Սերժ Սարգսյանի ելույթից հետո տնտեսագետները ներվայնացած դուրս են գալիս միջանցք` ծխելու

Սերժ Սարգսյանի` ԱԺ-ում ունեցած երեկվա ելույթի տնտեսական հատվածը մեղմ, շատ մեղմ ասած, ուշագրավ էր: Ճիշտ նույնքան ուշագրավ, որքան նրա` տնտեսական թեմայով նախորդ ելույթը` նույն Ազգային ժողովում:

2012 թվականի մայիսի 31-ին Սերժ Սարգսյանը ելույթ ունեցավ ԱԺ-ի 5-րդ գումարման աշխատանքների մեկնարկի կապակցությամբ: Ելույթը շատ կարճ էր, եւ տնտեսության մասին որեւէ նախադասություն այդ ելույթում չկար: Տնտեսության մասին ԱԺ-ում Սերժ Սարգսյանը խոսել է 2008 թվականի հոկտեմբերին՝ ԱԺ-ին եւ ժողովրդին ուղղված ուղերձում: Դա այն հայտնի ելույթն է, որով Սերժ Սարգսյանը «ստարտ» տվեց Հայաստանում նոր ատոմակայանի եւ Իրան-Հայաստան երկաթուղու շինարարությանը: Նա հայտարարեց, թե առաջիկա տարիներին կսկսվի Իրան Հայաստան երկաթուղու շինարարությունը, իսկ առաջիկա ամիսներին կսկսվի նոր ատոմակայանի կառուցումը: Ոչ մեկը, ոչ մյուսը, բնականաբար, չսկսվեց, ու տեսանելի հորիզոնում այդ ծրագրերի իրականացումը չի երեւում:

Երեկվա ելույթի ամենագլխավոր առանձնահատկությունն այն էր, որ Սերժ Սարգսյանը ինչ-որ ցուցանիշների հասնելու համար այլեւս այնպիսի ժամկետներ չնշեց, որը կարելի է «շոշափել»: Ծրագրերի իրականացման թիրախային ժամկետը 2040 թվականն է: 23 տարի անց միայն կարելի ամփոփել, թե կատարվե՞ց արդյոք Սերժ Սարգսյանի հանձնառությունը: Օրինակ, ըստ Սերժ Սարգսյանի, եթե հիմա մեր համախառն ներքին արդյունքը կազմում է 10-11 միլիարդ դոլար, ապա 2040 թվականին ՀՆԱ-ն պետք է լինի 57-60 միլիարդ դոլար: Տնտեսագիտության մեջ, եթե զուսպ արտահայտվենք, ընդունված չէ 23 տարվա համար մակրոտնտեսական ցուցանիշներ թիրախավորել: Առավելագույնը, որ իրենց թույլ են տալիս տնտեսագետները` 5-10 տարվա կտրվածքն է: Սա 21-րդ դարն է, տեխնոլոգիաները այնպիսի արագությամբ են աճում, համաշխարհային տնտեսությունը այնպիսի արագ փոփոխությունների է ենթարկվում, որ չափազանց դժվար է կանխատեսումներ անել նույնիսկ 5 տարվա համար: Իսկ մեզ մոտ, ինչպես տեսնում ենք, 23 տարվա հեռանկարով մակրոտնտեսական ցուցանիշներ են թիրախավորվում: Համաշխարհային տնտեսագիտական հանրությունը նման հայտարարությունից հետո, թերեւս, ներվայնացած դուրս գա միջանցք` ծխելու:

Նման հեռահարության կանխատեսումների անթույլատրելիությունը, իհարկե,  քաջ գիտակցում են թե´ Սերժ Սարգսյանը եւ թե´ նրա խորհրդականները, որոնք մասնակցել են այսպիսի կանխատեսումներով ելույթի մշակմանը: Ու բնական հարց է ծագում, թե ինչու են ելույթի մեջ ներառվել այսպիսի ժամկետներ: Մի պարզ պատճառով: Նման ժամկետներ նշելով՝ իշխանությունը չի ստանձնում որեւէ պատասխանատվություն բացարձակապես: Երբ ասում ես առաջիկա ամիսներին սկսում ենք ատոմակայան կառուցել, այդ «առաջիկա ամիսները» շատ արագ անցնում են: Շատ արագ անցնում են նույնիսկ այն «առաջիկա տարիները», երբ պետք է սկսվեր երկաթուղու շինարարությունը: Իսկ երբ ասում ես, որ 23 տարի հետո այսպիսի ցուցանիշ ենք ունենալու` վերջ, դե գնա ու սպասիր:       

Բայց քանի որ բերվել են հենց այսպիսի ցուցանիշներ, ուստի ուսումնասիրենք Սերժ Սարգսյանի նպատակադրումները հենց այս տեսանկյունից: Ըստ այդ ելույթի` 2040 թ. մեկ շնչին հասնող ՀՆԱ-ն պետք է կազմի 15 հազար դոլար այն դեպքում, երբ հիմա 3 հազար 500 դոլար է: Աճը պետք է լինի ավելի քան 4 անգամ: Այսօր մեկ շնչին 15 հազար դոլար ՀՆԱ ունեցող երկրներից են, օրինակ, Անտիգուա եւ Բարբուդան, Տրինիդադ եւ Տոբագոն, Հասարակածային Գվինեան եւ այլն: Այսինքն` դա այնքան էլ մեծ թիվ չէ 23 տարվա հեռանկարում ունենալու համար: Բայց կա նաեւ մեկ այլ «հաշվապահություն»: Այսպես, ամեն տարի ՀՀ պետբյուջեով սահմանվում է միջինը 4 տոկոս գնաճ: Սա հաշվի առնելով, որպեսզի  ավելի չաղքատանանք, 23 տարի հետո մեկ շնչին հասնող ՀՆԱ-ն պետք է դառնա մոտ 9.5 հազար, այսինքն` պետք է աճի մոտ 2.5 անգամ: Մեկ շնչին հասնող ՀՆԱ-ի 15 հազար դոլարի ցուցանիշին հասնելու համար գնաճի բաղադրիչը հանած՝ կմնա 5.5 հազար դոլար: Շատ մեծ հաշվարկներ չներկայացնելու համար ընդամենը նշենք, որ եթե նույնիսկ իրականություն դառնա Սերժ Սարգսյանի թիրախավորած ցուցանիշը, ապա մեր կենսամակարդակը մինչեւ 2040 թ. տարեկան կաճի ոչ ավելի, քան 1.5 տոկոսով:  Այսպիսի, մեղմ ասած, համեստ ցուցանիշի հասնելու համար ոչինչ` բացարձակապես ոչինչ անել պետք չէ: Նման աճ ինքն իրեն կլինի, ինքնահոսի, առանց որեւէ ծրագրերի, դրամավարկային կամ հարկաբյուջետային քաղաքականության:

Այլ կերպ ասած, նույնիսկ 23 տարվա հեռանկարներում Սերժ Սարգսյանը թիրախավորում է ցուցանիշներ, որոնց հասնելու համար պետք չէ անել ոչինչ: Առավելագույնը, որին մենք կհասնենք, կլինի այն, որ կհավասարվենք Անտիգուա եւ Բարբուդայի, Տրինիդադ եւ Տոբագոյի, Հասարակածային Գվինեայի մակարդակին: Չքնաղ հեռանկար է, անշուշտ: Իհարկե, եթե այդ 23 տարիներին իշխանության մնա ՀՀԿ-ն, նույնիսկ նման հեռանկարն է դառնում խիստ կասկածելի: Իսկ մենք, ի տարբերություն Անտիգուա եւ Բարբուդայի, պատերազմող երկիր ենք, եւ ցուցանիշներ թիրախավորելիս, նույնիսկ 23 տարվա հեռանկարով, պետք է հիմք ընդունենք հենց այդ հանգամանքը:

Օրինակ` Իսրայելում, որը 1948 թ. դեռ գոյություն չուներ, մեկ շնչին հասնող ՀՆԱ-ն ներկայումս 38 հազար դոլար է: Այսինքն` ընդամենը 70 տարի առաջ ձեւավորված պետությունը, որը պերմանենտ պատերազմների մեջ է իր բոլոր հարեւանների հետ, կարողացել է նման արդյունքների հասնել: Այսինքն, դա հնարավոր է: Իսկ մենք արդեն 25 տարվա պետություն ենք: Ու այսօր իշխող կուսակցության ղեկավարի ֆանտազիան սահմանափակվում է նրանով, որ իր կազմավորումից 50 տարի անց Հայաստանը պետք է լավագույն դեպքում հասնի Անտիգուա եւ Բարբուդային: Այստեղ արդեն մենք ենք ներվայնացած դուրս գալիս միջանցք` ծխելու: Էսքանից հետո ջհանդամը, թե ծխելը վտանգավոր է առողջությանը: