Լրջության եվ պատասխանատվության մարտահրավերը

Կորոնավիրուսի համավարակի վերաբերյալ տեղեկություններն ու գնահատականները երբեմն տրամագծորեն հակադիր են։ Տեսակետներ կան, որ վարակը դեռ երկար է շարունակվելու, և աշխարհի բնակչության մոտ կեսն անխուսափելիորեն վարակվելու և բուժվելու է, բայց տեսակետ կա նաև, թե սա ընդամենը հերթական, ոչ այնքան վտանգավոր վիրուս է, որի շուրջ արհեստականորեն ահավոր աժիոտաժ է բարձրացվել՝ ինչ-ինչ աշխարհաքաղաքական նպատակներով։ Այսպես թե այնպես՝ անկախ նրանից, թե որքանով է վտանգավոր կորոնավիրուսը, և որքանով է լուրջ այս ամենը զուտ առողջապահական տեսանկյունից, ակնհայտ է, որ համաճարակի սոցիալական, տնտեսական, կրթական ու մշակութային հետևանքները չափազանց լուրջ են, հետևաբար՝ հասարակությունը ևս պիտի ամենայն լրջությամբ վերաբերվի նոր իրողություններին։ Մեր լրջության աստիճանով է պայմանավորված ոչ միայն այն, թե որքան ժամանակում կհաղթահարենք կորոնավիրուսը, այլև այն, թե ինչ կորուստներով դուրս կգանք այս իրավիճակից՝ հատկապես սոցիալ-տնտեսական ու կրթական ոլորտներում։

Սրա թիվ մեկ պատասխանատուն, իհարկե, իշխանություններն են, և նրանք կարծես թե ամենայն լրջությամբ են մոտենում իրավիճակին ու բավականին կտրուկ քայլերի են դիմում, որոնք, վստահաբար, կարճ ժամանակում կտան իրենց արդյունքը։ Բայց ակնհայտ է նաև, որ միայն կառավարության քայլերն ու արտակարգ իրավիճակով պայմանավորված կարգավորումները բավարար չեն, հանրության տարբեր շերտերը նույնպես պիտի ավելի մեծ պատասխանատվությամբ մոտենան ստեղծված իրավիճակին։ Ի վերջո հնարավոր չէ ամեն ինչ կարգավորել միայն օրենքներով, օրենքի և իրականության միջև միշտ էլ մնում է փոքրիկ մի տարածություն, որտեղ պիտի գործի մարդկանց ինքնագիտակցությունը։ Միայն մի քանի օրինակներ բերենք։

Կարող է այնպես ստացվել, որ դպրոցների և բուհերի հեռավար դասերը շարունակվեն, ասենք, ևս մի քանի ամիս։ Բայց առայժմ աշակերտների և ուսանողների մեծ մասը հեռավար դասերն ընկալում է որպես ինչ-որ զավեշտալի արկած ու մատների արանքով է նայում դրանց։ Հասկանալի է, չէ՞, որ եթե այս վիճակը երկար շարունակվի՝ հետագայում այդ կրթական բացը լրացնելը շատ բարդ է լինելու, եթե ոչ անհնարին։ Մինչդեռ շատ դեպքերում հեռավար դասերի ժամանակ աշակերտների ծնողները տանն են լինում, ու ցանկության դեպքում նրանք կարող էին ստիպել, որ աշակերտները, հակառակը, շատ ավելի լրջորեն մոտենան դասերին։ Սա խաղ չէ, սա հարց է, որը վերաբերում է հանրակրթությանը, այսինքն՝ ռազմավարական խնդիր է։

Մի ուրիշ օրինակ բերենք։ Շատ տնտեսվարողներ, օգտվելով առիթից, կտրուկ թանկացրել են որոշ ապրանքատեսակներ ու գերշահույթներ են ստանում, քաղաքացիներն էլ դժգոհում են, թե ինչո՞ւ կառավարությունը կտրուկ քայլերի չի դիմում ու չի արգելում արհեստական թանկացումները։ Կառավարությունն, իհարկե, կարող է այդպես վարվել, բայց եթե հատուկ որոշմամբ արգելվի, ասենք, ալկոգել վաճառել 500 դրամից բարձր գնով, այդ ապրանքը պարզապես կանհետանա խանութներից ու կվաճառվի «տակից»՝ շատ ավելի բարձր գնով։ Այլ կերպ ասած՝ արգելելով խնդիրը չի լուծվի։ Ուրիշ բան, որ տնտեսվարողներն իրենք պիտի չօգտվեն իրավիճակից, առավել ևս՝ որ գերշահույթներ այսպես թե այնպես ստանալու են (եթե մինչև կորոնավիրուսը օրական վաճառում էին, ասենք, հազար շիշ, հիմա նույն գնով կվաճառեն 50 հազար)։ Հասկանալի է, որ հնարավոր չէ օրենքով տնտեսվարողներին ստիպել ավելի «մարդկային» լինել (եթե նրանք անպայման որոշել են մարդկանց դժբախտության վրա հարստանալ՝ ձևերը կգտնեն), բայց նման իրավիճակների դրական կողմերից մեկն էլ հենց այն է, որ համախմբում է մարդկանց ու հնարավորություն տալիս ցուցաբերել իրենց դրական կողմերը։ Դրա համար պետք է պարզապես ավելի լրջորեն մոտենալ իրավիճակին ու հասկանալ, որ սա «օդից փող կպցնելու» առիթ չէ, այլ մարտահրավեր՝ նետված հասարակությանն ու առանձին-առանձին բոլորիս։

Եվ ամեն ինչ լավ կլինի։