Հիվանդը կիմանա՝ ում դիմել, բժիշկն էլ՝ ինչպես վարվել նրա հետ. ինչ խնդիրներ է կարգավորելու բժշկական էթիկայի հանձնաժողովը

Օրեր առաջ ՀՀ կառավարությունն ընդունեց բուժաշխատողների մասնագիտական էթիկայի կանոնները հաստատելու մասին նախագիծը: Նախագծում նշվում է՝ ՀՀ-ում բացակայում են բուժաշխատողների մասնագիտական էթիկայի կանոնները, ինչը մեծապես ազդում է հիվանդներին մատուցվող բժշկական օգնության և սպասարկման որակի, հետևաբար նաև առողջապահական համակարգի գործունեության արդյունավետության վրա:

Բուժաշխատողների էթիկայի խնդիրը հատկապես արդիական դարձավ կորոնավիրուսային հիվանդությամբ պայմանավորված, երբ բազմաթիվ էթիկական խնդիրներ ի հայտ եկան, որոնցից մեկը քովիդի դեմ հակապատվաստումային քարոզն էր: Որոշ բժիշկներ խորհուրդ էին տալիս մարդկանց չպատվաստվել, չնայած նրան, որ ամբողջ աշխարհը պայքարում էր վարակի դեմ հենց պատվաստանյութերով:

Իրենց մասնագիտական որակներից շեղվող բժիշկներին սթափեցնելու համար Հայաստանի կառավարությունը հստակ մեխանիզմներ չունի: ՀՀ առողջապահության նախարար Անահիտ Ավանեսյանն էլ հայտարարել էր՝ առաջիկա 5 տարիներին Կառավարությունը կյանքի կկոչի բժիշկների լիցենզավորման ծրագիրը: «Հետագայում, երբ ունենանք այդ ինստիտուտը, չի կարող բժիշկը շարունակել իր լիցենզիան պահպանել, եթե նման գործունեությամբ է զբաղվում»,- նշել էր առողջապահական գերատեսչության ղեկավարը:

Հիմա՝ բուժաշխատողների էթիկայի կանոնների հաստատմամբ, ըստ մասնագետների, հնարավոր կլինի կարգավորել բուժաշխատողների մասնագիտական գործունեությունը: ՀՀ առողջապահության նախարարության անձնակազմի կառավարման վարչության պետ Քրիստինա Գյուրջյանը «Հայկական Ժամանակի» հետ զրույցում ընդգծեց՝ նման նախագիծ առաջին անգամ է ընդունվում Հայաստանում: Սա կարգավորելու է բուժաշխատող-հիվանդ, բժիշկ-բժիշկ հարաբերությունները:

«Սա այդ հարաբերությունների կարգավորման հիմքն է: Սրանով համապատասխան գործառույթներ են սահմանվելու, թե ինչ պարտավորություններ ունեն բժիշկները: Բուժանձնակազմի էթիկայի հետ կապված խնդիրները միշտ են եղել: Դրանք նկատվեցին հատկապես քովիդի ժամանակ: Լինում է, որ հիվանդն ու բժիշկն ինչ-ինչ հարցերում իրար չեն հասկանում, ու դրանից բազմաթիվ խնդիրներ են առաջանում: Էթիկայի կանոնների հաստատմամբ մենք կկարողանանք լուծել այդ հարցերը»,- ասաց նա:

Բուժաշխատողների էթիկայի հետ կապված հարցերը կարգավորելու է համապատասխան հանձնաժողովը: Սկզբում ձևավորվելու է մրցութային հանձնաժողով, որն էլ ձևավորելու է համապատասխան բուն հանձնաժողովը: Երկու հանձնաժողովներն էլ կազմված են լինելու 7 անդամներից:

«Առաջին հանձնաժողովում անդամները լինելու են վարչապետի աշխատակազմից, ՀՀ առողջապահության նախարարությունից, ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունից, բուհերից՝ գիտնականներ, դասախոսներ, իրավաբաններ: Հետո հայտարարություն է տրվելու, թե ովքեր են ցանկանում դառնալ այդ հանձնաժողովի անդամներ: Ցանկացողները նախ պետք է համապատասխանեն պահանջներին, որոնցից կարևորն աշխատանքային 10 տարվա ստաժն է»,- պարզաբանեց Գյուրջյանը:

Էթիկայի հիմնական հանձնաժողովը բաղկացած է լինելու ՀՀ առողջապահության նախարարության մասնագետներից, հոգեբանից, բուժաշխատողից, իրավաբանից, գիտնականից, դասախոսից: Ձևավորվելու դեպքում այն ընտրելու է իր նախագահին ու քարտուղարին: Հանձնաժողովի անդամները կընտրվեն երկու անգամ երեք տարի ժամկետով: Էթիկայի վերաբերյալ հարցերը նախարարությունը քննարկել ու ձևավորել է Եվրոպայի խորհրդի հետ միասին:

Թե ինչպե՞ս պետք է հանձնաժողովին դիմել առաջացած խնդիրների դեպքում, մասնագետն ասաց՝ այդ հարցը դեռ կարգավորման փուլում է, առաջիկայում կհստակեցվի: Սակայն ամեն ինչ արվելու է պարզ ու հասկանալի:

Հանձնաժողովին խնդիրների դեպքում կարող են դիմել և՛ հիվանդը, և՛ բուժաշխատողը: Բողոքներ կարող են ընդունվել նաև հիվանդի օրինական ներկայացուցչից: Հիվանդ-բժիշկ հարաբերություններում առաջացած հարցերն ու խնդիրները կարող են ուսումնասիրվել նաև այն դեպքում, երբ դրա մասին հանձնաժողովը բողոք չի ստացել, բայց այն տարածվել է սոցիալական հարթակներում. անձը նախընտրել է իր էջում բարձրաձայնել դրա մասին, կամ տարածվել է լրատվամիջոցներում:

«Բողոքները հանձնաժողովը քննելու է, սկզբում բժշկի նկատմամբ կարգապահական տույժեր են կիրառվելու, եթե հաստատվեց, որ մեղավոր է, ու նրա հետ նման բան առաջին անգամ է տեղի ունենում, ապա կստանա նկատողություն: Եթե տարվա մեջ երկու անգամ նրա հետ նման դեպք գրանցվի, ապա կստանա խիստ նկատողություն: Որոշ դեպքերում միգուցե աշխատանքից հեռացում լինի»,- նշեց նա:

Եթե պարզվի, որ բժիշկը հիվանդին սեռական ոտնձգությունների է ենթարկել, ապա այդ դեպքում հարցը կլուծվի դատարանում: Առողջապահության նախարարության անձնակազմի կառավարման վարչության պետ Քրիստինա Գյուրջյանի խոսքով՝ քննարկվում է նաև այն հարցը, որ եթե բժիշկը հիվանդների հետ աշխատելիս շեղվի մասնագիտական ուղուց, և դա կրկնվի տարվա ընթացքում մի քանի անգամ, ապա այդ դեպքում նա կարող է զրկվել լիցենզիայից:

Երևանի պետական բժշկական համալսարանի հանրային առողջության և առողջապահության կազմակերպման ամբիոնի ավագ դասախոս Դավիթ Մելիք Նուբարյանն էլ մեզ հետ զրույցում նկատեց՝ բուժաշխատողների էթիկայի կանոնները հաստատելու որոշումը շատ կարևոր քայլ է Հայաստանում: Ըստ նրա՝ մեզ մոտ բուժաշխատող-հիվանդ վեճերի խումբ կա, որը մնում է չկարգավորված: Էթիկայի հանձնաժողովի միջոցով լուծվող խնդիրները հնարավորություն կտան, որ ձևավորվի բուժաշխատող-հասարակություն փոխադարձ հարգանքը:

«Այսօր կանոնակարգված չէ, թե ինչպես բուժաշխատողը շփվի հիվանդի հետ: Դա կախված է նրա փորձի կամ կլինիկայի ավանդույթների հետ: Բայց եթե լինեն հստակ կանոններ, ստեղծվեն մասնագիտական էթիկայի պատրաստման կուրսեր, համակարգեր, բժիշկը կիմանա՝ իրեն ինչպես պահել, ինչ չանել: Կբարձրանա նրա մասնագիտական պատասխանատվության զգացումը: Հիվանդն էլ կհասկանա՝ որտեղ դիմի բժշկի հետ ունեցած խնդիրների դեպքում»,- ասաց նա:

Ըստ Նուբարյանի՝ ներկայումս արդիական է հակապատվաստումային քարոզը, որը էթիկապես ճիշտ չէ, սակայն որոշ բուժաշխատողներ գնում են այդ քայլին: Ընդհանուր առմամբ, այս առումով խնդիր կա մեզ մոտ, երբ բուժաշխատողները վաճառում են կեղծ պատվաստումային սերտիֆիկատներ: Նման դեպքեր մի քանի անգամ արդեն ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայությունը բացահայտել է: Մասնագետի խոսքով՝ բժշկի պարտքն է փրկել մարդկանց կյանքն ու ճիշտ ուղղությամբ շարժվել, սակայն որոշները նախընտրում են գնալ քրեական ու բարոյական տեսանկյունից ոչ ճիշտ ճանապարհով:

«Կախված առաջացած խնդրից՝ էթիկայի հանձնաժողովն ուսումնասիրությունների հիման վրա կկարողանա կայացնել որոշումներ՝ խորհուրդ տալով պետական լիազոր մարմնին ընդհուպ դադարեցնել տվյալ բուժաշխատողի գործունեությունը: Մարդիկ որևէ խնդրի հանդիպելիս չգիտեն ում դիմել, իրենց բողոքը ուր հասցնել: Երկիրը չուներ այդ բողոքները մշակելու ու դրանց ընթացք տալու գործընթացը: Հիմա էթիկայի հանձնաժողովը շատ հարցերի լուծում կտա, ու այդ բացը կլրացվի»,- հավելեց Նուբարյանը:

Մերի Խաչատրյան