Մայրուղի հո չի, կրակ ու պատիժ է. դե մի լուծում գտեք

ՀՀ կառավարությունը, պատկերավոր ասած, կրակն է ընկել «Հյուսիս- հարավ» մայրուղու ձեռքը: Իհարկե, առայժմ այդ մասին չկան պաշտոնական հայտարարություններ, բայց այն, ինչ կատարվում է մայրուղու շուրջ, խոսում է հենց այդ մասին:

556 կիլոմետրանոց այդ մայրուղին, որը պետք է կապի մեր ամենահարավային քաղաքը` Մեղրին, ամենահյուսիսայինի` Բավրայի հետ, ժամանակին ներկայացվում էր որպես տնտեսության շոգեքարշ: Ըստ գաղափարի, այն պետք է դառնար Իրանը Սեւ ծովին կապող արագընթաց ավտոմայրուղու մի հատվածը: Սկզբնական շրջանում այն գնահատվում էր մինչեւ մեկ միլիարդ դոլար, հիմա պաշտոնապես գնահատվում է 1.5 միլիարդ, սակայն աշխատանքների նույնիսկ 25 տոկոսն էլ չի արվել: Եվ ինչպես արդեն նշել ենք, մոտավոր հաշվարկներով այն իրականում կարժենա 2.4 միլիարդ դոլար:

Այդ գումարները, որ ներդրվել, ներդրվում եւ դեռ ներդրվելու են մայրուղու շինարարության վրա, վարկեր են, որոնք պետք է վերադարձնենք իրենց տոկոսներով հանդերձ: Գաղափարն այն էր, որ մայրուղին իր ամբողջ թափով գործարկվելուց հետո այնպիսի ուղեւորա եւ բեռնափոխադրումներ կապահովի, որ կունենա մեծ մուլտիպլիկատիվ էֆեկտ ամբողջ տնտեսության վրա: Օրինակ, Իրանից Սեւ ծով գնացող ուղեւորները մեկ-երկու օր կանցկացնեն Հայաստանում, գումարներ կծախսեն, ապրանքներ կգնեն, կապահովեն տնտեսական աշխուժություն...: Բեռնատարները Հայաստանի տարածքով իրենց բեռները տեղափոխելու համար որոշակի վճարներ կմուծեն...: Կան նաեւ ներքին բեռնա եւ ուղեւորափոխադրումների աշխուժացումից որոշակի ակնկալիքներ:

Որոշակի աշխուժացում մայրուղին, անշուշտ, կապահովի: Բայց դրա թողած տնտեսական էֆեկտը արդյոք այնքան մե՞ծ է, որ մեր տնտեսությունը միայն դրա շնորհիվ կարողանա սպասարկել եւ հետո փակել դրա կառուցման համար ծախսված եւ դեռ ծախսվելիք վարկերը: Առանց տոկոսների, այդ գումարը, ինչպես նշեցինք, 2.4 միլիարդ դոլար է լինելու, այն էլ՝ դեռ շատ համեստ հաշվարկներով: Այսօրվա դրությամբ ՀՀ արտաքին պարտքը 4.5 միլիարդ դոլար է, եւ մենք շատ մեծ դժվարություններ ունենք այդ պարտքը սպասարկելու հարցում: Հիմա դրան գումարեք եւս մի 2 միլիարդ եւ կպատկերացնենք, թե այս մայրուղին որքանով է մեծացնելու պարտքի սպասարկման բեռը մեր տնտեսության վրա:

Կա մի կարեւոր հանգամանք եւս, որը, մեղմ ասած, տարակուսանք է առաջացնում այս ծրագրի նկատմամբ: Նախկինում նախատեսվում էր, որ ծրագիրը կավարտվի 2017 թվականին: Հիմա արդեն պաշտոնապես վերջնաժամկետ է սահմանված 2020 թվականը: Ամենալավատեսական գնահատականներով, սակայն, մայրուղու շինարարությունը կավարտվի միայն 2024 թվականից ոչ շուտ: Իսկ դա նշանակում է, որ եթե տեսականորեն այս մայրուղին շատ մեծ տնտեսական էֆեկտ է թողնելու մեր տնտեսության վրա, ապա զուտ ժամկետների առումով այն արդեն իսկ տապալված է: Այսինքն, մենք սպասարկում ենք վարկը, փակում մայր գումարը, իսկ մայրուղին դեռ չի գործում ու չի տալիս սպասված էֆեկտը:  

Այդ էֆեկտը կարող է լինել միայն այն դեպքում, երբ մայրուղին լիովին պատրաստ է: Եթե օրինակ Արտաշատից Երեւան, Երեւանից Թալին հատվածը արդեն պատրաստ լինի, բայց Սյունիքի դժվարանցանելի ոլորապտույտների մասերում շրջանցող հատվածները կառուցված չլինեն, ապա ըստ էության ոչ մի էֆեկտ մենք չենք ստանա: Սա նման է խողովակով անցնող ջրին: Եթե խողովակի վրա կա 10 հատ փական, որից 9-ը բաց են, իսկ մեկը փակ, դա ոչ մի արդյունք չի տա` միեւնույն է, ջուրը այդ խողովակով չի անցնելու:

Ծրագրի ընթացքը սխալ էր ի սկզբանե: Առաջին հերթին աշխատանքներ սկսվեցին ճանապարհի այն հատվածներում, որոնք առանց այդ էլ ոչ մի խնդիր չունեին: Խոսքը Երեւան-Արտաշատ ու Երեւան-Աշտարակ հատվածների մասին է, որոնք առանց դրա էլ համեմատաբար որակով, համեմատաբար լայն հատվածներ էին: Իսկ այն հատվածները, որտեղ ճանապարհը իրոք շատ բարդ է, դրանք այսօր էլ մնում են նույն վիճակում: Օրինակ, Սյունիքի մարզում` Քաջարան-Սիսիան հատվածում իրար հաջորդող մի քանի ոլորանները, Որոտանի լեռնանցքը եւ այլն: Ամենապարզ տրամաբանությունը հուշում էր, որ աշխատանքները պետք է սկսվեին հենց այդ հատվածներում: Եթե դրանց անցանելիությունը  էականորեն բարելավվեր, ապա մայրուղին կարող էր որոշակիորեն ապահովել այն էֆեկտը, որը սպասվում էր: Դրանից հետո կարելի էր կառուցել ու վերակառուցել նաեւ մնացած հատվածները:

Նշենք, որ մայրուղու ամենաբարդ հատվածները ամենաթանկն են, եւ մեկ կիլոմետրի վրա կատարվելիք ներդրումները շատ ավելի մեծ են լինելու: Ամենասկզբում, երբ դեռ նոր էր նախագծվում մայրուղին, նախատեսված էր մոտ 4 կիլոմետր երկարությամբ մեկ թունել Քաջարանի մատույցներում: Հիմա արդեն միայն Սյունիքում նախատեսվում է երեք թունել, ու եւս երկու թունել՝ Վայոց ձորի եւ Արարատի մարզերում: Ինչ գումարներով են դրանք կառուցվելու, որքան գումար է անհրաժեշտ դրանց համար, առայժմ անհայտ է: ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության կայքում առկա ներդրումային ծրագրերից մեկով առաջարկվում է «Հյուսիս-հարավ» մայրուղու վրա երկու թունել կառուցել, որի համար ընդհանուր առմամբ 300 միլիոն դոլարի ներդրում է պահանջվում: Եթե սա հանվել է մասնավոր ներդրումային հարթակ, նշանակում է դրա գինը թերեւս ներառված չէ մայրուղու ծրագրային արժեքի մեջ:

Կգտնվի՞ ներդրող, որը կհամաձայնի 300 միլիոն դոլար ներդնել այս թունելները կառուցելու մեջ, շատ դժվար է ասել: Շատ դժվար է ասել, թե այդ ներդրումները երբ  կվերադառնան, տրանսպորտի ինչպիսի հոսք կապահովվի այդ թունելներով, որոնք «Հյուսիս-հարավ» ավտոմայրուղու ծրագրի մի մասն է: Թունելներով տրանսպորտային առավելագույն հոսքը կապահովվի միայն այն դեպքում, երբ պատրաստ կլինի ամբողջ մայրուղին, ինչի հեռանկարները, մեղմ ասած, անորոշ են:

Մի խոսքով, վերջին տարիներին Հայաստանի ամենախոշոր ծրագիրը ըստ էության արդեն տապալվել է: Հիմա կառավարությունը պետք է փորձի ինչ- որ լուծումներ գտնել: Իսկ այդ լուծումները բարդ` շատ բարդ են լինելու, եթե չասենք, որ լուծումներ չկան: Այլ կերպ ասած, այս ծրագիրը փորձանք է դարձել մեր գլխին:

Տպել
3773 դիտում

Մենք նորից գալիս ենք ասելու՝ թույլ չենք տա, որ մեր երկրում լինի 1 կարծիք. Գեղամ Մանուկյան

Իջևան և Նոյեմբերյան համայնքներում շուրջ 250 կարիքավոր ընտանիք սնունդ պարունակող արկղեր են ստացել

ԲԴԽ-ում շարունակվել է դատավորների թեկնածուների հարցազրույցների փուլը

Կալանավորն հեռախոսը պահել էր ձայնարկիչի մեջ, wi-fi սարքը՝ հեռուստացույցի

Բնապահպանության նախարարը IFAD-ի տարածաշրջանային տնօրենի հետ քննարկել է համագործակցության հնարավորությունները

Օրվա կադրը. չինացի զբոսաշրջիկը Հայաստանից 2 մլն 380 հազար դրամի կոնյակ է տանում (լուսանկար)

Քննարկվել է նոր մարզադաշտ կառուցելու հարցը, հնարավոր է՝ մի քանիսը կառուցվեն. Գ. Լոռեցյան

Դատական համակարգի բարեփոխումները կենսական են ՀՀ ապագայի համար. ԵՄ դեսպանների հայտարարությունը

Լիլի Մորտոն լքել է Women’s Club-ը

Չինական ընկերությունը պատրաստ է ներդրում անել ՀՀ-ում «Ազգային» ստադիոնը կառուցելու համար

Ոստիկանապետը հանդես է եկել որակումներով, որոնք զուրկ են որևէ հիմքից և հարիր չեն պաշտոնյային. ՊՎԾ

Վանաձորում իրավիճակը լարվում է. գործադուլ անող վարորդները կփակեն քաղաքի գլխավոր փողոցները. ԼՐԱՑՎԱԾ

Կարծում եմ՝ ձեզ համոզեցի, որ ես ո՛չ ընկրկող եմ, ո՛չ վախեցող. ԵՊՀ-ն հրապարակել է Արամ Սիմոնյանի հրաժարականի ելույթը

Դատախազությունը Ռոբերտ Քոչարյանի և մյուսների գործով 2 բողոք է ներկայացրել

Վերաքննիչը մուտքագրել է Վահե Գրիգորյանի բողոքը Քոչարյանի և մյուսների գործը ՍԴ ուղարկելու որոշման դեմ

Հայկական Վերածնունդը սատարում է դատական հեղափոխությունը

ԱԺ նախագահը խորհրդարանական լսումներ է հրավիրում Անցումային արդարադատության հեռանկարները Հայաստանում թեմայով

Կոչ եմ անում շրջանավարտներին ձեռնպահ մնալ մեքենա վարելուց. Ճանապարհային ոստիկանության պետի ուղերձը

Կան շատ բաներ, որ տենց չեն եղել. Քրեական հեղինակություն Նորատուսցի Արան չընդունեց մեղադրանքը

Վճռաբեկ դատարանի դատավորները Քոչարյանի գործով քննադատում են ՍԴ-ին