Կորոնավիրուսով պայմանավորված իրավիճակում՝ ոչ մեկին, ըստ էության, նավթ պետք չէ․ տնտեսագետ

Կորոնավիրուսի համավարակ հայտարարվելուց հետո համաշխարհային շուկայում սկսեց էլ ավելի արագ տեմպով նվազել նավթի պահանջարկը, ինչն ազդեց դրա գների վրա։ Նավթի գների վրա շարունակում է ճնշում գործադրել նավթային շուկայում հումքի ավելցուկը եւ դրա շատ ցածր պահանջարկը: Սկզբում այս ամենը հանգեցրեց նախ Brent տեսակի նավթի գների նվազմանը, իսկ վերջին օրերին արդեն WTI տեսակի նավթի ֆյուչերսների աննախադեպ նվազմանը։

Ռուսաստանի եւ ՕՊԵԿ-ի երկրների՝ նավթի համաշխարհային մատակարարումների շուրջ 10%-ով կրճատման մասին պայմանավորվածությունը եւս չօգնեց նավթի գների պահպանմանը։ Կրճատումը կլինի մայիսին, սակայն, փորձագետների կարծիքով, կրճատման դեպքում եւս շուկայում շուրջ 20 տոկոս ավելորդ նավթ կլինի։

Ապրիլի 20-ի երեկոյան պատմության մեջ առաջին անգամ WTI տեսակի նավթի գինը բացասական էր դարձել՝ -37.63 դոլար 1 բարելի դիմաց։ Արդեն ապրիլի 21-ին WTI-ի մայիսյան ֆյուչերսների գինն աճեց որոշակիորեն՝ մեկ բարելի դիմաց հասնելով 1.65 դոլարի: Իսկ Brent տեսակի նավթային խառնուրդի հունիսյան ֆյուչերսների գինը 1 բարելի դիմաց 25.32 դոլար է։ Էներգետիկայի միջազգային գործակալության գնահատականներով՝ կորոնավիրուսի պատճառով նավթի պահանջարկը կնվազի օրական 9.3 մլն բարելով։

Նավթի շուկայում տիրող իրավիճակի վերաբերյալ ՀԺ-ն զրուցել է տնտեսագետ Արմեն Քթոյանի հետ։

- Պարո՛ն Քթոյան, ո՞րն է նավթի շուկայում արձանագրվող աննախադեպ գնանկման պատճառը։

- Նվազման գլխավոր պատճառը տեխնիկական է։ Չիկագոյի բորսայում, որտեղ ֆյուչերսային պայմանագրերի էլեկտրոնային առեւտուր է տեղի ունենում, ընթացակարգն ամբողջությամբ ավտոմատացված է, եւ առեւտուրը, ըստ էության, կատարում են ռոբոտային ծրագրերը։ Ուղղակի մարդիկ վերահսկում են, որ ինչ-որ սահմանաչափերից դա դուրս չանցնի, որոշակի ժամանակահատվածը մեկ ընդհատում է տեղի ունենում, եթե գնային տատանումները մեծ ծավալի են լինում։ Իսկ եթե այդ սահմանափակումները չկիրառվեն, ապա ռոբոտային ծրագրերի համար բացասական թիվն էլ թիվ կլինի, այսինքն՝ գինը կարող է շատ ցածր էլ լինել։ Կոնկրետ ապրիլի 20-ին տեղի է ունեցել նմանատիպ վիճակ։ Կանխարգելող մեխանիզմները, ըստ էության, չէին գործարկվել։ Համակարգն ինչ-որ մի պահ պետք է կանգնեցնեին, բայց դա չարվեց, եւ առեւտուրը շարունակվեց։ Դրա արդյունքում ունեցանք նավթի բացասական գին։

- Նավթի գնանկումն էականորեն ազդել է միայն WTI տեսակի՞ վրա։

- Խոսքը կոնկրետ Չիկագոյի բորսայում ֆյուչերսային պայմանագրերի մասին է։ Ֆյուչերսային պայմանագրերի համար որոշակի ժամանակահատված է սահմանվում, եւ դու այդ պայմանագիրը պետք է վաճառես կամ դրա հիման վրա պարտավորություններ կատարես՝ նավթ ձեռք բերես։ Շուկայի մասնակիցները հիմնականում սպեկուլյատիվ կամ այլ նպատակներ են հետապնդում, որն այդքան էլ կապ չունի նավթի ձեռքբերման հետ, այսինքն՝ այդ պայմանագրերի, կամ թղթի էլեկտրոնային առուվաճառք է տեղի ունենում։ Ու քանի որ դու նավթ ձեռք բերելու նպատակ չես հետապնդում, ստիպված վերջին պահին վաճառում ես՝ ինչ գին ուզում է լինի։

Խնդիր կա նաեւ այն առումով, որ նավթամթերքի արտադրությամբ զբաղվող շատ ընկերություններ փորձում են նվազեցնել իրենց ռիսկը։ Օրինակ՝ այս պահին նավթը 21 դոլար է, եւ ընկերությունը չի ուզում, որ այդ գնից նվազի, նա գնում մտնում է շուկա եւ 25 դոլարով ֆյուչերսային պայմանագիր է կնքում, այսինքն՝ ասում է՝ 3 ամիս հետո ես 25 դոլարով եմ նավթը գնելու, ինչն էլ հանգեցնում է նրան, որ շուկայում ազդակ լինի՝ նավթի գները բարձր մակարդակի վրա են մնալու։ Բայց իրականում ընկերությունն այդ գնով նավթը ձեռք բերելու ցանկություն չի ունենում, ուղղակի «փուչիկ» է, իսկ շուկայի այլ մասնակիցներին դա դուր չի գալիս։ Որոշ փորձագետներ կարծում են, որ Չիկագոյի բորսայում տեղի ունեցածը այն ուժերն են կազմակերպել, որոնք ուզում են կանխել նման «փուչիկի» առաջանալը, այսինքն՝ նրանք հարվածում են արհեստական գին բարձրացնողներին։ Ստացվում է, որ տեխնիկական եւ սպեկուլյատիվ շարժառիթները հանգեցրել են անտրամաբանական վիճակի։

- Նավթի պահանջարկի նվազումն ինչքանո՞վ է ազդել այս ամենի վրա։

- Նավթի պահանջարկի նվազումը կայուն միտում է։ Կորոնավիրուսից առաջ էլ նավթի պահանջարկը գնալով նվազում էր, հիմա էլ, կորոնավիրուսով պայմանավորված, էլ ավելի է սրվել։ Սա գործոն է, բայց ասել՝ հանգեցրել է, որ բացասական գին ձեւավորվի, չենք կարող։ Պարզապես կորոնավիրուսով պայմանավորված իրավիճակում՝ ոչ մեկին, ըստ էության, նավթ պետք չէ։ Բորսաներում ֆյուչերսային սպեկուլյացիաների մեջ ներգրավված անձինք էլ չեն կարողանում արհեստական գին բարձրացնել։

- Հայաստանը չլինելով նավթ արդյունահանող երկիր՝ զգո՞ւմ է այս ամենի ազդեցությունն իր վրա։

- Անխուսափելիորեն պիտի զգա։ Մի կողմից Հայաստանում բենզինն ու դիզվառելիքն ամենամեծ նվազում արձանագրած ոչ պարենային ապրանքատեսակներն են, մյուս ասպեկտն արդեն՝ Ռուսաստանով է պայմանավորված. ՌԴ-ում կորոնավիրուսով եւ նավթի գների անկմամբ պայմանավորված՝ տնտեսական աճի ցածր մակարդակը լուրջ խնդիրներ կստեղծի մեզ համար։ Հաշվի առնենք, որ նախորդ տարիներին ավելի քան 1 մլրդ դոլարի չափով տրանսֆերտներ են Ռուսաստանից Հայաստան եկել։ Ռուբլու արժեզրկմամբ պայմանավորված՝ ռիսկեր ունենք։ Այնտեղ մեր համերկրացիները եկամուտը ստանում են ռուբլիով, դա վերածում են արտարժույթի եւ ուղարկում։ Այն ժամանակ դոլարն արժեր 60 ռուբլի, 60 մլրդ ռուբլին՝ 1 մլրդ դոլար էր։ Մեր համերկրացիները տարվա կտրվածքով 60 մլրդ ռուբլի էին վաստակում, փոխում էին դոլարի եւ ուղարկում այստեղ։ Հիմա եթե նույնիսկ այդ 60 մլրդ ռուբլին կարողանան աշխատել, այժմ պետք է 1 դոլարի դիմաց վճարեն 75 ռուբլի, ինչը զգալի կորուստ կառաջացնի։

- Այս պահին ի՞նչ եք կանխատեսում, ե՞րբ շուկան կայուն կլինի։

- Եթե բացասական գնի առումով նայենք, ապա այն արդեն իսկ կայունացել է, տեխնիկական խնդիրն արդեն իսկ հաղթահարվել է։ Ինչ վերաբերում է նախկին գներին, կարծում եմ՝ նավթն այլեւս նախկին գներին չի լինի։ Հիմա գլոբալ տեղաշարժեր են տեղի ունենում, առաջարկն աննախադեպ ավելացել է։ Եթե ԱՄՆ-ն 10 տարի առաջ խոշորագույն ներմուծող էր, ապա այժմ խոշորագույն արդյունահանող է, սա առաջարկի ավելացման է հանգեցնում։ Երկրներ կան, որոնք պլանավորում են նավթի արդյունահանման ծավալներն ավելացնել՝ Նորվեգիան, Բրազիլիան եւ այլ փոքր խաղացողներ։ Սա բերում է առաջարկի ավելացման, իսկ մյուս կողմից պահանջարկն է նվազում։ Նավթի հիմնական սպառող երկրներում վերջին տարիներին տնտեսական աճի դանդաղում կա՝ Չինաստան, Հնդկաստան։ Նավթ ավելի շատ կա, քան անհրաժեշտ է, եւ դա կբերի գների նվազման։

- Նավթի գների անկումից կա՞ն հաղթող եւ պարտվող երկրներ։

- Երկրները, որոնց ՀՆԱ-ում մշակող արդյունաբերությունը մեծ տեսակարար կշիռ ունի, եւ ոչ նավթային ապրանքներ են արտադրում, նրանք, բնականաբար, կշահեն, քանի որ իրենց համար նավթը հումք է առաջին հերթին, բայց հիմա մենք տեսնում ենք, որ գլոբալ մասշտաբով բոլոր երկրները փոխկապված են։ Հիմա համավարակով պայմանավորված՝ ո՞ր երկիրն է շահում, ոչ մի։ Ռուսաստանը միանշանակ կկորցնի, բայց արդյոք այդ կորցնելն այլ երկրների համար կորուստ չի՞ բերի. սա իր առեւտրային գործընկերների համար լուրջ խնդիրներ կստեղծի։

Նյութը տպագրվել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի ապրիլի 22-ի համարում

Տպել
3021 դիտում

Ucom ընկերության գլխավոր տնօրենը խոսել է անձնային աճի և կառավարման որակի մասին

ԵԽ Նախարարների կոմիտեն փակել է «Աշոտ Հարությունյանն ընդդեմ ՀՀ-ի» գործով վճռի կատարողական վարույթը

Մեկնարկել է ԶՈւ բարձրագույն և ավագ սպայական կազմերի ատեստավորման գործընթացը

Երիտասարդ կին վարորդը մեքենան վարել է կեղծ հատուկ կտրոնով

Նախագահ Խաչատուրյանն այցելել է «Արմֆլիքս»-ի հայաստանյան գրասենյակ

ՀԱՊԿ-ից դուրս գալը Հայաստանի կառավարության որոշելիքն է. ԱՄՆ պետքարտուղարություն

Հունիսի 24-ից երկու օրը մեկ կգործի Երևան-Բաթումի-Երևան գնացքը

Ռազմավարական գործընկերությունը մեծապես կարևոր է Միացյալ Նահանգների համար. ԱՄՆ պետքարտուղարի տեղակալը՝ ՀՀ ԱԳ նախարարին

ԱԺ-ի շենքը գրավելու հրահանգ է եղել, որ հարձակվեն վարչապետի, ԱԺ նախագահի, պատգամավորների վրա․ Սիմոնյան

Ստեփանավանը՝ ինտենսիվ տեղատարափից հետո. Սուրենյանը տեսանյութ է հրապարակել

Դաշնակցական մի ֆեյք ալիք մեր պատգամավորների հեռախոսահամարներն է հրապարակել, վատ բան է դա, չի կարելի. Սիմոնյան

Գալստանյանի հավաքը Բաղրամյան պողոտայում՝ 19:15-ի դրությամբ

Մենք ինչո՞ւ պետք է ժամավաճառությամբ զբաղվենք և սպասարկենք ընդդիմության կեղծ օրակարգը. Ալեն Սիմոնյան

Հնարավոր է․ Փաշինյանը՝ սահմանազատման հաջորդ փուլը Սյունիքում սկսելու մասին

1 ամիս շարունակ գիշերային ժամերին փակ են լինելու Նորք-Մարաշի որոշ փողոցներ

Ազգային ժողովի արտահերթ նիստը չի կայացել. քվորում չկա

Սուրեն Պապիկյանը մասնակցել է «EUROSATORY» միջազգային ցուցահանդեսի բացման արարողությանը

Հայաստանի կողմից ԵՄ անդամակցության հայտի վերաբերյալ հանրաքվե անցկացնելու թեմայով ԱԺ-ում սպասվում են լսումներ

Հայտարարվել է Սպանդարյան, Տոլորս և Տաթև ջրամբարներում ձկնապաշտպան կառույցների նախագծման աշխատանքների մրցույթ

Մանդատները վայր կդնեն այն ժամանակ, երբ արդյունավետ կլինի, անիմաստ մանդատները վայր դնելն ինչի՞ն է ծառայելու․ Գալստանյան

«Ժողովրդի մեջ պանիկա է՝ Զանգեզուրը տալիս են, քեզ նման թագավորը մի գրամ հող չպիտի տա»․ սյունեցին՝ վարչապետին (տեսանյութ)

Եթե մեր ժողովուրդը շատ դեմ չլինի, Հայաստանում կկառուցենք վճարովի ճանապարհներ. Նիկոլ Փաշինյան

Հետախուզվում է 30-ամյա Էդվարդ Ադամյանը

Ադրբեջանի հետ սահմանի սահմանազատման գործընթացում հնարավոր է՝ հանրաքվե լինի․ Փաշինյան

Արարատ Միրզոյանը հանդիպել է ԵՄ որոշ երկրների դեսպանների հետ

Հեռացնել մեղվափեթակները, չհավաքել սունկ, հատապտուղ. Գեղարքունիքում նախատեսվում են ծղրիդների դեմ քիմիական միջոցառումներ

Ակցիաների ընթացքում քրեական հետապնդում է հարուցվել 58 անձի նկատմամբ, 29-ի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել կալանքը. ՔԿ

Ստեփանվանի շրջակայքում առկա է պտտահողմ. Սուրենյան

Հայաստանում ամերիկյան ռազմաբազաների հայտնվելու մասին դեռ վաղ է խոսել. Նարիշկին

Գալստանյանի գլխավորած ակցիաներին մարդկանց գումար խոստանալու համար մեղադրվում է 10 անձ, կա 3 կալանավորված

«ՔոնթուրԳլոբալ Հիդրո Կասկադ» ՓԲԸ-ն հայտարարում է բաց մրցույթ

28-ամյա Լիաննա Գրիգորյանի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում

Նոր թափ հաղորդել ՀՀ մարզերի և ԱՄՆ նահանգների փոխգործակցությանը․ նախագահը ելույթ է ունեցել հայ-ամերիկյան համաժողում

Գառնիկին որ առևանգեն, հետո պետք է իրենք մեզ վճարեն, որ հետ վերցնենք. Գալստանյան (տեսանյութ)

Պղծությամբ զբաղված տերտերը բարձրախոսը ձեռքը Եռաբլուրը սարքել է քաղաքական հարթակ․ Չախոյան

Բաղրամյան պողոտայում բախումների հետևանքով տուժած քաղաքացիներից 6-ը դեռ հիվանդանոցում են․ ինչ վիճակում են նրանք

Նիկոլ Փաշինյանը չնախատեսված կանգառ է ունեցել Շինուհայրում (տեսանյութ)

Կարիքն այլևս չկա․ Իսրայելի վարչապետն արձակել է ռազմական կաբինետը

Երևանում մեկնարկել է Տեղական ժողովրդավարության հարցերին նվիրված հայ-ամերիկյան համաժողովը

Արարատի մարզպետի աշխատակազմը հերքել է Տիգրանաշենը դատարկելու վերաբերյալ լրատվամիջոցներից մեկի հրապարակումը