Կորոնավիրուսով պայմանավորված իրավիճակում՝ ոչ մեկին, ըստ էության, նավթ պետք չէ․ տնտեսագետ

Կորոնավիրուսի համավարակ հայտարարվելուց հետո համաշխարհային շուկայում սկսեց էլ ավելի արագ տեմպով նվազել նավթի պահանջարկը, ինչն ազդեց դրա գների վրա։ Նավթի գների վրա շարունակում է ճնշում գործադրել նավթային շուկայում հումքի ավելցուկը եւ դրա շատ ցածր պահանջարկը: Սկզբում այս ամենը հանգեցրեց նախ Brent տեսակի նավթի գների նվազմանը, իսկ վերջին օրերին արդեն WTI տեսակի նավթի ֆյուչերսների աննախադեպ նվազմանը։

Ռուսաստանի եւ ՕՊԵԿ-ի երկրների՝ նավթի համաշխարհային մատակարարումների շուրջ 10%-ով կրճատման մասին պայմանավորվածությունը եւս չօգնեց նավթի գների պահպանմանը։ Կրճատումը կլինի մայիսին, սակայն, փորձագետների կարծիքով, կրճատման դեպքում եւս շուկայում շուրջ 20 տոկոս ավելորդ նավթ կլինի։

Ապրիլի 20-ի երեկոյան պատմության մեջ առաջին անգամ WTI տեսակի նավթի գինը բացասական էր դարձել՝ -37.63 դոլար 1 բարելի դիմաց։ Արդեն ապրիլի 21-ին WTI-ի մայիսյան ֆյուչերսների գինն աճեց որոշակիորեն՝ մեկ բարելի դիմաց հասնելով 1.65 դոլարի: Իսկ Brent տեսակի նավթային խառնուրդի հունիսյան ֆյուչերսների գինը 1 բարելի դիմաց 25.32 դոլար է։ Էներգետիկայի միջազգային գործակալության գնահատականներով՝ կորոնավիրուսի պատճառով նավթի պահանջարկը կնվազի օրական 9.3 մլն բարելով։

Նավթի շուկայում տիրող իրավիճակի վերաբերյալ ՀԺ-ն զրուցել է տնտեսագետ Արմեն Քթոյանի հետ։

- Պարո՛ն Քթոյան, ո՞րն է նավթի շուկայում արձանագրվող աննախադեպ գնանկման պատճառը։

- Նվազման գլխավոր պատճառը տեխնիկական է։ Չիկագոյի բորսայում, որտեղ ֆյուչերսային պայմանագրերի էլեկտրոնային առեւտուր է տեղի ունենում, ընթացակարգն ամբողջությամբ ավտոմատացված է, եւ առեւտուրը, ըստ էության, կատարում են ռոբոտային ծրագրերը։ Ուղղակի մարդիկ վերահսկում են, որ ինչ-որ սահմանաչափերից դա դուրս չանցնի, որոշակի ժամանակահատվածը մեկ ընդհատում է տեղի ունենում, եթե գնային տատանումները մեծ ծավալի են լինում։ Իսկ եթե այդ սահմանափակումները չկիրառվեն, ապա ռոբոտային ծրագրերի համար բացասական թիվն էլ թիվ կլինի, այսինքն՝ գինը կարող է շատ ցածր էլ լինել։ Կոնկրետ ապրիլի 20-ին տեղի է ունեցել նմանատիպ վիճակ։ Կանխարգելող մեխանիզմները, ըստ էության, չէին գործարկվել։ Համակարգն ինչ-որ մի պահ պետք է կանգնեցնեին, բայց դա չարվեց, եւ առեւտուրը շարունակվեց։ Դրա արդյունքում ունեցանք նավթի բացասական գին։

- Նավթի գնանկումն էականորեն ազդել է միայն WTI տեսակի՞ վրա։

- Խոսքը կոնկրետ Չիկագոյի բորսայում ֆյուչերսային պայմանագրերի մասին է։ Ֆյուչերսային պայմանագրերի համար որոշակի ժամանակահատված է սահմանվում, եւ դու այդ պայմանագիրը պետք է վաճառես կամ դրա հիման վրա պարտավորություններ կատարես՝ նավթ ձեռք բերես։ Շուկայի մասնակիցները հիմնականում սպեկուլյատիվ կամ այլ նպատակներ են հետապնդում, որն այդքան էլ կապ չունի նավթի ձեռքբերման հետ, այսինքն՝ այդ պայմանագրերի, կամ թղթի էլեկտրոնային առուվաճառք է տեղի ունենում։ Ու քանի որ դու նավթ ձեռք բերելու նպատակ չես հետապնդում, ստիպված վերջին պահին վաճառում ես՝ ինչ գին ուզում է լինի։

Խնդիր կա նաեւ այն առումով, որ նավթամթերքի արտադրությամբ զբաղվող շատ ընկերություններ փորձում են նվազեցնել իրենց ռիսկը։ Օրինակ՝ այս պահին նավթը 21 դոլար է, եւ ընկերությունը չի ուզում, որ այդ գնից նվազի, նա գնում մտնում է շուկա եւ 25 դոլարով ֆյուչերսային պայմանագիր է կնքում, այսինքն՝ ասում է՝ 3 ամիս հետո ես 25 դոլարով եմ նավթը գնելու, ինչն էլ հանգեցնում է նրան, որ շուկայում ազդակ լինի՝ նավթի գները բարձր մակարդակի վրա են մնալու։ Բայց իրականում ընկերությունն այդ գնով նավթը ձեռք բերելու ցանկություն չի ունենում, ուղղակի «փուչիկ» է, իսկ շուկայի այլ մասնակիցներին դա դուր չի գալիս։ Որոշ փորձագետներ կարծում են, որ Չիկագոյի բորսայում տեղի ունեցածը այն ուժերն են կազմակերպել, որոնք ուզում են կանխել նման «փուչիկի» առաջանալը, այսինքն՝ նրանք հարվածում են արհեստական գին բարձրացնողներին։ Ստացվում է, որ տեխնիկական եւ սպեկուլյատիվ շարժառիթները հանգեցրել են անտրամաբանական վիճակի։

- Նավթի պահանջարկի նվազումն ինչքանո՞վ է ազդել այս ամենի վրա։

- Նավթի պահանջարկի նվազումը կայուն միտում է։ Կորոնավիրուսից առաջ էլ նավթի պահանջարկը գնալով նվազում էր, հիմա էլ, կորոնավիրուսով պայմանավորված, էլ ավելի է սրվել։ Սա գործոն է, բայց ասել՝ հանգեցրել է, որ բացասական գին ձեւավորվի, չենք կարող։ Պարզապես կորոնավիրուսով պայմանավորված իրավիճակում՝ ոչ մեկին, ըստ էության, նավթ պետք չէ։ Բորսաներում ֆյուչերսային սպեկուլյացիաների մեջ ներգրավված անձինք էլ չեն կարողանում արհեստական գին բարձրացնել։

- Հայաստանը չլինելով նավթ արդյունահանող երկիր՝ զգո՞ւմ է այս ամենի ազդեցությունն իր վրա։

- Անխուսափելիորեն պիտի զգա։ Մի կողմից Հայաստանում բենզինն ու դիզվառելիքն ամենամեծ նվազում արձանագրած ոչ պարենային ապրանքատեսակներն են, մյուս ասպեկտն արդեն՝ Ռուսաստանով է պայմանավորված. ՌԴ-ում կորոնավիրուսով եւ նավթի գների անկմամբ պայմանավորված՝ տնտեսական աճի ցածր մակարդակը լուրջ խնդիրներ կստեղծի մեզ համար։ Հաշվի առնենք, որ նախորդ տարիներին ավելի քան 1 մլրդ դոլարի չափով տրանսֆերտներ են Ռուսաստանից Հայաստան եկել։ Ռուբլու արժեզրկմամբ պայմանավորված՝ ռիսկեր ունենք։ Այնտեղ մեր համերկրացիները եկամուտը ստանում են ռուբլիով, դա վերածում են արտարժույթի եւ ուղարկում։ Այն ժամանակ դոլարն արժեր 60 ռուբլի, 60 մլրդ ռուբլին՝ 1 մլրդ դոլար էր։ Մեր համերկրացիները տարվա կտրվածքով 60 մլրդ ռուբլի էին վաստակում, փոխում էին դոլարի եւ ուղարկում այստեղ։ Հիմա եթե նույնիսկ այդ 60 մլրդ ռուբլին կարողանան աշխատել, այժմ պետք է 1 դոլարի դիմաց վճարեն 75 ռուբլի, ինչը զգալի կորուստ կառաջացնի։

- Այս պահին ի՞նչ եք կանխատեսում, ե՞րբ շուկան կայուն կլինի։

- Եթե բացասական գնի առումով նայենք, ապա այն արդեն իսկ կայունացել է, տեխնիկական խնդիրն արդեն իսկ հաղթահարվել է։ Ինչ վերաբերում է նախկին գներին, կարծում եմ՝ նավթն այլեւս նախկին գներին չի լինի։ Հիմա գլոբալ տեղաշարժեր են տեղի ունենում, առաջարկն աննախադեպ ավելացել է։ Եթե ԱՄՆ-ն 10 տարի առաջ խոշորագույն ներմուծող էր, ապա այժմ խոշորագույն արդյունահանող է, սա առաջարկի ավելացման է հանգեցնում։ Երկրներ կան, որոնք պլանավորում են նավթի արդյունահանման ծավալներն ավելացնել՝ Նորվեգիան, Բրազիլիան եւ այլ փոքր խաղացողներ։ Սա բերում է առաջարկի ավելացման, իսկ մյուս կողմից պահանջարկն է նվազում։ Նավթի հիմնական սպառող երկրներում վերջին տարիներին տնտեսական աճի դանդաղում կա՝ Չինաստան, Հնդկաստան։ Նավթ ավելի շատ կա, քան անհրաժեշտ է, եւ դա կբերի գների նվազման։

- Նավթի գների անկումից կա՞ն հաղթող եւ պարտվող երկրներ։

- Երկրները, որոնց ՀՆԱ-ում մշակող արդյունաբերությունը մեծ տեսակարար կշիռ ունի, եւ ոչ նավթային ապրանքներ են արտադրում, նրանք, բնականաբար, կշահեն, քանի որ իրենց համար նավթը հումք է առաջին հերթին, բայց հիմա մենք տեսնում ենք, որ գլոբալ մասշտաբով բոլոր երկրները փոխկապված են։ Հիմա համավարակով պայմանավորված՝ ո՞ր երկիրն է շահում, ոչ մի։ Ռուսաստանը միանշանակ կկորցնի, բայց արդյոք այդ կորցնելն այլ երկրների համար կորուստ չի՞ բերի. սա իր առեւտրային գործընկերների համար լուրջ խնդիրներ կստեղծի։

Նյութը տպագրվել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի ապրիլի 22-ի համարում

Տպել
1883 դիտում

Երևանի Մարգարյան փողոցում ծայրահեղ անընդունելի և դատապարտելի դեպք է տեղի ունեցել. Հակոբ Կարապետյան

Ժաննա Անդրեասյանը՝ դպրոցներում երկարօրյա ծառայությունների մասին

Հայաստանի տարածքում նամակի առաքումը 70 դրամից հասել է 230-ի. միջազգային առաքման սակագներն առավել սարսափեցնող են

Նորամարգ համայնքում ֆուտբոլի դաշտ է կառուցվել

Տարիների թշնամանքից հետո Իրանն ու Սաուդյան Արաբիան բանակցություններ են սկսել. հաշտեցման 2 պատճառ ունեն

Գեղանիստում խաչքար է կանգնեցվել պատերազմում հերոսացած տղաների հիշատակին

ՊՆ-ում նշվել է պաշտպանության կոմիտեի կազմավորման 30-ամյակը (լուսանկարներ)

Կարեն Կիրակոսյանն ընդգրկվել է ՊՆ զինծառայողների բնակարանային ապահովման հերթացուցակում․ ՄԻՊ (տեսանյութ)

Ես ափսոսում եմ, որ մենք էդ շարժման մեջ էինք. էլ ՀԱԿ չկա, Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը թաղեց. ՀԺԿ քարտուղար

Շիրակի մարզում կորոնավիրուսի դեմ արդեն պատվաստվել է 807 քաղաքացի

«Օրենքով գող» Շահումյանցի Ժիրոյին մեղադրանք է առաջադրվել. նրան կալանավորելու միջնորդություն է ներկայացվել դատարան

Խաղաղապահ զորախումբը վերադարձել է Հայաստան

Այսօր ձերբակալված «օրենքով գողը» Շահումյանցի Ժիրոն է. գործով անցնում է նաև Կիլիկիացի Հարութիկը

Անահիտ Ավանեսյանն աշխատանքային այցով եղել է Տավուշի մարզում

ԱԺ-ն մայիսի 10-ին արտահերթ նիստ կգումարի. օրակարգում վարչապետի ընտրությունն է

Պարգևատրվել են ՊՆ ռազմական ոստիկանության մի խումբ աշխատակիցներ

Լուրերը, թե նախագահը հովանավորում է տարբեր ուժերի և կոչ է անում բոյկոտել ընտրությունները, կեղծ են․ նախագահի աշխատակազմ

ՀՀ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետն այցելել է զորամասեր

Ուխտավորի երկյուղածությամբ կմոտենանք այս անկյանը. Գյումրու 2-րդ դպրոցում բացվեց նահատակված հերոս աշակերտների անկյուն

Մեքենայում վիճաբանելուց հետո 36-ամյա կինը ատրճանակից կրակոցներ է արձակել․ Shamshyan.com

Մանկապարտեզները 100 տոկոսով պատրաստ են ընդունելու երեխաներին. Հակոբ Կարապետյան

Ալենն իր կյանքում միշտ էր պատերազմում ու պայքարում, բայց՝ գրքով ու գրչով. պայքարող Ալենի մասին գիրք է հրատարակվել

Ժամանակավոր դադարեցվում է Ցեֆտոնուս դեղափոշի ներարկման լուծույթի շրջանառությունը

Ավտոմեքենաների համարանիշների հափշտակությունը կքրեականացվի. միայն Երեւանում արձանագրվել է 306 դեպք

Հանվել է երկարօրյա ծառայությունների եւ արտաուսումնական խմբակների կազմակերպման արգելքը, բայց սահմանվել են նոր կանոններ

Անահիտ Ավանեսյանն ընդունել է Չինաստանի դեսպան Ֆան Յունին․ կողմերն անդրադարձել են պատվաստումային գործընթացին

Աննա Հակոբյանը և Լենա Նազարյանը ներկա են գտնվել Վանաձորի N25 հիմնական դպրոցի նորոգված մարզադահլիճի բացման արարողությանը

Դժվար է լինելու, բայց ոչ անհնարին. հունահռոմեականների վիճակահանությունը օլիմպիական վարկանիշային մրցաշարում

Տեր-Պետրոսյանի հրապարակած հայտարարության տեքստը Սարգսյանը տեսնում է առաջին անգամ․ Սերժ Սարգսյանի գրասենյակի արձագանքը

ԱԺ-ն երկրորդ ընթերցմամբ ընդունեց «Ընտրական օրենսգրքի» փոփոխությունների փաթեթը

Կորոնավիրուսային հիվանդության դեմ պատվաստումների շեմն անցել է 10 հազարը

Հայաստանի տարբեր մարզերում ընթանում են ճանապարհների բարեկարգման աշխատանքներ (տեսանյութ)

Գերիների ազատ արձակման հարցում ուժեղացող միջազգային ճնշման ներքո Ադրբեջանը փորձում է առաջ քաշել կեղծ օրակարգեր․ ԱԳՆ

Ստեփանակերտ-Ասկերան ճանապարհին ավտոմեքենան գլորվել է և հայտնվել Կարկառ գետում․ վարորդը մահացել է

Արմեն Սարգսյանը մայիսի 8-ից կգտնվի կարճատեւ արձակուրդում, որը կանցկացնի Մոսկվայում

«Նախապես ասեմ՝ մերժելու ենք...». Նիկոլ Փաշինյանի խորհրդականի հումորային արձագանքը՝ Տեր-Պետրոսյանի առաջարկների շարքին

Մոդուլային դպրոցներ կկառուցվեն Մեդովկա և Հագվի համայնքներում, նաեւ մոդուլային մանկապարտեզ՝ Սպիտակ համայնքում

Վահրամ Դումանյանը Շուշիի Ղազանչեցոց մայր տաճարի վերաբերյալ նամակ է հղել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր տնօրենին

Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը օրեր առաջ հանդիպել է Սերժ Սարգսյանին եւ առաջարկել ՀԱԿ-ՀՀԿ դաշինք ստեղծել

Ոչ նախկիններին ենք սպասարկել, ոչ ներկաներին ենք սպասարկում, ոչ էլ ապագաներին ենք սպասարկելու. Վազգեն Ռշտունի