Իշխանություններն ամեն ինչ անում են, որ Ընտրական օրենսգրքի փոփոխություններն անիմաստ դառնան

Պայմանավորված ժամկետից թեեւ ուշացած, բայց երեկ վերջապես Ազգային ժողովը սկսեց քննարկել Ընտրական օրենսգրքում եւ հարակից մի քանի օրենքներում երկրորդ խումբ փոփոխությունների փաթեթը:

Հիշեցնենք, որ իշխանությունները օգոստոսի 29-ին չեղյալ հայտարարեցին առաջին խումբ փոփոխությունները՝ պատճառաբանելով, թե հնարավոր չէ սահմանված ժամկետներում ապահովել դրանց համար անհրաժեշտ տեխնիկական վերազինումը: Իսկ այս փոփոխությունների շուրջ համաձայնությունն արդեն ընդդիմության եւ իշխանության միջեւ կայացել է դեռեւս սեպտեմբերի 13-ին: Այս փոփոխությունները չեն ենթադրում նախորդի տեխնիկական ներդրումներն ու ֆինանսական միջոցները: Եթե նախորդի դեպքում պահանջվում էր 16-18 մլն դոլար, այս անգամ անհրաժեշտ կլինի ծախսել դրա ուղիղ կեսը՝ 8-9 մլն դոլար:

Նախագիծն ԱԺ-ում ներկայացնելիս կառավարության աշխատակազմի ղեկավար-նախարար Դավիթ Հարությունյանը հավատացրեց, որ այս անգամ ֆինանսական միջոցները կան՝ կառավարությունն իր կողմից հատկացնելու է 3 միլիոնը, մյուս մասի համար առկա են դոնոր կառույցների խոստումները: Փոփոխություններից առաջինը ընտրողների ստորագրած ցուցակների հրապարակումն է:

Ու թեեւ իշխանություններն այս նախագծով ընդունել են ոչ իշխանականների ներկայացրած գրեթե բոլոր առաջարկությունները՝ բացառությամբ ռեյտինգային քվեարկության չեղարկումը, այնուամենայնիվ, երեկ այդ փաստաթղթի քննարկումը եւս թեժ անցավ: Օրինակ, այս անգամ ոչ իշխանականներին մտահոգում էր իշխանությունների կատարած այն լրացումը, թե ընտրակեղծիքի, մասնավորապես ուրիշի փոխարեն քվեարկելու եւ գրանցամատյանում նրա անվան դիմաց ստորագրություն նկատելու մասին սուտ հայտարարության դեպքում սահմանվում է 3-5 տարի ազատազրկում: Նման հայտարարություն ներկայացնելու համար այնպիսի պահանջներ են սահմանել, որ քաղաքացին երկար կմտածի՝ նկատած ընտրակեղծիքի մասին հայտարարություն տա՞, թե՞ ոչ: Ուրիշի փոխարեն քվեարկություն նկատելու վերաբերյալ հայտարարություն ներկայացնելիս քաղաքացին պետք է «գրավոր հավաստի եւ ստորագրի, որ տեղյակ է այլ անձի փոխարեն քվեարկելու վերաբերյալ դիմումին կից կեղծ ստորագրությամբ հայտարարություն ներկայացնելու համար նախատեսված քրեական պատասխանատվության մասին»:

Ոչ իշխանական ուժերի ներկայացուցիչները գտնում են, որ հատկապես մեր երկրում գոյություն ունեցող դատական համակարգի պայմաններում ուրիշի փոխարեն քվեարկության դեպքեր նկատած քաղաքացին նման պահանջների դեպքում չի համարձակվի հայտարարություն տալ: ՀԱԿ խմբակցության քարտուղար Արամ Մանուկյանն օրինակ է բերում, թե, ենթադրենք, մի քաղաքացի տասը ընտրակեղծիքի մասին հայտարարություն է ներկայացնում, բայց հանկարծ պարզվում է, որ դրանցից մեկը ճիշտ չէ: Ուրեմն այդ մի սխալ հայտարարության պատճառով նա պետք է քրեական պատասխանատվությա՞ն ենթարկվի ու 3-5 տարի ազատազրկմա՞ն դատապարտվի: Էդմոն Մարուքյանն էլ գտնում է, որ նման կոշտ պատիժներ սահմանելու փոխարեն իշխանությունները պետք է ընտրակեղծիք հայտնելու համար խրախուսման միջոցներ նախատեսեն:

ԲՀԿ խմբակցության պատգամավոր Էլինար Վարդանյանին էլ հետաքրքրում էր, թե ինչ քանակի խախտումները կարող են ազդել ընտրությունների արդյունքների վրա: Դ. Հարությունյանը պատասխանեց, որ նախագծում նման տոկոս ֆիքսված չէ, եւ ընտրական հանձնաժողովները, տվյալ դեպքում՝ ԿԸՀ-ն կորոշի՝ տվյալ քանակի կեղծիքը ազդո՞ւմ է ընտրությունների արդյունքների վրա, թե ոչ: Այսինքն հասարակության վստահությունը չվայելող դատական համակարգից վախեցող քաղաքացիները նախ կզգուշանան ընտրակեղծիքի մասին իրավապահ մարմիններին հայտարարություն ներկայացնել: Եթե, այնուամենայնիվ, համարձակվեն  ու ներկայացնեն, Տիգրան Մուկուչյանի ղեկավարած ԿԸՀ-ն պետք է որոշի՝ արդյոք այդ կեղծիքներն ազդե՞լ են ընտրությունների արդյունքների վրա: Այդպիսով՝ իշխանությունները թեեւ ընդունել են ընտրական գործընթացների վերաբերյալ ոչ իշխանականների հիմնական պահանջները, բայց զուգահեռ այնպիսի կոնտր պայմաններ են մշակել, որ դրանք այնքան էլ արդյունավետ չլինեն:

Ավելին, դեռ պարզ չէ՝ արդյոք այս փոփոխություններն էլ, մասնավորապես ստորագրված ցուցակների հրապարակումը չի՞ արժանանա առաջին խումբ փոփոխությունների ճակատագրին եւ չեղյալ չի՞ համարվի: Բանն այն է, որ այն կարող է չեղյալ համարել Սահմանադրական դատարանը: Ճիշտ է, պատասխանելով պատգամավոր Նիկոլ Փաշինյանի այս մտահոգությանը՝ Դավիթ Հարությունյանը հայտարարեց, թե իշխանությունները խորհրդարանական մեծամասնության միջոցով նման դիմում չեն ներկայացնի ՍԴ, բայց չի էլ կարող երաշխավորել, որ ՍԴ-ն ինքնակամ չի փորձի քննարկել այդ դրույթը: Հիշեցնենք, որ ՍԴ-ն 2012թ. մայիսի 5-ի որոշումով մերժել էր նախկին ԸՕ-ի՝ ստորագրված ցուցակների հրապարակմանը խոչընդոտող հակասահմանադրական ճանաչելու վերաբերյալ ԲՀԿ-ական եւ ՀՅԴ-ական պատգամավորների դիմումը: Եվ Դ. Հարությունյանը չբացառեց հնարավորությունը, որ ՍԴ-ն այս անգամ էլ իր նախաձեռնությամբ կքննի եւ ցուցակների հրապարակումը կհամարի 2012թ. իր որոշմանը հակասող:

Ի դեպ, Ն. Փաշինյանը բարձրացրեց մեկ այլ խնդիր, որը վերաբերում է ընտրատեղամասերում տեսախցիկների տեղադրման եւ ընտրական պրոցեսի օնլայն հեռարձակման վերաբերյալ փոփոխությանը: Այս դեպքում նախատեսված է, որ պետք է համապատասխան հանձնաժողով ստեղծվի, որը մրցույթ կհայտարարի ու կընտրի, թե մասնագիտացված որ ընկերությունը պետք է իրականացնի այդ ծրագիրը: Պատգամավորին հետաքրքրում էր, որ եթե մրցույթ հայտարարվի, բայց որեւէ ընկերություն չդիմի այդ ծրագիրը շահելու համար, ի՞նչ պետք է լինի: Դ. Հարությունյանը պատասխանեց, որ եթե որեւէ ընկերություն չդիմեց, իրենք չեն կարող մեկին ստիպելով անել տալ այդ գործը:

Այդպիսով՝ հասկանալի է դառնում, որ իշխանությունները, ընդունելով ընդդիմության պահանջները՝ այս անգամ էլ զուգահեռաբար այնպիսի հնարավորություններ են նախատեսում, որ դրանց հիմնական փոփոխությունները՝ ցուցակների հրապարակումը կամ տեսախցիկների տեղադրումը չգործեն: