Տերեշկովայի թեթև ձեռքով. Պուտինը պատրաստվում է 2024թ. հինգերորդ անգամ նախագահ դառնալուն

ՌԴ Պետդուման մարտի 10-ին կողմ քվեարկեց «Եդինայա Ռոսիա» խմբակցության պատգամավոր Վալենտինա Տերեշկովայի նախաձեռնությանը՝ Վլադիմիր Պուտինի նախագահական ժամկետները «զրոյացնելու» դրույթը սահմանադրական փոփոխությունների մեջ ներառելուն: Դեմ էր հանդես եկել միայն կոմունիստական կուսակցությունը:

Տերեշկովան իր առաջարկը ներկայացրեց թղթից կարդալով: «Ինքնաբուխ» առաջարկից շուրջ մեկ ժամ անց անձամբ Պուտինը հանկարծակի ժամանեց Դումա: Օրենսդիր մարմնի ամբիոնից նա, նույնպես ընթերցելով, հավանություն տվեց այդ գաղափարին՝ նշելով, որ դեմ չի ժամկետների «զրոյացմանը», եթե Սահմանադրական դատարանը եւս հավանություն տա այդ առաջարկին: Մարտի 16-ին ՍԴ-ն տվեց հավանությունը:

Այդպիսով Սահմանադրության խմբագրումն ավարտվեց երկու ամսում. Պուտինն առաջարկել էր զբաղվել դրանով հունվարի 15-ին՝ Դաշնային ժողովի պատգամավորներին եւ սենատորներին ուղերձում: Վերջնականապես դրանք ուժի մեջ կմտնեն ապրիլի 22-ին նշանակված համաժողովրդական քվեարկությունից հետո, որի հեռանկարը փոքր ինչ մշուշոտ է թվում կորոնավիրուսի տարածման ֆոնին:

Փոփոխությունները Պուտինին հնարավորություն կտան 2024թ.՝ ընթացիկ նախագահական ժամկետի ավարտից հետո առաջադրվել նախագահի պաշտոնում երրորդ անընդմեջ, իսկ ընդհանուր առմամբ հինգերորդ անգամ եւ պաշտոնավարել մինչեւ 2030թ., իսկ վեցերորդ անգամ առաջադրվելու պարագայում մինչեւ 2036թ.: Ավելի վաղ՝ հունվարի 15-ին Պուտինը հրապարակայնորեն բացառել էր երրորդ անգամ անընդմեջ ընտրվելու տարբերակը:

Որպես ժամկետները «զրոյացնելու» հիմնավորւմ ի թիվս այլոց նշվում են արտաքին քաղաքական իրավիճակը, հակամարտությունները, կորոնավիրուսի հետ կապված իրավիճակը, նավթի գների անկումը: Պուտինի խոսնակ Դմիտրի Պեսկովի խոսքով՝ Պուտինի առաջադրումը 2024թ. կախված կլինի «տարբեր գործոններից», ինչպիսիք են համաշխարհային տնտեսության վիճակը, քաղաքական հարցերը եւ հակամարտությունների կարգավիճակը:

Գործնականում որեւէ կասկած չկա, որ սահմանադրական փոփոխությունները նախաձեռնվել էին Պուտինի իշխանությունը երկարաձգելու համար: Ավելի վաղ՝ հունվարի 15-ին նա հրապարակայնորեն բացառել էր երրորդ անգամ անընդմեջ ընտրվելու տարբերակը: Այդ ժամանակ լայն տարածում մի քանի վարկածներ, որոնք թույլ կտային Պուտինին իշխանության մնալ այլ պաշտոնում: Փոփոխությունների հապշտապությունը եւ հախուռն ընթացքը հուշում են, որ իշխանությունում եւս մինչեւ վերջ չգիտեին, թե կոնկրետ որ սցենարով են շարժվելու:

Տարբերակները մի քանիսն էին. ղազախական սցենարը՝ Պետխորհրդի դերի բարձրացման միջոցով, «ժառանգորդ» գործողությունը եւ հենց տեղի ունեցած «զրոյացումը»:

Ղազախական սցենարը ենթադրում էր նախագահի պաշտոնից վեր պաշտոնի ստեղծում, որը եւ պետք է զբաղեցներ Պուտինը նախագահական ժամկետը լրանալուց հետո: Որպես նման պաշտոն դիտարկվում էր Պետխորհրդի նախագահի պաշտոնը, որի լիազորությունների ընդլայնման արդյունքում նա դառնալու էր երկրի փաստացի ստվերային ղեկավարը: Սակայն այդ դեպքում անհրաժեշտ էր լինելու առանցքային պաշտոններում նշանակել հեղինակություն վայելող եւ հավատարիմ գործիչների, ինչը, ժամանակի ընթացքում ապակենտրոնանալով, կարող էր հանգեցնել ներիշխանական պայքարի եւ իշխանության կորստի կամ պետականության թուլացման:

«Ժառանգորդ» գործողությունը, ամենայն հավանականությամբ, տապալվեց «արժանի թեկնածուի» բացակայության պատճառով: Այս պահի դրությամբ Ռուսաստանի քաղաքական դաշտում չկա որեւէ գործիչ որին կարելի է համեմատել 1999թ. Պուտինին: Նման գործչի բացակայության պայմաններում, թերեւս, «ժառանգորդի» սցենարը ռիսկային է պետության միասնության, իշխանության կայունության եւ, ինչու ոչ, անձնական անվտանգության տեսանկյունից: Մյուս կողմից չի բացառվում, որ մինչեւ 2024թ. նման գործիչ հայտնվի եւ ներկայիս սցենարը փոխարինվի:

Այդպիսով ստացվում է, որ ժամկետների «զրոյացումը» ինչ-որ առումով հարկադրված որոշում է: Վերջին ելույթում Պուտինը ոչ թե պնդեց, այլ չբացառեց 2024թ. առաջադրվելու հավանականությունը: Պեսկովի նշած «տարբեր գործոնները» եւս խոսում են նրա մասին, որ «զրոյացման» տարբերակը չարյաց փոքրագույնն է, եւ մինչեւ 2024թ. նոր տարբերակների փնտրտուքը կշարունակվի:

Ամեն դեպքում լուրջ փոփոխություններ ՌԴ քաղաքականության մեջ չեն սպասվում: Փոփոխությունները հնարավոր են սոցիալական քաղաքականության մեջ, սակայն գլոբալ առումով եւ, առավել եւս արտաքին քաղաքականությունում հնարավոր են միայն կտրուկ տեղաշարժերի արդյունքում: Այս առիթով ուշագրավ են Պուտինի խոսքերը Պետդումայում այն մասին, որ «Ռուսաստանը սպառել է հեղափոխությունների իր լիմիտը»: