Արցախի ջրային ռեսուրսներն Իսրայելի պաշարներից ավել են. ինչպե՞ս բարձրացնել Արցախի տնտեսության մրցունակությունը

29/08/2019 schedule11:00

«Ազատ հայրենիք» կուսակցության նախագահ, Արցախի նախկին վարչապետ, տեխնիկական գիտությունների թեկնածու Արայիկ Հարությունյանը հանդես է եկել վերլուծական հոդվածով, որտեղ վեր են հանվել Արցախում առկա ջրային խնդիրներն ու պաշարները, երկրի կլիմայական և աշխարհագրական կառուցվածքը:

ԱՀ նախկին վարչապետը գիտական վերլուծությամբ գնահատականներ է տվել ոչ միայն ստեղծված իրավիճակին, այլև կոնկրետ ուղղություններով առաջարկել հիմնավոր լուծումներ: Հոդվածն ամբողջությամբ ներկայացնում ենք ձեր ուշադրությանը.
 
«Տարիներ առաջ գրածս թեկնածուական ատենախոսությունն բովանդակային առումով առնչվում էր Արցախի ջրային ռեսուրսներին (մասնավորապես՝ Սարսանգի ջրամբարին): Այն հաջողությամբ պաշտպանեցի, բայց թեման այնքան խորն ու հետաքրքիր էր, որ շարունակական հետազոտության կարիք ուներ: Հերթական առիթն էլ այս տարի Արցախում ջրամատակարարման (խմելու և ոռոգման առումներով) սուր արտահայտված խնդիրն էր: Պատճառները հասկանալու համար թույլ տվեք որոշակի համադրումներ կատարել:
 
Ընդհանրապես, ցանկացած տարածքի կլիմայի, ինչպես նաև ջրային հաշվեկշռի տարրերի ձևավորման գործում մթնոլորտային տեղումներն ունեն իրենց դերը: Արցախում և հարակից տարածքներում մթնոլորտային տեղումների ստացիոնար դիտարկումներ սկսվել են դեռևս 1891թ.-ից, իսկ առավել ծավալուն աշխատանք՝ 1925-30թթ.-ից: Դիտարկումներն իրականացվել են 52 օդերևութաբանական կայաններից (որոնցից 21-ը տեղակայված էին Արցախում. ցավոք, ներկայումս մոտ 10-ն են գործում)՝160-2470 մետր բարձրությունների միջակայքում: Արցախի տարածքում մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի ձևավորման, շարժման և կուտակման օրինաչափությունները մեծ չափով պայմանավորված են այստեղ տարածված ապարների հատկություններով և ջրաերկրաբանական պայմաններով:
 
Լեռների գագաթային հատվածներում ջրաերկրաբանական պայմանները մթնոլորտային տեղումների ծծանցման (ֆիլտրացման) համար նպաստավոր չեն, որի պատճառով այստեղ ստորերկրյա ջրերի մեծ կուտակումներ չկան: Ավելին, Արցախի լեռները ունեն միաթեք կառուցվածք (հյուսիս արևմուտքից՝ հարավ արևելք), ուստի ներծծվող ջրերի մեծ մասը խորքային ճանապարհով դուրս է գալիս հանրապետության սահմաններից հիմնականում դեպի Ադրբեջանի տարածք և սնում այնտեղ գտնվող ճնշումային և ոչ ճնշումային ստորերկրյա ջրավազանները:
 
Այնտեղ, ուր լեռնալանջերը ունեն մեծ թեքություն (հիմնականում այդպես է), մթնոլորտային տեղումները ունեն մեծ հոսք, որը արագությամբ հեռանում է և գրեթե չի մասնակցում ստորերկրյա ջրերի ձևավորմանը (հիմնականում գարնանային վարարումներով): Այդ պատճառով շատ աղբյուրներ հատկապես ամառային շրջանում չորանում են:
 
Իսկ ի՞նչ է տեղի ունեցել ընթացիկ տարվա ութ ամիսներին: Ներկայացնեմ մթնոլորտային տեղումների միջին բազմատարյա (մոտ ինիսուն տարիների արդյունքով) քանակը ստորև բերված աղյուսակի տեսքով.
 
 
Աղյուսակից երևում է, որ այս ամառվա տեղումները հանրապետության տարածքում կազմել են բազմատարյա միջին ցուցանիշի 5-30 %-ը: Բազմատարյա տեղումների միջին քանակից զգալիորեն նվազել է նաև անցած 8 ամիսների տեղումների քանակը: Ու սա է ներկայումս առկա ջրի սակավության հիմնական պատճառը: Իսկ տեղումներն Արցախում հիմնականում կապված են արկտիկական և բարեխառն օդային զանգվածներից գոյացած ցուրտ օդային զանգվածների ներխուժման հետ (և այն որևէ կապ չունի Սևանա ջրի մակարդակի, ՀԷԿ-երի գործունեության և այլ գործոնների հետ):
 
Իսկ հիմա ներկայացնեմ մի քանի հետաքրքիր ցուցանիշներ Թարթառ գետի ջրագրությունից:
 
 
Վերջին 90 տարվա արդյունքներով՝ Թարթառ գետի բազմատարյա տարեկան հոսքը Մարտակերտի շրջանի Գետավան գյուղի մոտ կազմել է 15,3 մ/խ: Իսկ 1996թ.-ից սկսած՝ վերջին 22 տարիների ընթացքում, 15,1 մ/խ: Այսինքն տարբերությունն այդքան էլ մեծ չէ:  Բայց տատանումներ պարբերաբար գրանցվում են, ինչպես, օրինակ, 2001թ.-ին միջին տարեկան հոսքը 8,2 մ/խ էր, 2003թ.-ին՝ 22,5 մ/խ: Ինչը վկայում է տատանումների մեծ տարբերության մասին:
 
Ինչո՞ւ ներկայացրի հենց այս օրինակը. որպեսզի հաստատենք, որ նման իրավիճակները կրկնվող են: Արցախը ավելի մեծ երաշտներ է տեսել պատմության ընթացքում:
 
Լուծումներ տալու համար պետք է շարունակենք արդեն իսկ սկսած ինտենսիվ աշխատանքները՝ ավելի մեծ ուշադրության կենտրոնում պահելով արտեզյան ջրհորների, նոր ջրամբարների կառուցումը, Սարսանգի ջրերը Թարթառ գետի աջափնյա հատված տեղափոխումը և, ամենակարևորը, կորուստների նվազեցումը:
 
Համեմատության համար նշենք, որ Իսրայելը ունի 1,8 մլրդ խ/մ ջրային պաշարներ, 8 մլն բնակիչ և 200 հազ. հեկտար կայուն ոռոգովի տարածք, իսկ միայն Արցախի ջրային ռեսուրսները հասնում են 2,5 մլրդ. խ/մ-ի…
 
Ստեղծված իրավիճակը պետք է փոխենք միասին՝ հանուն հզորացող հայրենիքի, հանուն մրցունակ տնտեսություն ունեցող Արցախի: Մի խոսքով՝ անելիքները շատ են, բայց հաստատուն է նաև կամքը և ընթացքը դեպի ավելի բարեկեցիկ ապագա»:
Տպել
1274 դիտում

Թալիբները պնդում են՝ իրենք վերահսկում են Աֆղանստանի 50-80 %-ը. Տաջիկստանը պատրաստ է ընդունել 100 հազար փախստականի

Մաթեմատիկայի միջազգային օլիմպիադայում Ֆիզմաթ և Քվանտ դպրոցների սաները շահել են արծաթե և բրոնզե մեդալներ․ կա նաև խնդիր

Լոռի Բերդ համայնքում կիրականացվի հակակարկտային կայանների տեղադրում և գյուղգործիքների ձեռքբերում

Քոչարյանի շուրջ ձեւավորված փուչիկը տրաքեց հունիսի 20-ին. Ռուստամ Բաքոյանը՝ ընդդիմության հետ համագործակցության մասին

Զառիթափ համայնքում կկառուցվի արևային ֆոտովոտային կայան և կիրականացվի ջրագծերի հիմնանորոգման աշխատանքներ

Դիլիջանի ոլորաններում «Nissan X-trail»-ը ձորն է գլորվել. կա տուժած

Շրջակա միջավայրի նախարարության աշխատակիցների համար անցկացվել է «People management» թեմայով թրեյնինգ

Մալիշկայի գյուղապետարանի և մշակույթի տան տանիքներին կկառուցվեն արևային ՖՎ կայաններ և կիրականացվի մասնակի ասֆալտապատում

Քանի որ բաց տեսարաններ կան, շատ ծնողներ կարող են վատ արձագանքել. նոր ձևաչափով ներկայացումն ու դերասանների անկեղծ զրույցը

Գրքերի շնորհանդես Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում

Զորամիավորումներում շարունակվում են նորակոչիկ զինծառայողների մարտական պատրաստության պարապմունքները

Ադրբեջանական ԶՈւ-ն կրակոցներ է արձակում Գեղարքունիքի մարզի Կութ, Սոթք և Ազատ գյուղերի հարևանությամբ. ՄԻՊ

Ապօրինի շինարարությունից տուժած բնակիչները սպասում են դատարանի որոշմանը

Արմեն Սարգսյանն այցելել է ճապոնացի հայտնի գործարար և բարերար, հայ ժողովրդի բարեկամ Շիբուսավա Էիչի հուշահամալիր-հիմնադրամ

АК-74, AKM, անօդաչու թռչող սարք, կացին. 5 տարի անց դատարանում կրկին հետազոտվեց զինված խմբից առգրավված զենք-զինամթերքը

Քարվաճառում ադրբեջանցի զինծառայողին դաժանաբար ծեծել է իր իսկ ծառայակիցը. «Արմենպրես» (տեսանյութ)

Արմեն Սարգսյանը ներկա է գտնվել Տոկիոյի ամառային օլիմպիական խաղերի բացման պաշտոնական արարողությանը

Դատարան է ուղարկվել կրկնակի քվեարկության փորձի վերաբերյալ ևս մեկ քրեական գործ

Ադրբեջանի նախագահը ընդունեց, որ ադրբեջանական զորքերը գտնվում են ՀՀ տարածքում. ԱԳՆ-ի արձագանքն Ալիևի հայտարարություններին

Տեղի ունեցավ Օլիմպիական խաղերի հանդիսավոր բացումը. հայ մարզիկների ելույթների ժամանակացույցը

Տեղի է ունեցել ժամանակակից սարքավորումներով հագեցած վերականգնման նոր լաբորատորիայի բացման հանդիսավոր արարողությունը

Արմեն Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Եգիպտոսի նախագահին ազգային տոնի՝ Հեղափոխության օրվա կապակցությամբ

«Օրենքով գող» Օշականցի Գեւորիկը 50 միլիոն դրամ գրավի դիմաց ազատ կարձակվի

Զոհված զինծառայողի տատիկից թոռան գերեզմանի ծախսերը հոգալու պատրվակով երիտասարդը հափշտակել է ավելի քան 1,6 միլիոն դրամ

Վարչապետի որոշմամբ՝ Գայանե Գաբրիելյանը նշանակվել է շրջակա միջավայրի նախարարի տեղակալ

ՎՏԲ-Հայաստան Բանկն ամփոփեց #cashbackմարաթոն ակցիայի արդյունքները

Գեղարքունիքի հատվածում փոխհրաձգություն է եղել. ՀՀ ԶՈՒ 3 զինծառայող թեթեւ վիրավոր է, Ադրբեջանն ունի 1 զոհ

Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ քննարկվել է գյուղատնտեսության ոլորտի զարգացմանն ուղղված ծրագրերի ընթացքը (տեսանյութ)

«Հանրային կառավարման բարեփոխումների՝ մինչև 2030թ. ռազմավարության» նախագիծը հրապարակվել է

Ավարտվել է «Պատիվ ունեմ» դաշինքի կողմից ընտրողներին կաշառք տալու և ստանալու փաստով քննված ևս մեկ քրգործի նախաքննություն

Հարկային բեռը պետք է ավելի շատ կրի խոշոր բիզնեսը. պատգամավորը դրական է գնահատում 1000 խոշոր հարկ վճարողների ցուցանիշը

Արմեն Սարգսյանը ծննդյան տարեդարձի առթիվ շնորհավորական ուղերձ է հղել Իտալիայի նախագահ Սերջիո Մատարելլային

Մեկնարկել է եկամտային հարկից ուսման վարձի փոխհատուցման գործընթացը

Արմավիրում «սուր էնտերոկոլիտ» ախտորոշմամբ հոսպիտալացված քաղաքացիները դուրս են գրվել

Վարանդայի շրջանում այսօր հայտնաբերել է անհետ կորած համարվող ևս 4 զինծառայողի աճյուն

ԱԱԾ-ն որևէ մասնակցություն չի ունեցել Երևանում իրականացված «ուժեղացված ծառայության» հետ․ ԱԱԾ-ի պարզաբանումը

Ռուբեն Վարդազարյանը դատի է տվել Բարձրագույն դատական խորհրդին

Արման Դիլանյանը հանդիպել է Մարտինա Շմիդտի եւ Թամարա Բարբակաձեի հետ

Անօթևան մնացած ընտանիքի համար հիմքից տուն կկառուցվի (լուսանկարներ)

Տոկիոյում մեկնարկել են 32-րդ օլիմպիական խաղերը