Գործազրկությունը բավականին մեծ խնդիր է, ինչը արդեն մթնոլորտ է ձեւավորել հասարակության մեջ. Առաքելյան

Օրերս ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրեց, որ 2019 թվականի երկրորդ եռամսյակից Հայաստանում գործազրկության էական նվազում ունենք:

Նա նշել էր, որ 2018-ի երկրորդ եռամսյակում գործազուրկների թիվը կազմել է 236 հազար 400 մարդ, իսկ 2019-իերկրորդ եռամսյակում գործազուրկների թիվը կազմել է 207 հազար 200 մարդ, նվազելով 29 հազար 200 մարդով:

«Ներկայումս մեր երկրում գործազրկությունը կազմում է 17.7 տոկոս, ինչը նշանակում է, որ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ մեր երկրում ընդհանուր գործազրկությունը նվազել է 2.5 տոկոսով»,- գրել էր վարչապետը։

29 հազար 200 գործազուրկների նվազման թիվը չի ենթադրում, որ այս ընթացքում այդքան աշխատատեղ է ստեղծվել: Սրա մեծ մասը հիմնականում ստվերից դուրս եկած աշխատատեղերն են:

Թեմայի վերաբերյալ «Հայկական ժամանակ»-ը զրուցեց ՀՀ վարչապետի խորհրդական, տնտեսագետ Մեսրոպ Առաքելյանի հետ:

- Պարոն Առաքելյան, վարչապետը գրել էր, որ 2018-ի երկրորդ եռամսյակի համեմատ, 2019-ի երկրորդ եռամսյակում գործազուրկների թիվը նվազել է 29 հազար 200-ով: Ինչո՞վ է սա պայմանավորված:

- Գործազրկության թիվը, որը հաշվառվում է, դրանք գրանցված գործազուրկներն են: Գրանցված աշխատողների մասով մենք ունենք բավականին դրական զարգացումներ: Չասեմ բավականին մեծ ծավալի, սակայն ակնհայտ է, որ աշխատատեղերի ստեղծման առումով ունենք մի փոքր առաջընթաց: Բայց այս առումով դեռ աշխատելու տեղ կա: Ի վերջո գործազրկության այն ծավալը, որն ունենք՝ 17.7 տոկոս, դեռեւս մտահոգիչ է: Սակայն ամենակարեւորն այն է, որ այդ տենդենցը՝ գործազրկության նվազման տեսանկյունից, դրական է:

- Ձեր գնահատմամբ, որքա՞ն աշխատատեղ է ստեղծվել այդ ժամանակաշրջանում:

- Կդժվարանամ թիվ նշել: Մինչեւ հեղափոխությունը ունեցել ենք չգրանցված աշխատողների բավականին զգալի հատված: Սակայն գործազրկության նվազումը միայն չգրանցված աշխատակիցների գրանցմամբ չէ պայմանավորված: Այն, որ կա որոշակի տեղաշարժ, նկատվում է նաեւ այն ներդրումային ծրագրերով, որոնց կառավարությունն արտոնություն է տվել:

- 17.7 տոկոս գործազուրկների թիվը արդյո՞ք իրական է, թե այստեղ դարձյալ ստվեր կա:

- Ընդհանրապես զբաղվածության առումով բավականին լուրջ խնդիրներ ունենք: Խնդիրը միայն չգրանցված աշխատակիցները կամ կարգավորումները չեն: Խնդիրը նաեւ այն է, որ մենք ունենք ոլորտներ, որտեղ կան եկամուտների գրանցման հետ կապված խնդիրներ: Օրինակ՝ գյուղատնտեսական ոլորտում օրենքի շրջանակներում հաշվառում չենք իրականացնում, թե մարդն ինչքան եկամուտ է ստանում: Մոտ կես միլիոն մարդ աշխատում է գյուղատնտեսության ոլորտում եւ ձեւավորում է եկամուտ: Սակայն ակնհայտ է, որ կան մարդիկ, ովքեր գյուղում են բնակվում, համարվում են գյուղացիներ, բայց հնարավոր է, որ որեւէ եկամուտ չեն ստանում ու այդ առումով նրանց կարելի է համարել գործազուրկ: Որոշակի ոլորտներում, օրինակ՝ շինարարության ոլորտում սեզոնային աշխատանքներ են կատարում, այդտեղ նույնպես հնարավոր է լինեն ոչ ամբողջական հաշվառումներ:

Ես նկատում եմ, որ իրոք մենք ունենք խնդիր: Խնդիրը, ոչ թե գործազրկության հետ է կապված, այլ այստեղ ես ավելի շատ կարեւորում եմ կայուն եկամտի առկայությունը: Այսինքն ինչքան մարդ կա, որ ունի կայուն եկամուտ ստանալու խնդիր: Այդ կայուն եկամուտը մարդը կարող է ստանալ իր փոքր բիզնեսով, գյուղատնտեսությամբ զբաղվելով կամ որոշակի աշխատանք կատարելով՝ նույնիսկ չլինելով ինչ-որ մի ընկերությունում գրանցված աշխատակից: Ե՛ւ քաղաքացու, ե՛ւ պետության համար կարեւոր է ունենալ այնպիսի տնտեսություն, որտեղ առավելագույնս մեծ թվով մարդիկ կարողանան ստանալ կայուն եկամուտ: Հնարավոր է, որ մարդիկ լինեն, ովքեր հաշվառված են գործազրկության համակարգում, սակայն արտերկրից բավականին օգնություն են ստանում կամ գյուղատնտեսությամբ են զբաղված: Հետեւաբար միայն այս վիճակագրությունը նայելով չենք կարող ստանալ ամբողջական պատկերը:

- Ձեր կարծիքով Հայաստանում գործազուրկների քանակին համաչափ աշխատատեղեր կա՞ն, թե ամեն դեպքում ինչքան էլ աշխատատեղեր են ստեղծվում դա չի բավարարում:

- Այդ խնդիրը մի կետ չունի, որ ենթադրենք ունենք 100 հազար գործազուրկ, պետք է ստեղծել 100 հազար աշխատատեղ: Աշխատանքի, գործատուների եւ գործազուրկների միջեւ կապը բավականին խնդրահարույց է: Ամենայն հարգանքով՝ չփնովելով քաղաքացիներին, ովքեր աշխատանք չունեն, սակայն ցավոք մենք բախվում ենք մի իրականության հետ, որ շատերը չեն ցանկանում աշխատել կոնկրետ այս աշխատանքում: Իհարկե, այստեղ գալիս է գործոն՝ կրթության հետ կապված: Մենք բավականին նուրբ աշխատանք ունենք կատարելու կրթական առումով՝ մարդկանց կրթելու առումով: Այսօր մենք ունենք մի խնդիր, որ մարդիկ երկար տարիներ՝ ընդհուպ չափահաս դառնալուց հետո չեն աշխատել եւ այդ մարդիկ բարդույթ ունեն աշխատելու՝ լավ են, նպաստ են ստանում կամ բարեկամները օգնում են: Մենք այստեղ բավականին լուրջ խնդիր ունենք, որովհետեւ ցավոք տասնամյակներով այդ գործազրկությունը բավականին մեծ խնդիր է, ինչը արդեն մթնոլորտ է ձեւավորել հասարակության մեջ:

- Առաջիկա տարիներին գործազրկությունը վերացնելու հարցով կառավարությունն ինչպիսի՞ ռազմավարություն ունի:

- Շատ թյուր կարծիք է ձեւավորվել, որը թեեւ հասարակության կողմից արդարացված է, դա այն է, որ կառավարությունը պետք է մարդկանց ապահովի աշխատատեղով: Կառավարության հնարավոր աշխատատեղերը դա պետական համակարգն է: Կառավարությունը պետք է ստեղծի մի միջավայր, որտեղ մեծ թվով ընկերություններ հնարավորություն ունենան աշխատել՝ ապահովելով մեծ թվով մարդկանց աշխատատեղ: Արդյո՞ք այդ ուղղությամբ աշխատանքներ տարվում են. իհարկե, այո՝ սկսած այն միջավայրից, որ տնտեսությունում որեւէ խոչընդոտ չկա, չկան արտոնյալներ: Հարկային օրենսգրքում մենք կատարեցինք որոշակի բարեփոխումներ, որը նույնպես կնպաստի բիզնեսով զբաղվելուն: Արդեն որոշակի դրական քայլեր են նկատվում: Սպասել, որ մենք ունենալու ենք 10-20 հազար աշխատատեղ ունեցող մեծ գործարաններ պետք չէ, քանի որ մեր տնտեսությունը գոնե այս պահին նման հնարավորություններ չունի: Մենք ավելի շատ գնում ենք փոքր եւ միջին ձեռնարկությունների խրախուսմամբ, որոնք էլ աստիճանաբար կմեծանան՝ փոքրը կդառնա միջին, միջինը՝ մեծ: Հետեւաբար՝ 10, 20, 50, 100 աշխատատեղով պետք է ապահովենք տասնյակ հազարավոր աշխատատեղեր:

- Առաջիկա տարիներին մինչեւ ինչքա՞ն կարող է նվազել գործազրկության տոկոսը:

- Կոնկրետ նպատակը ոչ թե գործազրկության տոկոսի նվազումն է՝ քանի որ դա ամբողջական պատկեր չի տալիս, այլ վերջնական թիրախը աղքատության ցուցանիշի կրճատումն է: Կառավարության թիրախում կա նաեւ ծայրահեղ աղքատության ամբողջական վերացումը: Ի վերջո մեր նպատակը աղքատության կրճատումն է ու աղքատության կրճատման գործիքը ոչ թե շարունակելու է լինել քաղաքացիներին նպաստ տրամադրելը, այլ՝ անել առավելագույնը, որպեսզի քաղաքացիներն ունենան կայուն եկամուտ՝ այդ թվում աշխատատեղերի տեսքով, որը կբերի նաեւ աղքատության կրճատման: Այսինքն՝ գալով այդ գլխավոր նպատակից՝ աղքատության կրճատում, կառավարությունը անելու է նաեւ առավելագույնը՝ աշխատատեղերի առումով խրախուսելով տնտեսությանը:

- Գործազրկության նվազմանը զուգահեռ աղքատության նվազում դուք նկատո՞ւմ եք, թե աշխատավարձերն այնքան բարձր չեն, որպեսզի աղքատության նվազում լինի:

- Իհարկե, կապ կա: Աղքատության հաշվառման տեսանկյունից. մենք ունենք հաշվառված մարդիկ, ովքեր ստանում են 43 հազար դրամից ցածր եկամուտ, իսկ նվազագույն աշխատավարձը աղքատության գծից բարձր է: Հետեւաբար՝ այն մարդիկ, ովքեր ընդհանրապես եկամուտ չունեն, եթե նույնիսկ ստանան նվազագույն աշխատավարձ, ինչը կենսապահովման նվազագույն զամբյուղից բարձր է, այդ տեսանկյունից գործազրկության նվազումը կնպաստի նաեւ աղքատության նվազմանը: