Ինքնասպանությունների սխալ լուսաբանումը կարող է նպաստել դրանց քանակի աճին. ուղեցույց

Նախորդ ամիս՝ փետրվարին, Հայաստանում գրանցվեցին բազմաթիվ ինքնասպանություններ ու ինքնասպանության փորձեր. 28 օրվա ընթացքում տեղեկություններ հրապարակվեցին տասնյակից ավելի այդպիսի դեպքերի մասին: Ասել է թե՝ յուրաքանչյուր երկու-երեք օրվա ընթացքում ինչ-որ մեկը փորձել է վերջ տալ կյանքին:   

Հոգեբան-մասնագետները համոզված են, որ ինքնասպանությունների վիճակագրության աճին նպաստում են նաեւ զանգվածային լրատվության միջոցները, երբ տեղի ունեցած ողբերգության մասին հայտնում են ոչ ճիշտ մոտեցմամբ ու շեշտադրումներով: Ի վերջո, խոցելի խմբերը ենթարկվում են այդ ազդեցությանը, եւ նրանց մոտ առաջ է գալիս լրատվամիջոցներով տեսածն ու լսածն ընդօրինակելու հակվածություն: Այնինչ, համարվում է, որ ճիշտ լուսաբանումը կարող է դրական ազդեցություն գործել եւ ընդհուպ նվազեցնել ինքնասպանության դեպքերի քանակը:

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) լրագրողների համար մշակել է ուղեցույց, որը կոչվում է «Ինքնասպանությունների կանխարգելում. ուղեցույց մեդիա մասնագետների համար»: Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի Գիտահետազոտական կենտրոնի տնօրեն, հոգեբանական գիտությունների դոկտոր Կամո Վարդանյանն այդ ուղեցույցը տրամադրել է մեզ, որից էլ ներկայացնում ենք հատվածներ:

Գրքույկում նախ նշվում է. «Ինքնասպանությունը մարդու կյանքին վերջ տալու ամենաողբերգական ձեւերից մեկն է: Ինքնասպանության հանգող մարդկանց մեծամասնությունը իրարամերժ (ամբիվալենտ) զգացումներ ունի: Նրանք համոզված չեն, որ ուզում են մահանալ: Խոցելի անհատին ինքնասպանության դրդող շատ գործոններից մեկն էլ կարող են լինել լրատվամիջոցներում ինքնասպանությունների մասին հրապարակումները»: 

Ինչպես լուսաբանել որեւէ կոնկրետ ինքնասպանության դեպք

  • Խուսափել ինքնասպանության սենսացիոն լուսաբանումից, մասնավորապես՝ երբ խոսքը վերաբերում է հանրահայտ անձնավորության (ուղեցույցի մեկ այլ հատվածում նշվում է, որ հատկապես ուժեղ ազդեցություն են ունենում հայտնի մարդկանց ինքնասպանությունների դեպքերը-խմբ.): Լուսաբանումը պետք է հնարավորինս սահմանափակ լինի: Պետք է անդրադառնալ ցանկացած հոգեկան խնդրի որ միգուցե ունեցել է տվյալ հանրահայտ մարդը: Պետք է խուսափել չափազանցություններից, հանգուցյալի, նրա օգտագործած միջոցների եւ ինքնասպանության վայրի լուսանկարների հրապարակումից: Առաջին էջերում ինքնասպանության լուսաբանումը նպատակահարմար չէ:
  • Խուսափել օգտագործված միջոցի մանրամասն նկարագրությունից: Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ԶԼՄ-ների կողմից ինքնասպանության լուսաբանումն ավելի մեծ ազդեցություն է ունենում ինքնասպանության միջոցների ընկալման վրա, քան ինքնասպանությունների հաճախականության վրա: Որոշ վայրեր՝ կամուրջներ, ժայռեր, բարձր կառույցներ, երկաթգծեր եւ այլն, սովորաբար կապվում են ինքնասպանության հետ եւ դրան ավելացող հրապարակայնությունը մեծացնում է ռիսկը, որ ավելի շատ մարդիկ կօգտագործեն դրանք:
  • Ինքնասպանությունը չպետք է լուսաբանվի որպես անբացատրելի երեւույթ կամ էլ չափազանց պարզ կերպով: Ինքնասպանությունը երբեք որեւէ մի գործոնի կամ իրադարձության հետեւանք չէ: Այն սովորաբար պայմանավորված է բազմաթիվ գործոնների բարդ փոխազդեցությամբ, ինչպիսիք են հոգեկան եւ ֆիզիկական հիվանդությունը, թմրադեղերի կամ ալկոհոլի չարաշահումը, ընտանեկան վեճերը, միջանձնային կոնֆլիկտները եւ սթրեսորները: Չպետք է մոռանալ, որ ինքնասպանության դրդապատճառերը բազմագործոն են:
  • Ինքնասպանությունը չպետք է դիտվի որպես անձնական խնդիրների լուծման միջոց, ինչպիսիք են սնանկացումը, քննության ձախողումը կամ սեռական բռնությունը:
  • Պետք է հաշվի առնել, որ ինքնասպանության մասին լուսաբանումներն ազդում են ընտանիքների եւ այլ տուժածների վրա թե՛ խարանի, թե՛ հոգեկան տառապանքների տեսքով:
  • Ինքնասպանների հերոսացումը, որպես նահատակների հանրայնացումը կարող է զգայուն մարդկանց մոտ տպավորություն ստեղծել, որ հասարակությունը պատվի է արժանացնում ինքնասպանության վարքագիծը: Շեշտը պետք է դրվի տվյալ մարդու մահը սգալու վրա:
  • Ոչ ճակատագրական ինքնասպանության փորձերի ֆիզիկական հետեւանքների (ուղեղի վնասում, անդամալուծություն եւ այլն) լուսաբանումը կարող է կանխարգելիչ բնույթ ունենալ:

Հասանելի օգնության վերաբերյալ տեղեկատվության տրամադրում

Լրատվամիջոցները կարող են ակտիվ դեր խաղալ ինքնասպանության կանխարգելմանն օգնելու հարցում՝ հրապարակելով հետեւյալ տեղեկատվությունը՝ ինքնասպանությանը վերաբերող լուրի հետ միասին.

  • Նշել հասանելի հոգեկան ծառայությունների թեժ գծերի ճշտված հեռախոսահամարները եւ հասցեները:
  • Հրապարակայնացնել ինքնասպանության վարքագծի նախնական նշանները՝ փոխանցելով այն ուղերձը, որ դեպրեսիան հաճախ առնչվում է ինքնասպանության վարքագծի հետ եւ որ դեպրեսիան բուժելի է:

Մասնավորապես՝ նաեւ առաջարկվում է.

  • առաջ քաշել ինքնասպանության այլընտրանքներ,
  • չհրապարակել ինքնասպանություն գործածի գրառումներ,
  • չլուսաբանել օգտագործված կոնկրետ մեթոդները եւ չպարզաբանել պատճառները,
  • չհերոսացնել եւ չզգացմունքայնացնել ինքնասպանությունը,
  • չօգտագործել կրոնական կամ մշակութային կարծրատիպեր,
  • չփնտրել մեղավորներ:

Հոգեբանական գիտությունների դոկտոր Կամո Վարդանյանը չի կիսում ոչ մասնագիտական շրջանակներում գոյություն ունեցող այն կարծիքը, թե ինքնասպանության դեպքերն ընդհանրապես չպետք է լուսաբանվեն: «Պետք է լուսաբանել, բայց օբյեկտիվ եւ ճիշտ ուղղվածությամբ: Այսինքն՝ միշտ ցանկացած ինքնասպանության դեպքի հիմքում դնել քննադատական վերաբերմունքը երեւույթի նկատմամբ, բայց կարեկցել ինքնասպանության փորձ անողին, ապացուցել, որ դա սխալ ուղի է, կան կյանքի բարդ խնդիրները լուծելու ավելի ճիշտ ճանապարհներ»,- պատասխանեց նա:

Մեր զրուցակիցը նկատում է, որ Հայաստանում ինքնասպանությունների դեպքերն ահագնացող չափեր չեն ստացել, բայց միեւնույն ժամանակ տեսնում է այդ միտումը: Հետեւաբար, ըստ հոգեբանի, թեպետ հիմնախնդրի ուղղությամբ հանրապետությունում իրականացվում են որոշակի աշխատանքներ, կանխարգելիչ միջոցառումներ պետք է իրականացվեն պետական մակարդակով:

«Արդեն երկու տարի է՝ գործում է «Անտիսուիցիդ» կենտրոնը, որի բազայի վրա վերապատրաստվել են հոգեբույժներ, հոգեւորականներ, ուսուցիչներ, ծառայություն մատուցող մասնագետներ: Նման գործընթացներն իրականացվում են նաեւ «Այգ» հոգեբանական ծառայությունում: Մեր կողմից հրատարակվել է «Անձի հոգեբանական առանձնահատկությունների դերը սուիցիդալ վարքի պատճառականության շղթայում» գիրքը եւ «Սուիցիդալ հոգեբանության բացատրական բառարանը» եւ բազմաթիվ գիտական հոդվածներ, այդ թվում նաեւ արտասահմանում եւ այլն»,- մասնավորապես, նշեց Կամո Վարդանյանը:

Հ.Գ. Արտակարգ իրավիճակների նախարարության ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոնի հոգեբանական ծառայության թեժ գծի հեռախոսահամարն է՝ (010) 36-06-84, Էլ. փոստի հասցեն՝ [email protected]

«Անտիսուիցիդ» կենտրոն կարելի է զանգահարել (010) 54-40-77 հեռախոսահամարով, իսկ «Այգ» հոգեբանական կենտրոն՝ (010) 58-18-14, (077) 58-18-14, (096) 58-18-14:

Նյութը տպագրվել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի մարտի 6-ի համարում:

Տպել
3443 դիտում

Հաստատվել է կորոնավիրուսի 1277 նոր դեպք. գրանցվել է 26 մահ, եւս 11-ն էլ՝ այլ հիվանդության հետեւանքով

Մեկնարկել է ՀՀ Կառավարության հերթական նիստը․ օրակարգում ներառված է 66 հարց

Պաշտոնեական կեղծիքի գործով Ռուբեն Հայրապետյանի նկատմամբ քրհետապնդում չի իրականացվի․ գործն ուղարկվել է դատարան

Սահմանամերձ Այգեձոր գյուղում ժամանակակից բժշկական կենտրոն կկառուցվի. նախագիծը պատրաստ է

Արագածոտնի եւ Շիրակի մարզի մի շարք բնակավայրերում մառախուղ է

ՀՀ ԱԳ նախարար Արա Այվազյանը հեռախոսազրույց է ունեցել Իտալիայի ԱԳ և միջազգային համագործակցության նախարարի հետ

Գիշերը հրդեհ է բռնկվել պոլիէթիլենային տոպրակների հումքի մշակման արտադրամասում

Վթարի պատճառով 24 ժամ ջուր չի լինելու Աջափնյակում

Երևանի և 4 մարզի մի շարք հասցեներում էլեկտրաէներգայի պլանային անջատումներ կլինեն

Աննա Հակոբյանն ու Լենա Նազարյանն այցելել են զոհված կամավորական Վրեժ Պողոսյանի ընտանիքին (լուսանկարներ)

Պատերազմի օրերին վիրավորված պայմանագրային զինծառայողին հարկավոր է հաստ աղիքի փոխպատվաստում․ այն Հայաստանում չեն անում

Ադրբեջանը խոշտանգում, տանջում, նվաստացնում է հայ ռազմագերիներին. Human Rights Watch-ի զեկույցը

Պետությունը կազմալուծված է. ինչպե՞ս է Արցախում եւ Հայաստանում ընդունվել Վիտալի Բալասանյանի նշանակումը

Մայիսյան համայնքի Սարգս թաղամասի գլխավոր փողոցի ասֆալտապատման աշխատանքներն ավարտվել է

ՊՎԾ-ում առանցքային փոփոխություններ են սպասվում, մոտ 10 աշխատակից է ազատվել․ Տիգրան Ուլիխանյան

Աստղաձորում ավարտվել է Զորավար Անդրանիկ փողոցի ասֆալտապատումը

Բարեկարգվել է Բաղրամյան համայնքի մանկապարտեզի բակը

ԱԱՏՄ աշխատակիցները Վանաձորում ստուգայց են իրականացրել պետական մի շարք հիմնարկներում

Հունան Պողոսյանը վաղը կազատվի պաշտոնից․ հարցը ներառված է Կառավարության նիստի օրակարգում

Գուգարքի ոստիկանները ապօրինի ծառահատման դեպք են բացահայտել