Հայաստանում քսան տարի շարունակ «37 թիվ է եղել»․ հիմա անմեղ «վրիպակի» համար նոր «քաղբանտարկյալ» է հայտնվել

Նախկին իշխանությունների «իրավապաշտպան գունդը» ցնծության մեջ է՝ Հայաստանում նոր «քաղբանտարկյալ» է հայտնվել: Խոսքը ԱԺ աշխատակազմի ղեկավարի նախկին տեղակալ Արսեն Բաբայանի մասին է, որը մեղադրվում է պաշտոնեական կեղծիք կատարելու (պարզ ասած՝ ինչ-որ փաստաթղթի ստացման ամսաթիվ կեղծելու) մեջ: Ու հիմա նախկիններին սատարողներն ահավոր աղմուկ են բարձրացրել՝ «սա խայտառակություն է», «սկի 37 թվին սենց բաներ չէին լինում», «ո՞վ է տեսել, որ նման չնչին բանի համար մարդուն ազատազրկեն», «սա ակնհայտ քաղաքական հալածանք է», եւ այլն: Մի խոսքով՝ ի՞նչ կարիք կար նման չնչին բանի համար անհանգստացնել, մարդը «մի մուշտի է տվել», եւ վերջ:

Իրականում դա, իհարկե, այնքան էլ անմեղ «վրիպակ» չէր: Առանց իրավական նրբություններին մանրամասն անդրադառնալու՝ պարզապես նշենք, որ եթե այդ փաստաթղթի մուտքագրման ամսաթիվը չփոխվեր, 2018-ին Հրայր Թովմասյանը ՍԴ նախագահ կդառնար ոչ թե մինչեւ 2030 թ., այլ ընդամենը 6 տարով (համենայն դեպս՝ ըստ Հատուկ քննչական ծառայության տարածած հաղորդագրության): Այսինքն՝ Արսեն Բաբայանն ինչ-որ փաստաթղթում ինչ-որ թիվ է փոխել, որի արդյունքում ՀՀ առանցքային ինստիտուտներից մեկի ղեկավարի պաշտոնավարման ժամկետն ըստ էության ապօրինաբար երկարացվել է: Հարց է ծագում՝ կարելի՞ է սա համարել պատահական վրիպակ: Նույն հաջողությամբ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նախագահը կարող է ասել՝ «լավ, ի՞նչ եք իրար խառնվել, հիմա նախագահի թեկնածուն 25 տոկոս էր ստացել՝ սխալվել-գրել եմ 52, արժե՞ մի թվի համար մեղադրել, հո 37 թի՞վը չի»: Եվ ընդհանրապես՝ եթե ինչ-որ մեկը պաշտոնեական կեղծիք է կատարում, որը քաղաքական լուրջ հետեւանքներ է ունենում, կարելի՞ է այդ կեղծիքի համար պատասխանատվության կանչելը համարել քաղաքական հետապնդում:

Հիմա՝ «37 թվի վերադարձի» մասին: Այո, եթե իրավապահները նախկինում կատարված բոլոր մեծ եւ փոքր հանցագործությունները բացահայտեն ու բոլորին պատասխանատվության ենթարկեն, Հայաստանում 37 թվից ավելի ծանր իրավիճակ կլինի: Բայց ինչո՞ւ է այդպես: Որովհետեւ նախորդ առնվազն երկու տասնամյակներում պետական կառավարման ողջ համակարգը հիմնված է եղել հանցավորության եւ կոռուպցիայի վրա: Սա, իհարկե,  չի նշանակում, թե համակարգում ընդգրկվածները բոլորն առանց բացառության հանցագործներ են եղել, բայց համակարգն այնպիսին է եղել, որ հաջողությունների հասնելու համար ցանկացած պաշտոնյա պիտի կատարեր «շեֆի» ապօրինի հրահանգները, պիտի աչք փակեր անօրինականությունների վրա, պիտի ուժերի ներածին չափով ընտրություններ կեղծեր եւ այլն, հակառակ դեպքում կամ որեւէ պատրվակով կհեռացվեր աշխատանքից, կամ ամբողջ կյանքում կգոյատեւեր շարքային պաշտոնյայի համեստ աշխատավարձով՝ զուգահեռաբար արժանանալով գործընկերների ամենօրյա ծաղրուծանակին: Ապօրինություններ կատարելու պարտավորություններ ունեին բոլորը՝ դպրոցների ու մանկապարտեզների տնօրենները, գյուղապետերը, հիվանդանոցների գլխավոր բժիշկները, բուհերի ռեկտորները եւ այսպես շարունակ: Նույնիսկ մասնավոր ընկերություններում (հիշեք ՍԱՍ սուպերմարկետի կոլեկտիվի նախընտրական ժողովի ձայնագրությունը) հաջողության հասնելու համար անհրաժեշտ էր առավելագույն թվով «մարդ ապահովել» ընտրություններին: Համակա՛րգն էր այդպիսին: Եվ այդ համակարգն, ի դեպ, ինքն իրեն չէր ստեղծվել. կառուցվել էր հետեւողական աշխատանքի արդյունքում: Իսկական «37 թիվը» հենց այդ տարիներին էր, երբ ցանկացած մեկը, ով կհամարձակվեր չկատարել վերադասի ապօրինի հրամանները, կարող էր ոչ միայն զրկվել աշխատանքից, այլեւ որեւէ պատրվակով հայտնվել բանտում:

Իսկ հիմա, երբ նախկինում կատարված մի քանի դրվագներ են բացահայտվում, այդ ամենը գնահատվում է որպես «37 թիվ»: Գնահատողների թիկունքում էլ նրանք են, ովքեր ժամանակին իրենց ենթականերին ստիպել են կատարել այդ կեղծիքները: Երեւի այնուամենայնիվ խղճի խայթ են զգում, որ իրենց ապօրինի հրամանների պատճառով այսօր այդ մարդիկ հայտնվել են ամբաստանյալի աթոռին, իսկ իրենք ազատության մեջ են: