Աշխարհազորի ստեղծման նախաձեռնությունը լավագույն փաստարկն է

Եվ այսպես, ՀՀ պաշտպանության նախարարությունը հանրային քննարկման է ներկայացրել աշխարհազորի ստեղծման վերաբերյալ օրենսդրական նախաձեռնությունը, եւ դա շատերի մոտ տարակուսանք է հարուցել, որովհետեւ առաջին հայացքից անհասկանալի է, թե կայացած բանակի, պայմանագրայինների ինստիտուտի եւ Երկրապահի առկայության պայմաններում ի՞նչ կարիք կա հիմա էլ աշխարհազոր ստեղծել, այն էլ՝ Երեւանում։

Իրականում խնդիրը շատ ավելի խորքային է եւ կապված է պետության անվտանգային ռազմավարության արմատական բարեփոխման հետ։ Բանն այն է, որ որքան էլ իրավացիորեն հպարտանանք մեր բանակի հզորությամբ ու մարտունակությամբ, ակնհայտ է, որ Հայաստանը (բնականաբար՝ Արցախի հետ միասին) իր կանոնավոր բանակով ու ռազմական պոտենցիալով չի բավարարում տարածաշրջանային լարված իրավիճակի պարտադրած պահանջներին ու մեր առջեւ դրված խնդիրներին։

Հետեւաբար՝ մենք պիտի կամ մեր առջեւ դրված խնդիրները վերանայենք եւ «իջեցնենք նշաձողերը», կամ պիտի ավելի արդյունավետ օգտագործենք մեր ռազմական պոտենցիալն ու դրանով իսկ կտրուկ բարձրացնենք կանոնավոր բանակի հզորությունը։ Աշխարհազոր ստեղծելու նախաձեռնությունը ցույց է տալիս, որ իշխանություններն ակնհայտորեն ընտրել են երկրորդ տարբերակը։

Ի՞նչ է նշանակում դա գործնականում։ Նպատակը հասկանալի է՝ լայնամասշտաբ պատերազմի դեպքում մեր 3 միլիոնանոց պետությունը պիտի ի վիճակի լինի շատ կարճ ժամանակում ունենալ առնվազն 300-350 հազարանոց բանակ, իսկ դրա համար պետք է կատարելագործել առկա ինստիտուտները եւ ստեղծել նորերը։ Ընդորում՝ այդ 300-350 հազարանոց բանակը պետք է կազմված լինի լավ պատրաստված զինվորականներից, եւ ոչ թե անհրաժեշտության բերումով զինվորական համազգեստ հագած գյուղացիներից, շինարարներից, խանութպաններից եւ այլն։

Պարզ ասած՝ պետությունը, որը մեծ դժվարությամբ է կարողանում պահել, ասենք, 60-70 հազարանոց կանոնավոր բանակը, պիտի ի վիճակի լինի հաշված օրերի ընթացքում ունենալ 300-350 հազարանոց բանակ, որի որեւէ ստորաբաժանում իր մարտունակությամբ չպետք է զիջի կանոնավոր բանակի ցանկացած ստորաբաժանման։ Պատմության ընթացքում նման խնդրի առջեւ կանգնել են բազմաթիվ պետություններ, եւ դրանցից մի քանիսին հաջողվել է լուծել այդ հարցը։

Հետպատերազմյան պարտված Գերմանիան, օրինակ, իրավունք ուներ խիստ փոքրաքանակ բանակ պահել, եւ նրանք ընտրեցին հետեւյալ ճանապարհը՝ բանակը գրեթե ամբողջովին կազմված էր սպաներից, ու ենթադրվում էր, որ նրանցից յուրաքանչյուրը կարճ ժամանակում մոբիլիզացված քաղաքացիներից զինվորներ «կկերտի», ու բանակը սեղմված զսպանակի պես կբացվի։ Հզոր բանակներ ունեցող այլ երկրներ էլ կան, որտեղ պարտադիր ժամկետային ծառայությունը 6-8 ամիս է, բանակի անձնակազմը փոքր է, մեծ մասը սպաներ են, բայց անհրաժեշտության դեպքում բանակը համալրվում է պատրաստի ու լավ վարժված զինվորներով։ Հասկանալի է, որ գտնվելով փաստացի պատերազմական վիճակում եւ ունենալով սահմանի ու շփման գծի ամենօրյա պաշտպանության խնդիր, Հայաստանը չի կարող գնալ այդ ճանապարհով։ Բայց խնդիրը մնում է, եւ աշխարհազորի ստեղծման նախաձեռնությունը (հաջող, թե ոչ այնքան՝ մասնագիտական քննարկումները ցույց կտան) այդ խնդրի լուծմանն ուղղված կարեւորագույն քայլերից մեկն է։

Ինչ վերաբերում է ներքաղաքական շահարկումներին, ապա նկատենք, որ իշխանությունների այս նախաձեռնությունը մի բանի մասին է վկայում՝ նրանց նպատակը ոչ թե Արցախի հարցում անընդունելի զիջումների գնալն է, այլ ամուր եւ անզիջում կեցվածքի համար ավելի հզոր փաստարկների ստեղծումը։ Ի տարբերություն նրանց, ովքեր իրենց իշխանության տարիներին հրապարակավ խոսում էին ազատագրված տարածքները զիջելու անհրաժեշտության մասին՝ պետության պաշտպանական ռեսուրսներն առավելագույն արդյունավետությամբ օգտագործելու մեխանիզմներ ստեղծելու փոխարեն։