«Գրականությունը լավ էլ հետաքրքիր առարկա է». Հայաստանում նոր՝ խոսող դասագրքեր են հրատարակվել (տեսանյութ)

Միացրու հեռախոսդ, պահիր քյուառ կոդին ու լսիր գրողի կյանքի պատմությունը կամ նրա բանաստեղծության հիման վրա գրված երգեր: Հայաստանում առաջին անգամ մշակվել են նոր՝ խոսող դասագրքեր: Գրքերը հրատարակելու գաղափարն «Անտարես» և «Զանգակ» հրատարակչություններինն է, իսկ դրանք ամբողջացնելու և կազմելու հաջորդ քայլը՝ տարբեր հեղինակներինը:

Փորձնական նոր դասագրքերը 6 առարկաներից են՝ 7-րդ դասարանի «Ֆիզիկա», «Կենսաբանություն», «Հայոց պատմություն», «Ինֆորմատիկա» և «Գրականություն», ինչպես նաև 8-րդ դասարանի «Հասարակագիտություն», որոնք հրատարակել է «Անտարես» հրատարակչությունը: 7-րդ դասարանի մեկ այլ դասագիրք էլ հրատարակել է «Զանգակ» հրատարակչությունը: Գրքերը լույս են տեսել 700 օրինակով:

Գրականության առարկայի փորձնական դասագրքի հեղինակներն են Արսեն Վարդանյանը և Արքմենիկ Նիկողոսյանը: Մանկավարժ, կրթության փորձագետ Արսեն Վարդանյանի խոսքով՝ գիրքն ստեղծելու ամենադժվար պահերից եղել է դասագրքի հայեցակարգ ունենալը, մնացածը կապված է եղել տեխնիկական հարցերի հետ: Նոր գիրքն առանձնանում է իր գունագեղության, նոր դիզայներական լուծումներով: Ըստ նրա՝ ցանկալի է, որ բոլոր դասագրքերն էլ այդ ձևաչափով կազմվեն. մեկը լինի գիտության մարդ, որը շատ լավ պատկերացնում է դպրոցը, կրթությունը, մյուսը՝ անպայման դպրոցում աշխատած մարդ:

«Գրքի հետ ծանոթությունն սկսվում է կազմից, այն պետք է հետաքրքիր լինի երեխաների համար, դրա համար օգտագործվել են գրողների լուսանկարները՝ իրենց ստորագրություններով, կան նաև գեղանկարներ, օգտագործված են արխիվային փաստաթղթեր, լուսանկարներ, բոլոր նյութերը շաղկապված են իրար, գրողի կենսագրությունը ներկայացված է պարզ ձևով՝ 7-րդ դասարանի երեխաների բառապաշարին համապատասխան»,- մեզ հետ զրույցում ասաց նա:

Վարդանյանի խոսքով՝ շատ կարևոր է, որ գրքում առկա հարցերը և առաջադրանքները նպաստեն սովորողի մտածողությանը, վերլուծական, քննադատական մտքի զարգացմանը: «Գրականություն» առարկան չպետք է դառնա միայն ինչ-որ բան կարդալու, անգիր անելու գիրք, այլ պետք է լինի գրականության բուն նշանակությանը համապատասխան:

Նոր՝ փորձնական դասագիրքում ներառված է նույն կրթական ծրագիրը, որով կազմված են նաև ներկայումս գործածվող դասագրքերը: Այն հագեցած է գունագեղ լուսանկարներով, այդ թվում՝ համաշխարհային գրողների, որոնք կապված են տվյալ թեմայի հետ. «Գրքում տրված չեն փակ հարցեր, օրինակ՝ ո՞վ է այս մարդը, ի՞նչ է անունը, գրիր քո կարծիքը, այլ նյութեր գտիր, այնուհետև տրված են ստեղծագործությունների և դրանց վերաբերյալ հարցերը: Չափածո ստեղծագործությունների դեպքում հարցերը տրված են վերջում: Հարցերն այնպես են, որ յուրաքանչյուր աշակերտ, ըստ իր իմացության մակարդակի, կարողությունների և ընդունակությունների, կարողանա դասին մասնակցել: Այսինքն՝ տեքստն ընթերցելով՝ երեխան զուգահեռ աշխատելու է տվյալ տեքստի բովանդակության հետ: Հարցերը հիմնականում դրված են այն մասերում, որտեղ տվյալ թեմայի վերաբերյալ ինչ-որ հուշում կա»,- ասաց Վարդանյանը:

Նորարական տեխնոլոգիայով ստեղծված դասագրքի նպատակը, Վարդանյանի խոսքով, այն է, որ երեխան կարողանա ինքնուրույն բացահայտումներ անել և դառնալ հայրենաճանաչ: «Գրականություն» առարկան պետք է դառնա հոգեկեցվածքի և ազգային արժեհամակարգի տեսակետից կարևորագույն միջոց: Գրքի լուսանցքներում առկա քյուառ կոդի միջոցով աշակերտը կարող է դիտել գրողի մասին պատմող ֆիլմ կամ լսել երգ, որ ինչ-որ բանաստեղծության բառերի հիման վրա է ստեղծվել, ունկընդրել բանաստեղծություններ, որոնցից մի քանիսն ընթերցում են գրքի հեղինակները: Սրանք էլ, ըստ նրանց, ուղղված են երեխաների գեղագիտական ճաշակը զարգացնելուն:

Վարդանյանի և Արքմենիկ Նիկողոսյանի հեղինակած գիրքն այժմ փորձնական փուլ է անցնում Վայոց ձորի մի քանի դպրոցներում: Վարդանյանը նույնպես գիրքը փորձարկում է իր աշակերտների հետ, ասում է՝ երեխաները հասկանում են՝ գրականությունը լավ էլ հետաքրքիր առարկա է. «Օրինակ՝ ինչ-որ թեմա անցանք, մանրամասնորեն աշխատեցինք տեքստի հետ, բառապաշար դուրս գրեցինք, տարբեր տեսակետներից քննության ենթարկեցինք տեքստը, այնքան աշխատեցինք տեքստի հետ, որ երեխաներն ասացին՝ վա՜յ, ես արդեն անգիր արեցի տեքստը: Բանաստեղծություններից բառեր հանեցինք, այսպես ասած՝ քանդեցինք-հավաքեցինք բանաստեղծությունը: Օրինակ՝ կազմում էինք գրողի աշխատանքային սիվին, ամբողջ կենսագրությունը վերլուծում էինք ու հասկանում, որ երեխաների համար գիրքը հետաքրքիր է»,- ասաց նա:

Ըստ մանկավարժի՝ նոր գրքը, սակայն, չի եկել ասելու, որ դպրոցներում օգտագործված դասագրքերն այլևս պիտանի չեն. դրանք նույնպես կրթել են սերունդներին: Նոր դասագրքի վերաբերյալ իրենց քննադատություններն ու առաջարկները, դրական ու բացասական կարծիքներն ուսուցիչներն արդեն հնարավորություն ունեցել են ներկայացնելու: Վարդանյանն ասում է՝ ուսուցիչների համար շատ կարևոր է նաև, որ դասագրքի համահեղինակը մանկավարժ է:

«Օրինակ՝ եղել են այնպիսի առաջարկներ, որ լինի նաև լրացուցիչ գրականության ցանկ, որի դիզայնն ու կազմը ես արդեն պատկերացնում եմ: Սմարթֆոնի հետ կապված այդքան էլ դժգոհություններ չկան, քանի որ դա ավելի շատ երեխաներին է անհրաժեշտ լինելու: Բայց դա չի նշանակում, որ եթե դու սմարթֆոն չունես, դու չես կարող օգտվել դասագրքից. նյութի հիմնական բովանդակությունը դասագրքում զետեղված է: Լավի ու վատի խնդիր չենք դնում, ի վերջո, դասագրքերը սերունդ են կրթել, ամեն մի սերնդի համար փոփոխություններ են պետք: Գուցե 10 տարի հետո սա էլ հնանա, այսինքն՝ պետք է հաշվի առնել տվյալ իրավիճակը և ելնել տվյալ պահի կարիքից»,- ասաց նա:

Նոր դասագրքերը փորձնական փուլ անցնելուց հետո կլինեն արդեն դպրոցներում և կփոխարինեն հին դասագրքերին: Ամենայն հավանականությամբ դա կլինի երկու կամ երեք տարուց: Գրականության նոր դասագրքի համար էլ հեղինակները ստեղծել են նաև ուսուցիչների ձեռնարկ, կազմակերպվում են նաև վեբինարներ:

Մերի Խաչատրյան