Կոշտ, արագ եւ ոչ այնքան ստանդարտ քայլերին սպասելիս. խմբագրական

ՀՀ քննչական կոմիտեի՝ անցած շաբաթվա վերջին տարածած հաղորդագրությունը, որը վերաբերում է հանքարդյունաբերության ոլորտում արձանագրված երեւույթներին, չարժանացավ լայն հանրության համարժեք արձագանքին: Եվ այդտեղ արտառոց ոչինչ չկա: Հանքարդյունաբերության ոլորտը հանրության ընկալումների տեսանկյունից մի տեսակ հեռու, մարդկանց հետ անմիջական կապ չունեցող մի ոլորտ է, որտեղ կատարվողը ուղղակի կապ չունի մեզ հետ: Ընկալումների տեսանկյունից, օրինակ, նախկին գեներալի տանը զինվորների համար նախատեսված «տուշոնկան» ավելի մոտ է թվում մեր «մաշկին», քան հեռավոր սարերում արդյունահանվող հանքաքարի հետ կապված ինչ-որ պատմություն:

Իրականում մեր պետությանը հասցված ֆինանսական վնասի առումով հանքարդյունաբերությունում տեղի ունեցած բառացի թալանի հետ ոչինչ չի կարող համեմատվել: Եթե այլ ոլորտներում, պատկերավոր ասած, պետությունից եւ հետեւաբար հանրությունից թալանածը կարելի է հաշվել տասնյակ կամ հարյուրավոր միլիոն դոլարներով, ապա հանքարդյունաբերության ոլորտում այդ ծավալը պետք է հաշվել միլիարդներով: Դա՝ դեռ միայն ուղղակի ֆինանսական վնասը, որի մեջ չի մտնում բնությանը հասցված վնասը:

Տարիներ շարունակ նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաները մտածել են ոչ թե բնությանը նվազագույն վնասներ հասցնելով առավելագույն բյուջետային մուտքեր ստանալու մասին, այլ մտածել են, թե ինչպես անեն, որ հնարավորինս շատ փող «վաստակեն» իրենց անձնական բյուջեի համար: Ու, պետք է խոստովանել, որ ստեղծվել են բազմաքայլ սխեմաներ այդ փողը «վաստակելու»:

Այդ սխեմաների սկիզբը լիցենզավորումների փուլն էր: Ամենաբարձր պաշտոնյաների ամենամերձավոր, նրանց ամենաշատ ծառայությունները մատուցած անձինք ստանում էին այս կամ այն հանքը շահագործելու լիցենզիա: Ստանում էին չնչին գներով՝ կոպեկներով: Այդ լիցենզիան ստանալուց հետո սկսում էին փնտրել գնորդի: Ու գտնում էին: Չնչին կոպեկներով ձեռք բերված լիցենզիան վաճառում էին գնորդին մի քանի միլիոն դոլարով: Գնորդը նաեւ պետք է միլիոնավոր դոլարների կաշառքներ տար, որպեսզի «դաբրո» ստանար հանքի շահագործումը իրականացնելու համար: Դրանից բացի, հանքի շահագործողը ստիպված էր նաեւ որպես փայատեր վերցնել բարձրաստիճան պաշտոնյայի ասած մի որեւէ ընկերություն, որը, բնականաբար, գրանցված է օֆշորում մի ինչ որ «... limited» անվան տակ:

Հետո արդեն գալիս էր ներդրումների փուլը: Այստեղ, բնականաբար, ներկայացվում էին ուռճացված ծավալներ, որը թույլ էր տալիս հետագայում՝ արտադրանքը իրացնելուց հետո, դրանց մի զգալի մասը ծախսագրել ու խուսափել հարկերից:

Դրանից հետ արդեն հանքաքարը կամ խտանյութը վաճառելու փուլն էր: Այս առումով էլ կառուցվում էին «հետաքրքրիր» սխեմաներ: Հայաստանում արդյունահանված հանքաքարի գնորդները սովորաբար օֆշորային ինչ-որ ընկերություններ են: Վերջինս հանքաքարը գնում էր ցածր գնով, ապա վերավաճառում վերջնական գնորդին շատ ավելի բարձր գնով: Ստացվում էր, որ հանքը շահագործող ընկերության հասույթը քիչ է, ուստի նաեւ եկամուտն էլ է ցածր, շահույթն էլ, ու դրան համապատասխան ցածր հարկեր պետք է վճարվեն: Հիմնական շահույթը առաջանում էր օֆշորում, որտեղ շահութահարկի շատ ավելի ցածր դրույքաչափեր են գոյանում: Դե հասկանալի է, որ օֆշորում գրանցված հանք շահագործող եւ հանքաքարը վերավաճառող ընկերությունները սերտորեն փոխկապակցված են, եթե չասենք՝ դրանք իրականում նույն անձինք են:

Քննչական կոմիտեի տարածած հաղորդագրության մեջ չկան անուններ եւ այլ մանրամասներ: «... Պարզվել է, որ ՀՀ տարածքում հանքարդյունաբերությամբ եւ երկրաբանահետախուզական աշխատանքներով զբաղվող 19 ընկերությունների բաժնետոմսերը տարբեր ժամանակներում ձեռք են բերվել մի քանի անձանց եւ կազմակերպությունների կողմից ու վաճառվել Կայմանյան կղզիներում գտնվող կազմակերպություններին։ Ընդ որում, 17 ընկերության բաժնետոմս վաճառվել է մեկ արտասահմանյան ընկերության: Նախնական տվյալներով՝ Հայաստանում գրանցված ընկերությունների եւ ակտիվների սեփականությունը եւ դրանց տնօրինումը իրականացվում է միեւնույն կենտրոնից....»,- մասնավորապես գրված էր ՔԿ հաղորդագրության մեջ: Այսքանն էլ թերեւս բավարար է Հայաստանի հանքարդյունաբերության ոլորտում առկա «օֆշորայնացման» մասշտաբները պատկերացնելու համար:

Դժվար է ասել, թե որքանով եւ ինչ ժամկետներում է հնարավոր մեր հանքարդյունաբերության ոլորտում տեղի ունեցածը ամբողջությամբ բացահայտնել: Բայց ակնհայտ է, որ անհրաժեշտ են կոշտ, արագ եւ ոչ այնքան ստանդարտ քայլեր այս ոլորտը մաքրելու ու մեր երկրին հասցված վնասը հնարավորինս վերականգնելու համար:

Տպել
5324 դիտում

Ոստիկանությունը մասնագիտական ստուգումներ է նշանակել Լոռու մարզում ծառահատման 2 դեպքով

Փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի նախագահությամբ կայացել է միջգերատեսչական հանձնաժողովի հերթական նիստը

Լոռու Գարգառ գյուղում անասնագոմ է հրդեհվել՝ այրելով մոտ 700 հակ անասնակեր

Ոստիկանները վկայել են, որ իրականում տեղեկություն չեն ունեցել զենքի ու զինամթերքի մասին. Վահե Գրիգորյան

Ում էր պետք Մաշադյանի որդու շուրջ աղմուկը

Գեմաֆին Գասպարյանը նշանակվել է աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարի առաջին տեղակալ

Առաջիկա շաբաթներին ԵՄ-ի կողմից Ռուսաստանի դեմ նոր պատժամիջոցներ կսահմանվեն. Մոգերինի

Մայրապետյանի հետ առերեսվել եմ, եւ նա ընդունել է, որ գումար եմ փոխանցել. Սիլվա Համբարձումյան

ՀԿ-ի նախագահը կասկածվում է տարբեր անձանցից 29,5 մլն դրամի հափշտակության մեջ

«Իմ քայլը հանուն Լոռու մարզի» բիզնես ֆորումի նախապատրաստական աշխատանքներն ավարտված են. մարզպետ

30 խոշոր հարկատուներից 25-ը նախորդ տարվա համեմատ ավելացրել են հարկերը, 5-ը՝ պակասեցրել. Բաբկեն Թունյան

Ալեքսանյանի ընկերության վճարած հարկերը ոչ թե նվազել, այլ ավելացել են. «Գազպրոմը» չի նվազեցրել հարկերը

Մարիխուաննա ծխող մարդիկ միշտ ժպտում են ու շատ բարի են. Արման Մարգարյան

ԱԱԾ-ն արձագանքել է Սեդրակ Քոչարյանին մեղադրանք առաջադրելու մասին տեղեկություններին

Վարչապետի՝ սպորտի հետ կապված ծրագրերը հեղափոխական չէին. Դավիթ Խիթարյան

Շվեյցարիայի բարձրագույն դատարանը մերժել է Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված հուշարձանի տեղադրման դեմ բողոքը

Ավտովթար Լոռիում. կան վիրավորներ

Գյումրեցի կնոջ մահվան մեջ մեղադրվող ռուս զինվորականը ցուցմունք չի տվել, նմուշ չի հանձնել

«Նուբարաշեն» ՔԿՀ-ի դատապարտյալը «Արմենիա» ԲԿ-ից փախուստի է դիմել

Ուսման վարձի փոխհատուցում կստանան ապրիլյան պատերազմին մասնակցած նաեւ հեռակա սովորող ուսանողները