2019-ին աշխարհի զարգացող երկրների տնտեսություններն աճում էին միջինում 4 տոկոսով, Հայաստանը՝ 7.6. պատգամավոր

2019թ. ՀՆԱ-ի (համախառն ներքին արդյունք) աճը, ըստ նախնական տվյալների, 7.6 տոկոս է կազմել. բացարձակ թվով 6 տրիլիոն 551 միլիարդ 849 միլիոն դրամ: Այս մասին երեկ ՀՀ կառավարության նիստում հայտարարեց փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը՝ անդրադառնալով Վիճակագրական կոմիտեի հրապարակած տվյալներին:

Նշենք, որ 2018-ին ՀՆԱ-ի աճը կազմել էր 5.2 տոկոս:

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն արձանագրեց, որ դա վատ ցուցանիշ չէ՝ հետաքրքրվելով, թե վերջին անգամ երբ է ՀՀ-ում նման աճ արձանագրվել: Ավինյանը պատասխանեց, որ 2000-ականներին է եղել ավելի բարձր աճ:

«Ուրեմն կարող ենք արձանագրել, որ եթե ՀՆԱ-ի աճը 2019-ին եղել է 7.6 տոկոս, նշանակում է, որ 2008 թվականից ի վեր ամենաբարձր աճն ենք ապահովել, եւ համոզված եմ, որ համատեղ արդյունքով ավելի մեծ ցուցանիշ կարձանագրենք 2020թ. համար»,- ասաց վարչապետը:

Շաբաթներ առաջ անկախ փորձագետները կանխատեսել էին, որ Հայաստանի տնտեսական աճը 2019-ի համար կլինի 8.2 տոկոս, իսկ վարչապետը հույս էր հայտնել, որ ՀՆԱ-ի աճը կլինի 8 տոկոս:

Թեմայի վերաբերյալ ՀԺ-ն զրուցել է ՀՀ ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր, տնտեսագետ Արտակ Մանուկյանի հետ:

- Պարո՛ն Մանուկյան, ինչպե՞ս եք գնահատում 7.6 տոկոս ցուցանիշը: Արդյոք սա ա՞յն էր, ինչ ակնկալվում էր:

- Տնտեսական ակտիվությունը գնահատող մեկ այլ ցուցանիշ՝ ՏԱՑ-ը, որը եւս հրապարակվել էր, 7.8 տոկոս էր կազմում: ՏԱՑ-ը եւ ՀՆԱ-ն սովորաբար շատ քիչ շեղում են ունենում, ու սովորաբար ՀՆԱ-ն մոտ 0.2 տոկոսային կետով ավելի քիչ է լինում, քան տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը: Ես ինչքանով տեղեկացված եմ, ՀՆԱ-ի ցուցանիշի մեջ ներկայումս արտացոլված է ավտոմեքենաների ներմուծումը, բայց դրա այն հատվածը, որը, օրինակ, արտահանվել է ԵԱՏՄ շուկաներ, որոշակիորեն արտացոլված չէ: Դա ապագայում մեթոդաբանական շտկումներ է ենթադրում: Եթե մենք դիտարկում ենք այն ազդակները, որը տվել էր ՏԱՑ-ը, կարելի էր ակնկալել, որ ՀՆԱ-ն գտնվելու է այս շրջանակներում: Նաեւ միջազգային կառույցներն էին ՀՀ տնտեսության համար կանխատեսումներ արել՝ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը, Համաշխարհային բանկը: Նրանք ընդհանուր բարձրացման ֆոնին ավելի զուսպ աճ էին կանխատեսում: Իսկ սա նշանակում է, որ վերջին եռամսյակում մենք ավելի դրական զարգացում կարողացանք ունենալ:

- Վարչապետը շաբաթներ առաջ գրել էր, որ անկախ փորձագետների կարծիքով 8.2 տոկոս տնտեսական աճ կունենանք՝ հույս հայտնելով, որ ՀՆԱ-ն կլինի 8 տոկոս: Ինչո՞ւ այս ցուցանիշը չստացանք:

- Եթե դուք ուսումնասիրեք միջազգային կառույցների կանխատեսումները զարգացած եւ զարգացող երկրների, ինչպիսին Հայաստանն է, վերաբերյալ, կտեսնեք, որ զարգացող երկրների համեմատ նրանց կանխատեսումների շեղումը բավականաչափ բարձր է: Սա պայմանավորված է 2 հանգամանքով. առաջինը, տեխզինվածության մակարդակի բարելավման ուղղությամբ ավելի բարձր ցուցանիշ ունենալու հնարավորությամբ: Երկրորդը, որ այդ տնտեսությունները, որպես կանոն, չափազանց փոքր են, եւ որոշակի դրական մոտեցումները կարող են էական նշանակություն ունենալ՝ կանխատեսվածի ու փաստացի ցուցանիշների առումով:

Փորձագետներ կային, որ ժամանակին ասում էին՝ Հայաստանը ռեցեսիայի (տնտեսական անկում) մեջ է: Այս դեպքում էլ ունենք փորձագետներ, որոնք է՛լ ավելի լավատեսական թվեր են հնչեցնում: Կարծում եմ, որ այս փորձագետների համար կազուսային էր համարվում այն, որ հնարավոր է՝ շտկվի մեթոդաբանությունը, եւ ՀՆԱ-ի ցուցանիշների մեջ ներառվի ավտոմեքենաների արտահանումը:

- Այլ երկրներում 7.6 տոկոս տարեկան ՀՆԱ-ի աճն ինչպիսի՞ ցուցանիշ է համարվում:

- Եթե ուսումնասիրենք Եվրոպայի տարածաշրջանը, վստահաբար, մենք կլինենք ամենաբարձր տնտեսական աճ գրանցած երկրներից: Բայց կարծում եմ, որ ինչպես ներկա կառավարության, այնպես էլ մեր քաղաքացիների համար շատ կարեւոր են դրա որակական բաղադրիչները: Այսինքն՝ ի տարբերություն նախկինում գրանցված աճերի՝ այստեղ այդ տնտեսության դրական զարգացումներից օգտվելը շատ ավելի ցցուն տեսանելի է եղել ու ավելի մեծ քանակով շահառուների մեջ է բաշխվել: Հեռուն չգնանք. ճանապարհների վիճակը, աշխատավարձային քաղաքականության փոփոխությունները, պաշտպանական բնագավառի որակական փոփոխությունները եւ զբոսաշրջային ոլորտի բարձր աճի տեմպերը: Սրանք այն ուղղություններն են, որոնք 2020թ. շարունակական են լինելու: Այսինքն՝ մասնակցայնությունն այդ աճից օգտվողների ավելանալու է:

- Սա նշանակո՞ւմ է, որ 2020թ. ՀՆԱ-ի աճն ավելի բարձր կլինի:

- Այս պահին կանխատեսումը մոտավորապես 4.9 տոկոս է: ՀԲ-ն 5.2 է կանխատեսում: Սա պայմանավորված է նրանով, որ դեռեւս այն ծախսերը, ինչն իրականացնում ենք՝ կրթության, առողջապահության, ենթակառուցվածքների ոլորտում, ապագա աճերի հնարավորություններն են մեծացնում: Մի տարի կարող ենք ունենալ դրական զարգացումներ, ավելի բարձր աճ, բայց դրա շարունակականությունը եւ երկարաժամկետությունը վտանգված լինի:

- Սա 2008 թվականից ի վեր ամենաբարձր ցուցանիշն է, բայց մինչեւ այդ ունեցել ենք ավելի բարձր ցուցանիշներ: Եթե որակական առումով համեմատենք, ինչո՞վ է տարբերվում 2019-ի ՀՆԱ-ի աճը:

- Սովորաբար ի՞նչ է պետք համեմատությունների համար: Եթե նայեք նախորդ կառավարության 5 կամ 10 տարվա տնտեսական գործունեության թվերը, կտեսնեք, որ մենք աշխարհի միջին տարեկան զարգացման տեմպերից ավելի դանդաղ կամ գրեթե նույն մակարդակի ենք զարգացել: Իսկ զարգացող երկրների աճի տեմպերից շատ ավելի նվազ աճի տեմպեր ենք գրանցել: Ի հակադրություն դրա՝ ինչպես 2018թ. ու հատկապես 2019-ին մենք մի քանի անգամ ավելի բարձր աճի տեմպեր ենք արձանագրել: Այսինքն՝ մեր խզվածությունը միջին զարգացող երկրների նկատմամբ է՛լ ավելի ենք նվազեցրել: 2019-ը այնպիսի տարի է, որ եթե աշխարհի զարգացող երկրների տնտեսություններն աճում էին միջինում 4 տոկոսով, Հայաստանը 7.6 տոկոս է ապահովել:

- 2019-ի ՀՆԱ-ի աճի վրա ի՞նչն է ամենաշատն ազդել:

- Ակնհայտ է, որ ծառայությունների բնագավառը շատ առաջանցիկ աճ ունի, ու սա պայմանավորված է նաեւ զբոսաշրջության ոլորտով: Արդյունաբերությունը եւս բավականաչափ նպաստել է դրան:

- Այսինքն՝ նախկինի պես հիմնական աճող ճյուղը  հանքարդյունաբերությունը չէ՞:

- 2018թ. համեմատ 2019-ին արդյունաբերության ծավալներն աճել են 9 տոկոսով: Բայց տնտեսագետների համար չափազանց կարեւոր է, թե արդյունաբերության մեջ ինչ որակական փոփոխություն է տեղի ունենում: Եթե 2018-ին հանքարդյունաբերության մասնաբաժինն արդյունաբերության մեջ կազմում էր 17.3 տոկոս, ապա 2019-ին նրա մասնաբաժինը կազմել է 16.9 տոկոս: Այսինքն՝ որոշակիորեն նվազել է: Ու եթե ուսումնասիրենք մշակող արդյունաբերությունը, ապա 2018-ին այն կազմում էր 66.3 տոկոս, իսկ 2019-ին՝ 69.8 տոկոս: Քչերն են սրա մասին խոսում, բայց մեր արդյունաբերության մեջ հանքարդյունաբերությունից կախվածությունը համեմատաբար նվազել է: Իսկ մշակող արդյունաբերությունը շուրջ 3.5 տոկոսով աճել է, ինչը վկայում է, որ ապագայի դրական զարգացումներ ենք ունենալու՝ արտահանման տեսանկյունից: