Շրջանառության հարկի դրույքաչափերի բարձրացման դեպքում փոքր եւ միջին բիզնեսը չի դիմանա․ Բադալյան

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը 2020 թ. տարեվերջին որոշում ստորագրեց, որով հաստատվեցին հարկային քաղաքականության ճեղքի կրճատմանն ուղղված միջոցառումները։ Այդ ճեղքը ենթադրում է հարկային օրենսդրության հետեւանքով չհավաքվող կամ պակաս հավաքվող հարկային եկամուտների ամբողջությունը։

Ըստ որոշման՝ հարկային ճեղքի կրճատմանն ուղղված միջոցառումները բաժանվում են 6 մասի։ Նախատեսված է մշակել մի շարք նախագծեր եւ ներկայացնել Կառավարության քննարկմանը։ Դրանք վերաբերում են ցածր արդյունավետություն ունեցող եւ հասցեականություն չունեցող հարկային արտոնությունների կրճատմանը, շրջանառության հարկի դրույքաչափերի բարձրացմանը, շրջանառության հարկի շեմի իջեցմանը, միկրոձեռնարկատիրության սուբյեկտների կողմից դուրս գրվող հաշվարկային փաստաթղթերի հիման վրա շահութահարկով հարկման բազայի նվազեցման հնարավորությունների սահմանափակմանը։

Նախատեսված է տնտեսական շարժառիթների հիման վրա եկամուտների հայտարարագրման համակարգ ներդնել։ Բացի այդ՝ պետք է կարգավորվեն գյուղատնտեսական արտադրանքի իրացման գործարքների փաստաթղթավորման հետ կապված խնդիրները։ Համապատասխան նախագծերի մշակման վերջնաժամկետ է նշվել 2021 թվականի մայիսի 20-30-ը, իսկ եկամուտների հայտարարագրման նախագծի մշակման վերջնաժամկետ՝ սեպտեմբերի 20-30-ը։ Որպես նախագծերի կատարման առաջին պատասխանատու նշվել է ՀՀ ֆինանսների նախարարությունը։

«Քաղաքացի-Հարկատու-Բիզնես Իրավապաշտպան կազմակերպություն» ՀԿ հիմնադիր եւ փոխնախագահ Էդուարդ Բադալյանը «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում կարծիք հայտնեց, որ այս որոշումը բացասական ազդեցություն է ունենալու փոքր ու միջին բիզնեսի վրա, եթե կիրառվեն այն մոտեցումները, որոնց մի մասը նշված է։

«Այնտեղ նշված է շրջանառության հարկի դրույքաչափերի փոփոխման մասին դեպի բարձրացում եւ հարկի շեմի կրճատման մասին։ Դա հիմնավորվում է միջազգային փորձով, այն դեպքում, երբ Հայաստանում իրավիճակն այլ է, քան այդ միջազգային փորձն է»,- նշեց Բադալյանը։

Նա ընդգծեց, որ փոքր ու միջին բիզնեսը մեծ մասամբ գործում է շրջանառության հարկի ռեժիմում, քանի որ չեն դիմանա հարկային օրենսգրքով նախատեսված ընդհանուր հարկման բեռին. «Որոշման հիմնավորման մեջ նշվում է, որ շրջանառության հարկի շեմը պետք է լինի ոչ թե արտոնյալ հարկային ռեժիմ դրույքաչափի առումով, այլ պետք է նույնիսկ բարձր լինի, որ բիզնեսը շահագրգռված չլինի մնալ շրջանառության հարկի ռեժիմում։ Այդ ռեժիմում արտոնությունը կլինի միայն այն, որ վարչարարությունն ու հաշվապահական ծախսերը քիչ կլինեն»։

Բադալյանի կարծիքով՝ ընդհանուր հարկման դաշտում կամ առավել բարձր դրույքաչափերով փոքր ու միջին բիզնեսը, հատկապես՝ փոքրը, չեն կարողանա աշխատել. «Կա՛մ պետք է ստվեր մղվեն, կա՛մ պետք է փակվեն։ Այս պահին դեռ չգիտենք, թե ինչքան է նախատեսվում դրույքաչափերի բարձրացումը, եթե այն լինի 1, 2 կամ ավելի տոկոս, կարող է շատ վատ հետեւանքներ ունենալ»։

Հարցին՝ ակնհայտ է, որ ճգնաժամով պայմանավորված՝ հնարավոր չի լինելու նախատեսված ծախսերին մոտ հարկային հավաքագրումներ անել, այս դեպքում ի՞նչ պետք է անի պետությունը, նա պատասխանեց. «Նախորդ տարիներին արված փոփոխություններով շահութահարկի դրույքաչափը 20 տոկոսից իջեցրին 18 տոկոս։ Մեր բյուջեն մեծ մասամբ հավաքագրվում է շահութահարկ վճարողներից։ Ես կարծում եմ, որ կարելի է դա դարձնել 19 տոկոս, կարելի է եկամտահարկը հաջորդ տարի էլ չնվազեցնել»։

ՀԿ հիմնադիրը նշեց, որ դեռեւս իրենց հետ որեւէ քննարկում չի եղել այս միջոցառումների վերաբերյալ, բայց իրենք այս հարցը քննարկում են գործընկեր ՀԿ-ների եւ բիզնեսի հետ։

Հարցին՝ ԱԱՀ-ի գծով որոշ արտոնություններ նախատեսվում է կրճատել, դա ի՞նչ ազդեցություն կարող է թողնել, Բադալյանը պատասխանեց. «Խոսքը մասնավորապես բժշկական ոլորտում առկա ավելացված արժեքի հարկի առումով արտոնությունների վերացման մասին է եւ հիմնավորվում է, թե դա հասցեական չէ։ Այդ ոլորտը ներկայումս ազատված է ԱԱՀ-ից, եւ սա կարող է հանգեցնել բժշկական ծառայությունների թանկացման»։

Նրա կարծիքով՝ այս պահին այդ արտոնությունից օգտվում են ե՛ւ ֆինանսական խնդիրներ ունեցող, ե՛ւ չունեցող մարդիկ. «Բայց մեր հասարակության մեծ մասի ֆինանսական վիճակն իմանալով՝ մենք գիտենք, որ գերակշռում են ցածր հնարավորություններով մարդիկ։ Որքան հասցեական չէ ներկայիս գործող արտոնությունը, նույնքան ոչ հասցեական է լինելու դրա վերացումը։ Այդ ոլորտի ներմուծման մաքսային արտոնություններն արժե վերացնել, բայց իրացման առումով արտոնությունը պետք է պահպանվի»։

Հարցին՝ սրանով հնարավոր կլինի՞ փակել հարկային ճեղքը, ինչպես նախատեսված է, Բադալյանը պատասխանեց. «Իհարկե, ճեղքի խնդիրը մասամբ կլուծվի։ Խոշոր բիզնեսի համար առանձնապես բացասական ազդեցություն չի լինի, եւ ակնհայտ է, որ հիմնական տուժողը փոքր ու միջին բիզնեսն է լինելու։ Կարող է նաեւ բացասական ազդեցություն ունենալ սպառողների վրա, եթե, օրինակ, ԱԱՀ-ի արտոնությունը, ինչպես գրված է, վերացվի բժշկական ոլորտում»։

Բադալյանը նշեց, որ ֆինանսների նախարարությունը նոր չէ, որ այսպիսի առաջարկ է անում, եւ ցանկացած հարկային փոփոխության ժամանակ այս մոտեցումները փորձել են առաջ տանել, սակայն ինչ-ինչ պատճառներով դրանք կիրառվել են մասնակի կամ ընդհանրապես չեն կիրառվել. «Այդ մոտեցումներն իմանալով՝ ես մտավախություն ունեմ, որ այս ամենի բացասական ազդեցությունը կարող է շատ մեծ լինել»։

Հարցին՝ որոշման վերաբերյալ ի՞նչ կարծիք ունեն գործարարները, Բադալյանը պատասխանեց, որ մարդիկ լսել են հայտարարված մոտեցումների մասին եւ շատ անհանգստացած են. «Քանի որ մարդիկ նաեւ ոչ մասնագիտական շատ տեղեկատվություն են ստանում, շատերը նույնիսկ վախեցած են եւ դժգոհություններ ունեն։ Օրինակ՝ կան լրատվամիջոցներ, որ գրել են, թե ԱԱՀ-ի արտոնությունը վերանալու է, եւ միանշանակ բժշկական ծառայությունները թանկանալու են, ինչը մարդկանց վախեցնում է»։

Նրա խոսքով՝ մտավախություն կա, որ շրջանառության հարկի շեմը կնվազեցվի նախկինի չափ, ինչը չի կարող դժգոհություն չառաջացնել եւ բացասական հետեւանք չունենալ. «Գնաճի արդյունքում ամեն տարի ֆինանսական ցուցանիշն ավելանում է։ Այսինքն՝ մարդը վաճառում է նույն ապրանքը, անցած տարի դրանով կարող էր շրջհարկի ռեժիմով հարկվել, իսկ այս տարի՝ ոչ, քանի որ գնաճ է։ Պարբերաբար այս շեմը պետք է վերանայվի դեպի ավելացում, կրճատումը շատ բացասական կլինի»։

ՀՀ ֆինանսների նախարարությունը այս պահին չցանկացավ թեմայի վերաբերյալ մեկնաբանություն տալ: