Ինքնասպանությունների սխալ լուսաբանումը կարող է նպաստել դրանց քանակի աճին. ուղեցույց

Նախորդ ամիս՝ փետրվարին, Հայաստանում գրանցվեցին բազմաթիվ ինքնասպանություններ ու ինքնասպանության փորձեր. 28 օրվա ընթացքում տեղեկություններ հրապարակվեցին տասնյակից ավելի այդպիսի դեպքերի մասին: Ասել է թե՝ յուրաքանչյուր երկու-երեք օրվա ընթացքում ինչ-որ մեկը փորձել է վերջ տալ կյանքին:   

Հոգեբան-մասնագետները համոզված են, որ ինքնասպանությունների վիճակագրության աճին նպաստում են նաեւ զանգվածային լրատվության միջոցները, երբ տեղի ունեցած ողբերգության մասին հայտնում են ոչ ճիշտ մոտեցմամբ ու շեշտադրումներով: Ի վերջո, խոցելի խմբերը ենթարկվում են այդ ազդեցությանը, եւ նրանց մոտ առաջ է գալիս լրատվամիջոցներով տեսածն ու լսածն ընդօրինակելու հակվածություն: Այնինչ, համարվում է, որ ճիշտ լուսաբանումը կարող է դրական ազդեցություն գործել եւ ընդհուպ նվազեցնել ինքնասպանության դեպքերի քանակը:

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) լրագրողների համար մշակել է ուղեցույց, որը կոչվում է «Ինքնասպանությունների կանխարգելում. ուղեցույց մեդիա մասնագետների համար»: Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի Գիտահետազոտական կենտրոնի տնօրեն, հոգեբանական գիտությունների դոկտոր Կամո Վարդանյանն այդ ուղեցույցը տրամադրել է մեզ, որից էլ ներկայացնում ենք հատվածներ:

Գրքույկում նախ նշվում է. «Ինքնասպանությունը մարդու կյանքին վերջ տալու ամենաողբերգական ձեւերից մեկն է: Ինքնասպանության հանգող մարդկանց մեծամասնությունը իրարամերժ (ամբիվալենտ) զգացումներ ունի: Նրանք համոզված չեն, որ ուզում են մահանալ: Խոցելի անհատին ինքնասպանության դրդող շատ գործոններից մեկն էլ կարող են լինել լրատվամիջոցներում ինքնասպանությունների մասին հրապարակումները»: 

Ինչպես լուսաբանել որեւէ կոնկրետ ինքնասպանության դեպք

  • Խուսափել ինքնասպանության սենսացիոն լուսաբանումից, մասնավորապես՝ երբ խոսքը վերաբերում է հանրահայտ անձնավորության (ուղեցույցի մեկ այլ հատվածում նշվում է, որ հատկապես ուժեղ ազդեցություն են ունենում հայտնի մարդկանց ինքնասպանությունների դեպքերը-խմբ.): Լուսաբանումը պետք է հնարավորինս սահմանափակ լինի: Պետք է անդրադառնալ ցանկացած հոգեկան խնդրի որ միգուցե ունեցել է տվյալ հանրահայտ մարդը: Պետք է խուսափել չափազանցություններից, հանգուցյալի, նրա օգտագործած միջոցների եւ ինքնասպանության վայրի լուսանկարների հրապարակումից: Առաջին էջերում ինքնասպանության լուսաբանումը նպատակահարմար չէ:
  • Խուսափել օգտագործված միջոցի մանրամասն նկարագրությունից: Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ԶԼՄ-ների կողմից ինքնասպանության լուսաբանումն ավելի մեծ ազդեցություն է ունենում ինքնասպանության միջոցների ընկալման վրա, քան ինքնասպանությունների հաճախականության վրա: Որոշ վայրեր՝ կամուրջներ, ժայռեր, բարձր կառույցներ, երկաթգծեր եւ այլն, սովորաբար կապվում են ինքնասպանության հետ եւ դրան ավելացող հրապարակայնությունը մեծացնում է ռիսկը, որ ավելի շատ մարդիկ կօգտագործեն դրանք:
  • Ինքնասպանությունը չպետք է լուսաբանվի որպես անբացատրելի երեւույթ կամ էլ չափազանց պարզ կերպով: Ինքնասպանությունը երբեք որեւէ մի գործոնի կամ իրադարձության հետեւանք չէ: Այն սովորաբար պայմանավորված է բազմաթիվ գործոնների բարդ փոխազդեցությամբ, ինչպիսիք են հոգեկան եւ ֆիզիկական հիվանդությունը, թմրադեղերի կամ ալկոհոլի չարաշահումը, ընտանեկան վեճերը, միջանձնային կոնֆլիկտները եւ սթրեսորները: Չպետք է մոռանալ, որ ինքնասպանության դրդապատճառերը բազմագործոն են:
  • Ինքնասպանությունը չպետք է դիտվի որպես անձնական խնդիրների լուծման միջոց, ինչպիսիք են սնանկացումը, քննության ձախողումը կամ սեռական բռնությունը:
  • Պետք է հաշվի առնել, որ ինքնասպանության մասին լուսաբանումներն ազդում են ընտանիքների եւ այլ տուժածների վրա թե՛ խարանի, թե՛ հոգեկան տառապանքների տեսքով:
  • Ինքնասպանների հերոսացումը, որպես նահատակների հանրայնացումը կարող է զգայուն մարդկանց մոտ տպավորություն ստեղծել, որ հասարակությունը պատվի է արժանացնում ինքնասպանության վարքագիծը: Շեշտը պետք է դրվի տվյալ մարդու մահը սգալու վրա:
  • Ոչ ճակատագրական ինքնասպանության փորձերի ֆիզիկական հետեւանքների (ուղեղի վնասում, անդամալուծություն եւ այլն) լուսաբանումը կարող է կանխարգելիչ բնույթ ունենալ:

Հասանելի օգնության վերաբերյալ տեղեկատվության տրամադրում

Լրատվամիջոցները կարող են ակտիվ դեր խաղալ ինքնասպանության կանխարգելմանն օգնելու հարցում՝ հրապարակելով հետեւյալ տեղեկատվությունը՝ ինքնասպանությանը վերաբերող լուրի հետ միասին.

  • Նշել հասանելի հոգեկան ծառայությունների թեժ գծերի ճշտված հեռախոսահամարները եւ հասցեները:
  • Հրապարակայնացնել ինքնասպանության վարքագծի նախնական նշանները՝ փոխանցելով այն ուղերձը, որ դեպրեսիան հաճախ առնչվում է ինքնասպանության վարքագծի հետ եւ որ դեպրեսիան բուժելի է:

Մասնավորապես՝ նաեւ առաջարկվում է.

  • առաջ քաշել ինքնասպանության այլընտրանքներ,
  • չհրապարակել ինքնասպանություն գործածի գրառումներ,
  • չլուսաբանել օգտագործված կոնկրետ մեթոդները եւ չպարզաբանել պատճառները,
  • չհերոսացնել եւ չզգացմունքայնացնել ինքնասպանությունը,
  • չօգտագործել կրոնական կամ մշակութային կարծրատիպեր,
  • չփնտրել մեղավորներ:

Հոգեբանական գիտությունների դոկտոր Կամո Վարդանյանը չի կիսում ոչ մասնագիտական շրջանակներում գոյություն ունեցող այն կարծիքը, թե ինքնասպանության դեպքերն ընդհանրապես չպետք է լուսաբանվեն: «Պետք է լուսաբանել, բայց օբյեկտիվ եւ ճիշտ ուղղվածությամբ: Այսինքն՝ միշտ ցանկացած ինքնասպանության դեպքի հիմքում դնել քննադատական վերաբերմունքը երեւույթի նկատմամբ, բայց կարեկցել ինքնասպանության փորձ անողին, ապացուցել, որ դա սխալ ուղի է, կան կյանքի բարդ խնդիրները լուծելու ավելի ճիշտ ճանապարհներ»,- պատասխանեց նա:

Մեր զրուցակիցը նկատում է, որ Հայաստանում ինքնասպանությունների դեպքերն ահագնացող չափեր չեն ստացել, բայց միեւնույն ժամանակ տեսնում է այդ միտումը: Հետեւաբար, ըստ հոգեբանի, թեպետ հիմնախնդրի ուղղությամբ հանրապետությունում իրականացվում են որոշակի աշխատանքներ, կանխարգելիչ միջոցառումներ պետք է իրականացվեն պետական մակարդակով:

«Արդեն երկու տարի է՝ գործում է «Անտիսուիցիդ» կենտրոնը, որի բազայի վրա վերապատրաստվել են հոգեբույժներ, հոգեւորականներ, ուսուցիչներ, ծառայություն մատուցող մասնագետներ: Նման գործընթացներն իրականացվում են նաեւ «Այգ» հոգեբանական ծառայությունում: Մեր կողմից հրատարակվել է «Անձի հոգեբանական առանձնահատկությունների դերը սուիցիդալ վարքի պատճառականության շղթայում» գիրքը եւ «Սուիցիդալ հոգեբանության բացատրական բառարանը» եւ բազմաթիվ գիտական հոդվածներ, այդ թվում նաեւ արտասահմանում եւ այլն»,- մասնավորապես, նշեց Կամո Վարդանյանը:

Հ.Գ. Արտակարգ իրավիճակների նախարարության ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոնի հոգեբանական ծառայության թեժ գծի հեռախոսահամարն է՝ (010) 36-06-84, Էլ. փոստի հասցեն՝ [email protected]

«Անտիսուիցիդ» կենտրոն կարելի է զանգահարել (010) 54-40-77 հեռախոսահամարով, իսկ «Այգ» հոգեբանական կենտրոն՝ (010) 58-18-14, (077) 58-18-14, (096) 58-18-14:

Նյութը տպագրվել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի մարտի 6-ի համարում:

Տպել
1823 դիտում

«Դիլիջան» ազգային պարկում ծառերը հատելու նոր հնարք են գտել (տեսանյութ)

Հակոբ Նազարյանը դուրս է գալիս «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունից ու ընտրական ցուցակից

Ծաղկաձորը ներառվել է ձմեռային հանգստի համար լավագույն վայրերի առաջին հնգյակում

Առաջիկա 5 օրերին Հայաստանում տեղումներ չեն սպասվում

Արման Փաշիկյանը 10 տարի անց նորից դարձել է շախմատի Հայաստանի չեմպիոն

Ադրբեջանական հաքերները կոտրել են մոտ 2 հազար հայկական էլ․ փոստեր եւ ֆեյսբուքյան հաշիվներ

2018-ի 3-րդ եռամսյակում օտարերկրյա ուղղակի ներդրումները 50%-ով աճել են՝ 2017-ի համեմատ. վարչապետ

Վերին Լարս տանող Գուդաուրի-Կոբի ճանապարհահատվածը բացվել է մարդատար մեքենաների համար

Երևանում փրկել են տղամարդու կյանքը, ով անցել է կամրջի վտանգավոր եզրագիծը, փորձել նետվել

Թագավորական անձրևանոցներ՝ գոյություն ունեցող բոլոր գույներով. երանգներ՝ թագուհուց (լուսանկարներ)

Փրկարարները մարել են անասնագոմի տանիքում բռնկված հրդեհը, դուրս բերել 25 խոզ

Կոմիտասի անվան պանթեոնում վարչապետը հարգանքի տուրք է մատուցել Սիլվա Կապուտիկյանի հիշատակին

Ճապոնիայում 113 տարի եւ 179 օր ապրելուց հետո մահացել է աշխարհի ամենատարեց տղամարդը

Կապուտիկյանի 100-ամյակի առթիվ վարչապետը կարդում է «Հայոց աշխարհ» բանաստեղծությունը (տեսանյութ)

Գյումրիում հայտնաբերել են 2 հնդիկների, որոնք կասկածվում են կեղծ փողեր տպելու մեջ

Սկսել եմ անհանգստանալ իմ ընտանիքի անվտանգության համար. Ելենա Աղաջանովա

Ներխուժել են պատերազմի վետերան թբիլիսահայ Սերգեյ Միրզոյանի բնակարան, ծեծի ենթարկել ու թալանել վերջինիս

Իրականացված բարեփոխումների նպատակն էր ունենալ անկախ ու արհեստավարժ դատական իշխանություն. Բակո Սահակյան

Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը բաց է միայն մարդատար մեքենաների համար. 428 մեքենա կա ռուսական կողմում

Դեռևս 20 տարեկանում գրական շռնդալից մուտքով նա դարձավ գրասերների հիացմունքի առարկան. վարչապետի ուղերձը