ նկատեց, որ քանի որ բեռնափոխադրումները չեն ընդհատվելու, այստեղ որեւէ խնդիր չի լինի տնտեսական առումով․

«Մենք նույնիսկ 2019 թվականին ռեկորդային ցուցանիշ արձանագրեցինք Իրան-Հայաստան առեւտրաշրջանառության մեջ՝ 360 մլն դոլար։ 2019 թվականին ՀՀ տարածում տեղի ունեցած լայնածավալ ճանապարհաշինությունը լուրջ դրական ազդեցություն է ունեցել՝ իրանցի առեւտրականներն ու բեռնփոխադրում իրականացնող ընկերությունները նշում են, որ ճանապարհը երեք ժամով կրճատվել է։ Սա դրական ազդեցություն է ունեցել Իրանի գործարար շրջանակների վրա։ Բացի այդ, ԵԱՏՄ շրջանակներում արդեն իսկ դրական արդյունք է արձանագրվել, եւ օրերս Իրանի նախագահը էներգետիկայի նախարարին կարգադրեց միջկառավարական համատեղ հանձնաժողովի իրանական հատվածի ղեկավարին հատկապես մեծ ուշադրություն դարնձնել ՌԴ-ի եւ ՀՀ-ի հետ տնտեսական հարաբերություններին, քանի որ ՌԴ-ն համարվում է խոշոր խաղացող ԵԱՏՄ-ում, իսկ ՀՀ-ն միակ ԵԱՏՄ երկիրն է, որը ցամաքային սահման ունի Իրանի հետ»։

Այս տեսանկյունից, ըստ Իսրայելյանի, 2019-ին ՀՀ տնտեսական ներուժը փորձ է արվել լավագույնս ներկայացնել իրանցի գործարար շրջանակներին, եւ նա հույս ունի, որ 2020 թվականին կորոնավիրուսի առաջացրած բացասական հետեւանքները շուտ կվերանան ու կկարողանանք ԵԱՏՄ հարթակն առավելագույնս օգտագործել մեր առեւտրաշրջանառությունը մեծացնելու եւ ՀՀ տնտեսական դիրքերը բարելավելու համար։

Բացի այս, ինչպես նկատեց մեր զրուցակիցը, ՀՀ կառավարությունն արդեն իսկ հայտարարել է, որ 2020-ին վերջնականպես կավարտենք Իրան-Հայաստան երրորդ էլեկտրահաղորդման գծի շինարարությունը, ինչը ենթադրում է երեք անգամ ավելացնել Իրանից ՀՀ գազի ծավալների ներկրումը, եւ, ըստ այդմ, երեք անգամ էլ մենք ավելի շատ էլեկտրաէներգիա կվաճառենք Իրանին։