Պարբերաբար գուժում էին տնտեսական կոլապսի մասին, բայց բյուջեի եկամուտների ցուցանիշները լավն են. տնտեսագետ

ՀՀ կառավարության այսօրվա նիստը մեկնարկեց տնտեսական կարեւոր լուրով: Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ 2021 թվականի առաջին եռամսյակում պետական բյուջեի եկամուտները, նախանշված ցուցանիշի համեմատ գերակատարվել են ավելի քան 20 մլրդ դրամով:

Ավելի կոնկրետ հունվար-մարտ ամիսներին նախատեսված էր հավաքագրել 305 մլրդ դրամ, բայց հավաքագրվել է՝ 332.9 մլրդ դրամ:

Միեւնույն ժամանակ նշենք, որ այս ցուցանիշը նվազել է 2020 թվականի նույն ժամանակահատվածի արդյունքներից: 2020 թվականի առաջին եռամսյակում հավաքագրվել էր 349 մլրդ դրամ (16.1 մլրդ դրամով ավելի):

Վարչապետը նաեւ նշեց, որ առեւտրի շրջանառությունը առաջին եռամսյակի տվյալներով, ինչպես նաեւ առանձին՝ մարտ ամսվա տվյալներով, էական աճ են արձանագրել: Եռամսյակային տվյալներով աճել է 8 տոկոսով, իսկ մարտին 2020-ի մարտի համեմատ իրացման շրջանառությունն աճել է 26.1 տոկոսով, գործարքների քանակը՝ 23.8 տոկոսով:

Մանրամասները ներկայացրեց ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի նախագահ Էդվարդ Հովհաննիսյանը՝ նշելով, որ մարտ ամսվա ընթացքում նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ ՀԴՄ կտրոններով եւ հաշվարկային փաստաթղթերով կատարված գործարքների քանակն աճել է 8 մլն 647 հազար հատով, որի գումարային տարբերությունն անցած տարվա նկատմամբ կազմում է 122 մլրդ դրամ:

Եռամսյակային կտրվածքով իրացման շրջանառությունն ավելի է եղել 116.8 մլրդ դրամով եւ 6 մլն 200 հազար հատ գործարքով:

Խոսելով պետբյուջե հավաքագրված եկամուտների մասին, Հովհաննիսյանն ասաց, որ 332.9 մլրդ դրամի մեջ ներառված է նաեւ դրոշմանիշային վճարների գծով մուտքերը, որոնք կազմել են 5.6 մլրդ դրամ: Հետեւաբար՝ նախատեսելով, որ հետագայում առաջին եռամսյակի պլանի ճշտման հավանական հնարավոր չափը կկազմի 310.6 մլրդ դրամ, հարկային եկամուտների գերակատարման փաստացի արդյունքը կազմելու է 22.3 մլրդ դրամ:

ՀՀ ֆինանսների փոխնախարար Կարեն Բրուտյանը հավելեց, որ նշված ցուցանիշներից ելնելով՝ կանխատեսում են, որ հարկային եկամուտների տարեկան ցուցանիշը կգերակատարվի շուրջ 40 մլրդ դրամով:

Վարչապետը հայտարարեց, որ եռամսյակի արդյունքներով, ֆինանսների նախարարությունն առաջարկում է պետական բյուջեի եկամուտների կանխատեսումն ավելացնել 40 մլրդ դրամով. «Սրանք, կարծում եմ, բավականին լավ ցուցանիշներ են ճգնաժամային հետպատերազմական տարվա համար»,- հավելեց Փաշինյանը:

Գործադիրի ղեկավարը շնորհակալություն հայտնեց ՀՀ բոլոր հարկ վճարողներին եւ ՊԵԿ-ին՝ հույս հայտնելով, որ առաջիկայում բոլոր կանխատեսումները եւ կանխատեսումների փոփոխությունները կունենան դրական միտում:

Տնտեսագետ Արմեն Քթոյանը ՀԺ-ի հետ զրույցում ասաց, որ ելնելով տնտեսական այն իրողություններից, որոնք կան այս պահին Հայաստանում՝ բյուջեի եկամուտների ցուցանիշները բավականին լավն են. «Առավել եւս այն կանխատեսումների ֆոնին, որ մեր որոշ գործընկերներ պարբերաբար հնչեցնում են՝ տնտեսական կոլապսի, Կառավարության դեֆոլտի եւ այլ նմանօրինակ սցենարների մասին գուժելով»:

Քթոյանի կարծիքով՝ եկամուտների այս մակարդակը հնարավորություն է տալիս վստահաբար ասելու, որ Կառավարությունն ի վիճակի է կատարել իր պարտավորությունները: Ըստ նրա՝ Կառավարությունը հարկերի առումով տնտեսությունից այսօր վերցնում է այն առավելագույնը, ինչը կարող է հավաքագրվել հետպատերազմյան եւ համավարակով պայմանավորված սահմանափակումների պայմաններում:

Հարցին՝ ինչպե՞ս է ստացվում, որ տնտեսական անկման ֆոնին բյուջեի եկամուտները նախանշված ցուցանիշից գերակատարվում են, Քթոյանը պատասխանեց, որ եթե խոսում ենք տնտեսական անկման մասին, ապա 2021 թվականի ցուցանիշները պետք է համեմատել 2020-ի հետ, որի ժամանակ անկում է արձանագրվել. «Եկամուտների առումով, եթե 2021-ի առաջին եռամսյակը համեմատենք 2020-ի առաջին եռամսյակի հետ՝ էլի հարկային եկամուտների առումով նվազում կա: Բայց կարելի է ասել, որ ինչ-որ առումով նվազման տեմպն ավելի ցածր է, քան տնտեսական ակտիվության ցուցանիշի անկումը»:

Տնտեսագետի խոսքով՝ պարտադիր չէ, որ պետական բյուջեի եկամուտների նվազումը կամ աճը լինի նույն տեմպով, ինչ տնտեսական աճը կամ անկումն է ունենում. «Ինչպես նախկինում՝ պետական բյուջեի եկամուտները աճում էին ավելի արագ, քան տնտեսական աճն էր, այս դեպքում եւս նմանօրինակ միտում է նկատվում»:

Հարցին՝ տնտեսությունը, բիզնեսը չեն աճում, բայց նրանց վճարած հարկե՞րն են աճում, թե՞ ՊԵԿ-ի աշխատանքն է ավելի արդյունավետ դարձել, նա պատասխանեց, որ այստեղ տարբեր գործոններ կան. «Հարկային եկամուտների հավաքագրման առումով առավել էական նշանակություն ունեցող տնտեսական գործունեության ուղղություններում միգուցե անկումն այդքան մեծ չէ: Հանքահումքային ոլորտում գործող հարկատուների առումով կարելի է կանխատեսել, որ անկումն այդքան մեծ չի լինի, պայմանավորված այն հանգամանքով, որ պղնձի համաշխարհային գները շարունակում են պահպանվել բարձր մակարդակի վրա»:

Ըստ նրա՝ նաեւ ընդհանուր իրավիճակով պայմանավորված գործարար հատվածի քաղաքացիական գիտակցությունն է բարձրացել: Հասկանալով իրավիճակը հարկերի վճարման առումով ավելի պարտաճանաչ վարքագիծ է դրսեւորվում. «Կարելի է խոսել նաեւ ՊԵԿ-ի կողմից հարկային ու մաքսային ավելի արդյունավետ վարչարարության մասին: Այսինքն տարբեր գործոններ կան, որոնց հանրագումարում մենք եկամուտների առումով չունենք այն անկումը, ինչ տնտեսական ակտիվության պարագայում է»:

Անդրադառնալով հարցին, թե ի՞նչն է նպաստել առեւտրաշրջանառության աճին այս գնաճային պայմաններում, տնտեսագետն ասաց, որ նայած աճի ինչ ցուցանիշ են դիտարկում. «Եթե խոսում ենք ծառայությունների ոլորտի, մանրածախ ապրանքաշրջանառության մասին, այն չի աճել 2020 թվականի համապատասխան ժամանակահատվածի հետ: Ավելին՝ դրանք առավել խոշոր նվազում արձանագրած ուղղություններն են: Բայց առանձին ցուցանիշների առումով, օրինակ՝ տպված ՀԴՄ կտրոնների քանակը աճել է»:

Քթոյանի խոսքով՝ միեւնույն ժամանակ ՀԴՄ կտրոնների միջին արժեքը կարող է նվազում արձանագրել, ինչը նշանակում է, որ առեւտրի 1 կտրոնի ծավալը, որը սպառողը ձեռք է բերում 1 այցելության ընթացքում՝ նվազել է. «Սա բնորոշ է նման ճգնաժամային իրավիճակներին: Ծախսերը որոշ առումով օպտիմալացվում են եւ ձեռք են բերվում առաջին անհրաժեշտության ապրանքներ, ծառայություններ»:

Նա ընդգծեց՝ ՊԵԿ-ի կողմից հրապարակվող մանրածախ ապրանքաշրջանառությունը բնորոշող ցուցանիշները եւ առանձին ցուցիչների առումով արձանագրված աճը խոսում են՝ որոշակի ինստիտուցիոնալ վերականգնման, վարչարարության արդյունավետության մասին եւ քաղաքացիների իրավագիտակցության ու պարտաճանաչության աստիճանի բարձրացման մասին:

«Սրանք բնականաբար դրական երեւույթներ են, բայց չպետք է այս պահին համարենք, որ խնդիրը հաղթահարված է եւ անելիք չունենք: Այս ոլորտներում անկումը կա եւ մեծ անելիքներ կան տնտեսությունը վերականգնելու առումով»,- ասաց տնտեսագետը:

Քթոյանը նշեց՝ Վիճակագրական կոմիտեի հրապարակած տվյալներում մի վիճակ է, ՊԵԿ-ի հրապարակած տվյալներում բոլորովին այլ: Ըստ նրա՝ այս կառույցներից յուրաքանչյուրը հետապնդում է իր նպատակները, ունի իր գործառույթները ու դրան համապատասխան որոշ տվյալների առումով կարող են տարբերություններ արձանագրվել:

«Այն առեւտուրը, որն արձանագրվում է ՊԵԿ-ի կողմից՝ դրամային առումով որոշակի աճ է արձանագրել, բայց այդ գրանցված առեւտուրը չի ծածկում ամբողջ դաշտը: Այս առումով ՎԿ-ի հրապարակած տվյալներն ավելի լայն շրջանակ են ներառում, որի մեջ որոշակիորեն ընդգրկվում է նաեւ չգրանցված շրջանառությունը: Դրանով պայմանավորված այստեղ որոշ տարբերություններ կան»,- եզրափակեց տնտեսագետը: