«Վեց կոնսենսուսների» ընդունումը բացառում է վերադարձն անցյալին

Մի քանի օր առաջ վարչապետ Փաշինյանը հանրությանը հիշեցրեց դեռեւս անցյալ տարվա օգոստոսի  5-ին Ստեփանակերտում իր հնչեցրած «համազգային 6 կոնսենսուսները», ու շատերի մոտ հարց առաջացավ, թե ի՞նչ ենթատեքստ ուներ այդ հիշեցումը:  Ըստ երեւույթին պատճառներից մեկն էլ այն էր, որ օգոստոսի  5-ից հետո Հայաստանում շատ բան է փոխվել՝ հատկապես ներքաղաքական լարվածության եւ իշխանությունների դեմ նախկինների սանձազերծած քարոզչական պատերազմի առումով, եւ այս համատեքստում «համազգային 6 կոնսենսուսները» նորովի ընկալելու անհրաժեշտություն կա: Այն իմաստով, որ անցած 6 ամիսներն ավելի բացահայտորեն ցույց տվեցին՝ այդ կոնսենսուսները հասարակության համար ընդունելի են, իսկ նախկին իշխանությունների ու նրանց հարող շրջանակների համար՝ ոչ: Անդրադառնանք հերթով:

Կոնսենսուս առաջին. Բռնությունը պետք է բացառվի ներհայկական որեւէ հարցի լուծման գործիքակազմից: Նախկինները դա չէին բացառել ու լավ էլ կիրառում էին: Քոչարյանի թիկնապահներն, օրինակ, ծեծելով մարդ էին սպանում, իսկ Սերժ Սարգսյանի օրոք դիմակավորված խուժանը (այդ թվում՝ պետական պաշտոնյաներ) հարձակվում էր ցուցարարների վրա ու մահակներով ծեծում: Այսինքն՝ բռնությունը ներքաղաքական հարցերի լուծման գործիք էր:

Կոնսենսուս երկրորդ. Ժողովուրդը եւ նրա ազատ կամարտահայտումն իշխանության ձեւավորման միակ աղբյուրն է: Նախկինների ժամանակ դա միակ եւ նույնիսկ հիմնական աղբյուրը չէր, այլ աղբյուրներ էլ կային: Օրինակ՝ համարյա բացահայտորեն բաժանվող ընտրակաշառքը, ահաբեկումները, հանրապետությունից բացակայողների ձայները, թվանկարչությունը եւայլն: Համաձայնվեք՝ միամտություն կլիներ կարծելը, թե նրանք հրաժարվել են այդ գործիքակազմից, եթե անգամ այսօրվա ակցիաների համար են վճարովի մասնակիցներ ապահովում:

Կոնսենսուս երրորդ. Հայաստանի եւ Արցախի ինքնիշխանությունը բարձրագույն արժեք է, եւ ներհայկական հարցերում օտար ուժերի ներգրավումը (պարզ ասած՝ «դրսից տղաբերելը») անթույլատրելի է: Իսկ նախկիններն առանձնապես չէին խորշում դրանից ու հիմա էլ չեն խորշում: Օր ու մեջ մատնագրեր են գրում կամ Մոսկվա՝  «հավաստի տեղեկություններ ներկայացնելով» թե այս իշխանություններն արեւմտամետ են ու Ռուսաստանի դեմ են աշխատում, կամ Եվրոպա՝ գանգատվելով, թե սրանք իրենց հանձնարարականները չեն կատարում: Ու երկու  դեպքում էլ ենթատեքստը նույնն է՝ «մի բան արեք, պատժեք սրանց»:

Կոնսենսուս չորրորդ. Հայաստանն ու Արցախը պետք է զերծ լինեն կոռուպցիայից, հովանավորչությունից, արհեստական մենաշնորհներից եւ այլն: Ռոբերտ Քոչարյանը, հիշեցնենք, ինքն էր Երեւանի այն ժամանակվա քաղաքապետի վրա բարկացել, թե  «փողի վրա նստած՝ փող ես ուզում»,  նրա օրոք մենաշնորհներն «ինստիտուցիոնալ հիմքերի վրա դրվեցին», որդուց բացի որեւէ մեկը չէր կարող բջջային հեռախոսներ ներկրել, Սերժ Սարգսյանն էլ անձամբ էր ելույթ ունենում օլիգարխների քարոզարշավների ժամանակ ու նաեւ հրապարակավ դժգոհում, թե «բա ուզում եք Հայաստանի նման փոքր երկրում մի քանի հոգի շաքարավազ ներկրի՞»:

Կոնսենսուս հինգերորդ. Օրենքի առջեւ բոլորը պիտի հավասար լինեն, եւ դա պիտի դառնա ներազգային հարաբերությունների առանցքը: Թե Ռոբերտ Քոչարյանի եւ Սերժ Սարգսյանի օրոք որքանով էին բոլորը հավասար օրենքի առաջ՝ երեւի բոլորս ենք հիշում: Անգամ «հավասար լինելու» գնացուցակներն էին հայտնի՝ ինչ արժե, ասենք, դատարանի այս կամ այն վճիռը, բանակից ազատվելը կամ տարկետումը, ապօրինի կառույց օրինականացնելը, «ատկատի» տոկոսը եւ այլն: Յուրայինների համար էլ հաճախ գործում էր  «զեղչերի ճկուն համակարգ»:

Վեցերորդ կոնսենսուսը վերաբերում է Արցախի հարցի կարգավորմանը, եւ հետագայում դրան առանձին կանդրադառնանք: Բայց ասվածն էլ բավարար է՝ ցույց տալու համար, որ այս կոնսենսուսները ներազգային հարաբերությունների անկյունաքար ու կենսակերպ դարձնելը պարզապես բացառում է ոչ միայն նախկինների վերադարձը, այլեւ ընդհանրապես վերադարձն անցյալին՝ անկախ դրա «փաթեթավորումից»: