Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը հանուն Brexit-ի պատրաստ է խախտել միջազգային իրավունքը

Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը հրապարակել է օրենսդրական նախագիծ, որը փոխում է Եվրամիությունից դուրս գալու համաձայնագիրը եւ թույլ է տալիս խախտել Բրյուսելի հետ բանակցությունների ձախողման դեպքում Լոնդոնի ստանձնած միջազգային պարտավորությունները:

Վարչապետ Բորիս Ջոնսոնը, ելույթ ունենալով խորհրդարանում, պատգամավորներին կոչ է արել աջակցել օրինագծին, որը նպատակ ունի ապահովել Բրիտանիայի ներքին շուկայի ամբողջականությունը Brexit-ից հետո, եւ կարող է լուծել Հյուսիսային Իռլանդիայի եւ Իռլանդիայի Հանրապետության ծայրաստիճան բարդ սահմանային հարցը:

Երեքշաբթի օրը ելույթ ունենալով խորհրդարանում, Հյուսիսային Իռլանդիայի հարցերով նախարար Բրենդոն Լյուիսը խոստովանել է, որ օրենքի նախագիծը կլինի «շատ հատուկ եւ սահմանափակ» միջազգային իրավունքի խախտում:

Կառավարության ծրագրերը չափազանց կոշտ արձագանքներ են առաջացրել Եվրամիության եւ նույնիսկ Պահպանողական կուսակցության որոշ հայտնի անդամների կողմից, այդ թվում ՝ նախկին վարչապետ Թերեզա Մեյի: Կառավարության ամենատարեց իրավախորհրդատուն, ի նշան բողոքի, հրաժարական է տվել: Դեմ են արտահայտվել նաեւ Շոտլանդիայի եւ Ուելսի վարչակազմերը:

«Ես չափազանց մտահոգված եմ Մեծ Բրիտանիայի կառավարության հայտարարություններով ԵՄ-ից դուրս գալու համաձայնագիրը խախտելու ծրագրերի վերաբերյալ: Դա կխախտի միջազգային իրավունքը եւ մեր նկատմամբ վստահությունը», - ասել է Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը ՝ հիշեցնելով միջազգային իրավունքի առանցքային սկզբունքը՝ արտահայտված լատինական աֆորիզմի վրա,  pacta sunt servanda - «պայմանագրերը պետք է իրականություն դառնան»:

Ներքին շուկաների մասին օրինագիծը կկարգավորի Միացյալ Թագավորության մասերի` Անգլիայի, Շոտլանդիայի, Ուելսի եւ Հյուսիսային Իռլանդիայի միջեւ առեւտուրը հունվարի 1-ից, երբ ավարտվի ԵՄ-ից Բրիտանիայի դուրս գալուց հետո սկսված անցումային շրջանը:

Ըստ օրինագծի, Հյուսիսային Իռլանդիայից ժամանող ապրանքների լրացուցիչ ստուգումներ պետք չեն լինի, Բրիտանիայի կառավարության նախարարները կկարողանան փոխել կամ չեղյալ հայտարարել մաքսային կանոնակարգերը, որոնք ուժի մեջ կմտնեն հունվարի 1-ից, եթե Բրիտանիան եւ ԵՄ-ն առեւտրային համաձայնագիր չկնքեն: նախարարները կունենան նաեւ բիզնեսին պետական աջակցության վերաբերյալ ավելի վաղ ստանձնած պարտավորությունները չեղյալ համարելու իրավասություն:

Օրինագիծն առանձին սահմանում է բրիտանական կառավարության որոշումների գերակայությունը միջազգային իրավունքի հետ հակասության դեպքերում:

Դրա ընդունումը կնշանակի հունվարին Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Բորիս Ջոնսոնի ստորագրած ԵՄ-ի հետ պայմանագրի պայմանների միակողմանի փոփոխություն:

Չորեքշաբթի օրը ելույթ ունենալով խորհրդարանում ՝ Ջոնսոնը օրինագիծն անվանել է Բրիտանիայի ներքին շուկայի ամբողջականության երաշխիք:

Իշխող Պահպանողական կուսակցության ազդեցիկ պատգամավորները կառավարության ծրագրերի մեջ տեսնում են Բրիտանիայի միջազգային հեղինակության սպառնալիք:

Բրիտանիայի խորհրդարանական պաշտպանության հանձնաժողովի նախագահ Թոբիաս Էլլվուդը կարծում է, որ որոշելով նման քայլի դիմել ՝ Բրիտանիան կարող է կորցնել միջազգային իրավունքը պահպանող երկրի հեղինակությունը:

 «Մեր ամբողջ տնտեսությունը հիմնված է Բրիտանիայի ՝ որպես օրենքի գերակայություն ունեցող երկրի գաղափարի վրա», - ասել է Թոմ Թուգենդհաթը ՝ արտաքին գործերի խորհրդարանական հանձնաժողովի նախագահը:

Մինչդեռ առողջապահության նախարար Մեթթ Հենքոքը պնդում է, որ կառավարությունն առաջին հերթին ձգտում է պահպանել Հյուսիսային Իռլանիդայի հետ երկարատեւ կոնֆլիկտին վերջ դրած համաձայնագրի նորմերը՝ նույնիսկ Եվրամիության միասնական մաքսային տիրույթից առանց գործարք կազմելու դուրս գալու դեպքում:

«Մենք որոշել ենք առաջնահերթություն համարել խաղաղության գործընթացը ՝ որպես մեր միջազգային բարձրագույն հանձնառություն », - ասել է նախարարը:

Հյուսիսային Իռլանդիայի հարցով համաձայնագիրը կնքվել է 1998 թ.-ին ՝ Միացյալ Նահանգների եւ Եվրամիության միջնորդությամբ: Ուստի ԵՄ-ն իրեն համարում է համաձայնագրի պահպանման երաշխավորը եւ չի համաձայնում շեղվել խաղաղության պայմանագրի տառից:

Պետական իրավական դեպարտամենտի մշտական քարտուղար Ջոնաթան Ջոնսը երեքշաբթի հրաժարական է տվել: Նրա հեռացումը կապված է միջազգային իրավունքը խախտելու կառավարության հավանական ծրագրերի հետ:

Շոտլանդիայի վարչակազմն արդեն արտահայտել է իր բողոքը: Էդինբուրգը կարծում է, որ նման օրենքն անհամատեղելի է թագավորության ապակենտրոնացված կառավարության հետ:

Այս կարծիքը կիսվում է նաև Քարդիֆում: Brexit-ի հարցով Ուելսի նախարար Ջերեմի Մայլսը նշել է, որ այս օրենքը ինքնավար վարչակազմերից լիազորությունները խլելու փորձ է: