Մասնատված տապանաքարեր, պղծված գերեզմաններ, ոչնչացող պատմություն. Գյումրու 1-ին գերեզմանատանը քաոսային վիճակ է

Մասնատված տապանաքարեր, պղծված գերեզմաններ, աղբակույտի վերածված պատմություն։ Այս պատկերը սեփական աչքերով կարող է տեսնել Գյումրու թիվ 1 գերեզմանատուն այցելող ցանկացած մարդ։

Հանգստարանը, որը նաև կոչվում է հին գերեզմանոց, ընդգրկված է Հայաստանի Հանրապետության պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցուցակում։

Այստեղ ժամանակին հուղարկավորվել են գյումրեցի հայտնի գերդաստանները՝ Անտիկյանները, Գյուրջիևները, Վարդիկյանները, Մելիք-Աղամալյանները, Տիգրանյանները, Ձիթողցյանները, Ծաղիկյանները, Գյումրու կոլորիտային դեմքերը, արվեստագետները, մեծ հարգանք վայելող արհեստավորներն ու այլ հայտնիներ։

Յուրաքանչյուրի շիրմաքարը բնութագրել է նրան, առանց անուն կարդալու անգամ պատկերացում են կազմել, թե ով է եղել հանգուցյալը, ինչ մասնագիտության ու արհեստի տեր մարդ:

գգգգգ.jpg (878 KB)

ԱՄՆ-ում բնակվող Ավետիք Մելիք-Սարգսյանը, որը նախկինում զբաղեցրել է Շիրակի մարզի պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության մարզային ծառայության պետի պաշտոնը և այս գերեզմանատան պահպանության հարցում տևական պայքար մղել ինչպես իրավական հարթակներում, այնպես էլ ՏԻՄ մակարդակում, ասում է՝ պետությունն իր պարտականությունը չի կատարել։ 

«Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում վերջինս փաստում է՝ խնդիրը միշտ է ակտուալ եղել։

«Պատմություն է ոչնչանում, ինչն անթույլատրելի է։ Սիրտս ցավում է ամեն կոտրված քարի համար։ Շատ լավ գիտեմ, թե ինչեր են կատարվում, ու դրա դեմ պայքար, մեղմ ասած, չկա կամ թույլ է։ Այդ գերեզմանատունը, որը 3 մասի է բաժանված, պետական պահպանության տակ է, այնտեղ ամեն քարը շարժվելիս պետությունը պետք է տեղյակ լիներ, բայց տեղյա՞կ է»,- ասում է Մելիք-Սարգսյանը։

Գյումրու համայնքապետարանի «Հավերժ հիշատակ» ՓԲԸ-ի տնօրեն Էդվարդ Բաղրամյանը մեր զրույցում համաձայնում է՝ գերեզմանատան ուղիղ պատասխանատուն ՓԲԸ-ն է, հարցն նրա պատասխանատվության հարթակում է, սակայն միևնույն ժամանակ ընդգծում է՝ խնդիրը տարիների պատմություն ունի և կապ չունի կոնկրետ իր պաշտոնավարման մոտ երկու տարվա ժամանակահատվածի հետ։

«Երկրաշարժից հետո (- խմբ․ նկատի ունի 88-ի աղետը) 1 քար, հետո՝ ևս 2 քար, 3, ու աստիճանաբար նման գործընթաց է սկսվել։ Հիմա, այո՛, սարսափելի վիճակ է այնտեղ, բայց մենք այդ քարերը ո՛չ հեռացնել կարող ենք, ո՛չ տեղափոխել։ Անգամ անցումներ չեն մնացել գերեզմանների արանքներում։ Մենք էդքան միջոցներ չունենք, որ նման ահռելի ծավալի աշխատանք կարողանանք կատարել։ Էնպես չէ, որ էդ փողերը դրված են, մենք չենք ուզում գործ անենք»,- ասում է Բաղրամյանը։

ՓԲԸ-ն ոչ միայն գումար չունի, այլ նաև՝ աշխատուժ. Գյումրին 3 գերեզմանատուն ունի, որոնց խնամքի համար 4 բանվոր է կարողանում պահել ընդամենը։ Այդ գերեզմանատները գտնվում են քաղաքի տարբեր ծայրերում: Հասկանալի է, որ 4 հոգին ո՛չ ֆիզիկապես, ո՛չ ժամանակային առումով չի կարողանա արդեն անծայրածիր դարձած գերեզմանատներում աշխատանք կատարել, էլ ուր մնաց՝ մաքրություն ու խնամք ապահովել։

Հարցադրմանը՝ ինչո՞ւ չեն ընդունում աշխատակիցների, կամ վճարովի աշխատանքի հայտարարություն տալիս, որ որոշակի ժամանակահատված մարդկանց վճարեն, նրանք էլ պղծված գերեզմանների շիրմաքարերի գոյացած բլուրները մաքրեն, հեռացնեն տարածքից, ոտքի ճամփա բացեն հանգուցյալներին այցելողների համար, տնօրենն ասում է. «Որ հայտարարություն տանք, կարծում եք՝ կգա՞ն մարդիկ, չեն գա»:

Նախնական հաշվարկ «Հավերժ հիշատակ»-ը չունի, թե այդ աշխատանքի իրականացման համար որքա՞ն աշխատավոր ուժ և գումար է հարկավոր:

Բաղրամյանի խոսքով՝ 10 և ավելի մարդ է պետք, որպեսզի ամբողջ տարածքից այդ ջարդուփշուր արված քարերը հանվեն և պահվեն, քանի որ դրանք պատմական փաստեր են, թափելու իրավունք չունեն։ Ըստ նրա՝ աշխատանքը հիմնականում ձեռքով է կատարվելու, որովհետև այդ հատվածներում ո՛չ մեքենա կարող է մտնել, ո՛չ ձեռքի սայլակ։

գգգ.jpg (564 KB)

Սույն գերեզմանատունը վաղուց համարվում է մասնակի փակ, այսինքն՝ հուղարկավորություններ կատարելու իրավունք ունեն միայն նրանք, ովքեր տարածք ունեն։ Նոր հողհատկացում, Բաղրամյանի վստահեցմամբ, չի իրականացվում։ Սակայն ասել, թե չկան հուղարկավորություններ, ճիշտ չէ։

Այս պարագայում էլ դեռ ոչինչ անել չեն կարող, քանի դեռ մարդկանց այլ տարբերակ չեն առաջարկել: 2021-ի ապրիլից քաղաքապետարանը նոր գերեզմանատան հիմնման նպատակով 8 հա հողատարածքի գնմամբ է զբաղված։ Ըստ Բաղրամյանի՝ նոր-նոր հասնում են վերջնագծին։ Երբ որ այդ տարածքում արդեն կառուցմանը զուգահեռ նաև հուղարկավորություններ կատարելու հնարավորություն ստեղծեն, միայն այդ ժամանակ մարդկանց հետ կկարողանան այլ կերպ խոսել։

Նրա խոսքով՝ ապօրինի հուղարկավորությունների փաստերով տասնյակ գործեր կան այժմ դատարանում, նախկինում էլ են եղել, սակայն չի հիշում դեպք, որ հանգուցյալին այլ վայրում վերահուղարկավորելու վճիռ կայացված լինի։

Հարցին՝ հնարավո՞ր է՝ նման նախադեպ ունենալու պարագայում այս հարցը լուծել, Էդվարդ Բաղրամյանը չի կարծում։

«Գյումրիում հնարավո՞ր է մեռելը հանել, տանել ուրիշ տեղ։ Սա Գյումրին է։ Հիմա ասեմ, իմացեք՝ ինչ հոգեբանություն ունեն մարդիկ։ Թաղամաս ունենք, որ ասում են՝ մեր մայլի գերեզմաններն է, մեր մեռելը ըդտեղ բդի թաղենք։ Բայց էդ գերեզմանատունը ո՛չ Արցախ թաղամասինն է, ո՛չ Ավզնոցինը, դա քաղաքինն է։ Կամ ստրոմմաշի ժողովուրդը սորվան, որ իրանց մեռելը բերեն, գծի բերանը թաղեն»։

գգ.jpg (456 KB)

Ավետիք Մելիք-Սարգսյանը դրական ելքով մի քանի գործ, այնուամենայնիվ, հիշում է։

«Եկել են արտասահմանից մարդիկ, գնացել իրենց տատիկ-պապիկի շիրիմին այցի, տեսել են՝ գերեզմանը չկա։ Նկարն ունեին, և դատարանում կարողացանք ապացուցել, որ այն տեղում, որտեղ նոր ինչ-որ հուղարկավորություն է կատարված, այլ հանգուցյալ է եղել, այլ գերեզման։ Նման շատ օրինակներ կարող եմ բերել։ Ոչինչ չի փոխվել։ Բայց «Հավերժ հիշատակ»-ը պետք է կարողանար այդ հարցը կարգավորել»,- նկատում է նա:

Քրեական գործերից համեմատաբար նորերը Գյումրու թիվ 2 գերեզմանատանն են վերաբերում։ Երկուսն էլ ապօրինի հուղարկավորություններ են, մեկը՝ կառուցապատմամբ նույնիսկ. «Էն մեկը նավես էր սարքել, ոնց որ գազի կալոնկա լինի։ Մյուսն էլ եղածներից 40 սմ դուրս էր եկել։ Երկուսի գործն էլ հարուցված մնացել է։ Էդ 40 սմ-ը նույնիսկ չհամաձայնեցին, որ հետ գնային, ու էդ հարցը փակվեր։ Ես իրենց ժամանակին արգելել էի, ասել էի՝ չանեն, հանկարծ տեսնում ենք, որ գիշերով փորել, սարքել են։ Գյումրեցիք ամեն տեսակ քայլի կդիմեն, որ իրանց մեռելը լինի առաջին պլան»:

Հուղարկավորությունների թույլտվությունը հենց «Հավերժ հիշատակ»-ն է տալիս, սակայն վերջին ապօրինությունների դեպքերով Բաղրամյանը շեշտում է՝ մասնակից չէ։

«Ես կոնկրետ էդ դեպքերով թույլտվություն չունեմ տված, չեմ էլ ուզում, ցանկություն էլ չունեմ։ Արդեն Գյումրիում գիտեն, որ Բաղրամյանը համաձայն չէ ապօրինի թաղումների հետ։ Ես դրանից հաճույք չեմ ստանում, բացի գլխացավանքից, թուքումուրից ոչ մի բան չեմ ստանում։ Ես ասել եմ ի սկզբանե՝ տարեք, ուրիշ տեղ թաղեք, մի արեք նման բաներ»,- նշում է զրուցակիցը:

գ.jpg (863 KB)

Լուսանկարները՝ «Հայկական ժամանակ»-ի

Տպել
1331 դիտում

Եվրամիությունը պատրաստ է օգնել Թուրքիային ու Սիրիային. Բորելը ցավակցել և օգնություն է առաջարկել

Թուրքիայում երկրաշարժից հետո բազմաթիվ շինություններ խիստ խարխլվել են. շենքերը շարունակում են փլուզվել (տեսանյութ)

Վաղարշակ Մատիկյանը նշանակվել է Կրթության տեսչական մարմնի ղեկավար

Երազում եմ, որ որևէ օտար չբացի այդ գիրքը և չհասկանա՝ այնտեղ ինչ է գրված. Աննա Հակոբյանը՝ ինքնաթիռում թողնված գրքի մասին

Թուրքիայում ավերիչ երկրաշարժի հետևանքով տագնապի ամենաբարձր մակարդակ է հայտարարվել

Աշոցքի և Ամասիայի տարածաշրջաններում ձյան շերտի հաստությունը 15-20 սմ է

Արմեն Արզումանյանն ազատվել է ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարի տեղակալի պաշտոնից

Սիրիայում և Թուրքիայում երկրաշարժի զոհերի թիվը գերազանցել է 500-ը. վիրավոր է մի քանի հազար մարդ (տեսանյութ)

«Արաբկիր» ԲԿ-ի մուտքի մոտ պարեկին հարվածելու, նրանց աշխատանքին խոչընդոտելու վարույթով կա կալանավորված. ՔԿ

Ինչպես է երկրաշարժի հետևանքով փլուզվում Թուրքիայի բարձրահարկ շենքերից մեկը (տեսանյութ)

Սեյսմիկ ակտիվ գոտում գտնվող երկիրը հարևան երկրի երկրաշարժից ուրախանալու հիմնավորում չունի. Մովսես Հարությունյան

Զինվորական կացարանի ննջարանի դուռը փակ չի եղել, մարմինները սենյակի տարբեր մասերում էին. զինդատախազության անդրադարձը

Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը փակ է բոլոր մեքենաների համար

Խոշոր հրդեհ Երևանի Սեբաստիա փողոցի տներից մեկում. տուժել է բնակիչներից մեկը (լուսանկարներ)

Ուժգին և ավերիչ երկրաշարժ Թուրքիայում. կան հարյուրավոր զոհեր ու տուժածներ երկրում ու հարևան Սիրիայում (լուսանկարներ)

Արհեստական կերակրափողի ստեղծում, շնչափողի պլաստիկա. 1 օրում 3 բացառիկ ու ծանր վիրահատություն «Սուրբ Աստվածամայր» ԲԿ-ում

ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյանն աշխատանքային այցով կմեկնի Բեռլին

ՀՀ տարածքում ձյուն է տեղում. դժվարանցանելի են Սպիտակի ոլորանները, Վարդենյաց լեռնանցքը

ՆԳՆ փրկարարները մեկ օրում ձյան մեջ արգելափակված 15 ավտոմեքենա են դուրս բերել

4 բալ ուժգնությամբ երկրաշարժ Բավրայի մոտակայքում. ցնցումները զգացվել են ՀՀ տարածքում

Թուրքիան ու Ադրբեջանն այս տարի 10-ից ավելի համատեղ զորավարժություն կանցկացնեն

Կոտայքում ճանապարհի մերկասառույցի պատճառով վրաերթի են ենթարկվել ծառայություն կատարող պարեկները

Դուբայում աքսորի մեջ մահացել է Պակիստանի նախկին առաջնորդ Փերվեզ Մուշարաֆը

Վարդենյաց լեռնանցքը փակ է կցորդով տրանսպորտային միջոցների համար

Թուրքիայի առևտրի նախարարը խոսել է Հայաստանի հետ սահմանները բացելու նախապայմանների մասին

Ծեծկռտուք Երևանի «Ռոյալ» ակումբի մոտ. բերման ենթարկվածներից մեկը Առաքել Մովսիսյանի որդին է

Կեղծ հրապարակում է տարածվել Արցախի ԱԱԾ-ի հետ կապ ունեցող «Տելեգրամ» ալիքի վերաբերյալ

Տաշիր քաղաքում բախվել են ավտոմեքենաներ. կա տուժած

Երևան-Մեղրի ճանապարհին մերկասառույցի պատճառով բեռնատարները թեքվել և միակողմանի փակել են ավտոճանապարհը

ՀՀ ազգային հերոս Էդուարդո Էռնեկյանին շնորհվել են Ֆլորենցիա քաղաքի բանալիները (լուսանկարներ)

Ակտիվ ցիկլոն է ներթափանցել ՀՀ տարածք. առաջիկա օրերին առատ ձյուն կտեղա, սպասվում է բուք, ցածր տեսանելիություն

Թեհրանի Սուրբ Սարգիս մայր եկեղեցում համանուն տոնին նվիրված պատարագ է մատուցվել

Ուկրաինայի գլխավոր դատախազությունը հեռակա մեղադրանք է առաջադրել Սեմյոն Պեգովին

Մաեստրոն կա թատրոնում, երգերում, մարդկանց սրտերում և հայրենիքում. մեկ տարի՝ առանց Արթուր Գրիգորյանի (տեսանյութ)

Լարսը բաց է բոլոր տեսակի տրանսպորտային միջոցների համար

Փողն էր պատճառը, ուտում էին, չէին տալիս, մի պահ եկավ՝ դարձել էինք աշխատող. Վաչե Թովմասյանը՝ «32 ատամ»-ի փլուզման մասին

Հայաստանը պետք է սեղմի խաղաղության ձեռքը, որ նրան մեկնել են Ալիևը և Էրդողանը. Հուլուսի Աքար

Լեռներում գոնե 2 մետր ձյուն կուտակենք, էլ բան չեմ ուզում. Սուրենյան

Հայաստանի մեծ մասում ձյան առատ տեղումներ են, որոշ հատվածներում՝ բուք

Հայտնի են Հայաստանի՝ բռնցքամարտի 2023 թվականի առաջնության չեմպիոնները